« Powrót

Rozdział 15. Inne akty prawne związane z prowadzeniem aktywności zawodowej



Zagadnienia ogólne

Aktywność zawodowa może być realizowana na gruncie innych regulacji ustawowych niż te odnoszące się do wolontariatu, stosunku cywilnoprawnego czy stosunku pracy.

Do innych aktów normatywnych związanych z prowadzeniem aktywności zawodowej zaliczyć można:

1. Ustawę z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle ,
2. Ustawę z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych ,
3. Ustawę z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych .

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie podstawowych pojęć dotyczących charakterystycznych form prowadzenia aktywności zawodowej.

1. Rzemiosło

Rzemiosło jest działalnością prowadzoną na podstawie Ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej z zachowaniem warunków określonych w ustawie o rzemiośle.

Jak można zdefiniować „rzemiosło”? W świetle art. 2 ust. 1 ustawy o rzemiośle,
rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną zwaną dalej rzemieślnikiem, z udziałem kwalifikowanej pracy własnej, w imieniu własnym tej osoby i na jej rachunek, przy zatrudnieniu do 50 pracowników. Rzemiosłem jest również zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez wspólników spółki cywilnej osób fizycznych, z udziałem kwalifikowanej pracy własnej, w imieniu tych wspólników i na ich rachunek, zatrudniających do 50 pracowników.

Do rzemiosła nie zalicza się jednak działalności: handlowej, gastronomicznej, transportowej, usług hotelarskich, usług świadczonych w wykonywaniu wolnych zawodów, usług leczniczych oraz działalności wytwórczej i usługowej artystów plastyków i fotografików.

Dowodami kwalifikacji zawodowych rzemieślnika są:
a) dyplom lub świadectwo ukończenia wyższej lub ponadgimnazjalnej szkoły o profilu technicznym bądź artystycznym w zawodzie (kierunku) odpowiadającym dziedzinie wykonywanego rzemiosła,
b) dyplom mistrza w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła,
c) świadectwo czeladnicze albo tytuł robotnika wykwalifikowanego w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła,
d) zaświadczenie potwierdzające posiadanie wybranych kwalifikacji zawodowych w zakresie zawodu odpowiadającego danemu rodzajowi rzemiosła.

Warto nadmienić, że rzemieślnikowi posiadającemu znaczący i uznany dorobek zawodowy w zakresie wytwarzania lub odtwarzania przedmiotów o charakterze artystycznym lub zabytkowym, naprawy i konserwacji takich przedmiotów, naprawy i konserwacji zabytkowych obiektów budowlanych oraz świadczenia usług związanych z artystycznym zdobieniem obiektów budowlanych może zostać nadany tytuł honorowy Mistrza Rzemiosł Artystycznych .

Jakie uprawnienie posiada rzemieślnik? Określa je art. 4 i n. ustawy o rzemiośle. Wśród nich warto wskazać na to, że rzemieślnik ma prawo korzystać z uproszczonych (zryczałtowanych) form opodatkowania oraz zwolnień i ulg podatkowych na zasadach powszechnie obowiązujących przedsiębiorców. Rzemieślnik jest również zobowiązany przestrzegać zasad etyki i godności zawodowej.

Należy podkreślić, że rzemieślnik podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie zasad etyki zawodowej i rzetelnego wykonywania rzemiosła.

Rzemieślnicy mają swój własny samorząd gospodarczy, którego funkcjonowanie reguluje ustawa o rzemiośle (art. 7 i n.). Samorząd gospodarczy rzemiosła jest niezależny w wykonywaniu swych zadań i podlega tylko przepisom prawa. Organizacjami samorządu gospodarczego rzemiosła są cechy, izby rzemieślnicze, oraz Związek Rzemiosła Polskiego . Wszystkie te jednostki posiadają osobowość prawną. Organizacje samorządu gospodarczego rzemiosła tworzone są z inicjatywy członków na zasadzie dobrowolnej przynależności.

Do zadań samorządu gospodarczego rzemiosła należy m.in. promocja działalności gospodarczej i społeczno-zawodowej rzemiosła.

2. Spółdzielnie socjalne

Co jest przedmiotem działalności spółdzielni socjalnej? Prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o osobistą pracę członków – to pierwszy cel. Ponadto spółdzielnia socjalna realizuje cel aktywizacji swoich członków, ponieważ działa na rzecz:
a) społecznej reintegracji jej członków, przez co należy rozumieć działania mające na celu odbudowanie i podtrzymanie umiejętności uczestniczenia w życiu społeczności lokalnej i pełnienia ról społecznych w miejscu pracy, zamieszkania lub pobytu ,
b) zawodowej reintegracji jej członków, przez co należy rozumieć działania mające na celu odbudowanie i podtrzymanie zdolności do samodzielnego świadczenia pracy na rynku pracy .

Ponadto spółdzielnia socjalna może prowadzić działalność społeczną i oświatowo-kulturalną na rzecz swoich członków oraz ich środowiska lokalnego, a także działalność społecznie użyteczną w sferze zadań publicznych określonych w Ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie .

Nazwa spółdzielni zawiera oznaczenie „Spółdzielnia Socjalna". Spółdzielnię socjalną mogą założyć: osoby bezrobotne, osoby niepełnosprawne, z zastrzeżeniem, że powinny posiadać pełną zdolność do czynności prawnych, inne osoby niż wskazane wyżej (o ile liczba tych osób nie stanowi więcej niż 50% ogólnej liczby założycieli), organizacje pozarządowe w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie lub jednostki samorządu terytorialnego oraz kościelne osoby prawne.
Liczba założycieli spółdzielni socjalnej nie może być mniejsza niż pięć, jeżeli założycielami są osoby fizyczne, i dwa, jeżeli założycielami są osoby prawne.

Należy pamiętać, że spółdzielnia socjalna podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego. Do wniosku o wpis dołącza się m.in. zaświadczenie powiatowego urzędu pracy potwierdzające posiadanie statusu osoby bezrobotnej, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności osoby zamierzającej założyć spółdzielnię socjalną oraz uchwałę organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, kościelnej osoby prawnej lub organizacji pozarządowej o powołaniu spółdzielni socjalnej w przypadku, gdy organem założycielskim jest organizacja pozarządowa, kościelna osoba prawna lub jednostka samorządu terytorialnego.

Zasadą jest to, że w spółdzielni socjalnej wybiera się radę nadzorczą. W przypadku, gdy
liczba członków nie przekracza piętnastu, nie wybiera się rady nadzorczej, chyba że statut stanowi inaczej.

Statutowa działalność spółdzielni socjalnej w części obejmującej działalność w zakresie społecznej i zawodowej reintegracji może być prowadzona jako statutowa działalność odpłatna lub działalność nieodpłatna .
Prowadzenie przez spółdzielnie socjalne statutowej działalności odpłatnej lub nieodpłatnej wymaga rachunkowego wyodrębnienia tych form działalności w stopniu umożliwiającym określenie przychodów, kosztów i wyników, z uwzględnieniem przepisów o rachunkowości.

Stosunek pracy między spółdzielnią socjalną a jej członkiem nawiązuje się na podstawie spółdzielczej umowy o pracę oraz w formach określonych w art. 201 Ustawy z dnia 16 września 1982 r. – prawo spółdzielcze. Warto w tym miejscu również zaznaczyć, że pod pewnymi warunkami spółdzielnia socjalna może zatrudniać pracowników niebędących członkami spółdzielni .

Na rzecz spółdzielni socjalnych świadczenia mogą wykonywać wolontariusze w rozumieniu Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Działalność spółdzielni socjalnej może zostać wsparta ze środków budżetu państwa lub środków budżetu jednostki samorządu terytorialnego, m.in. przez dotacje, pożyczki, usługi lub doradztwo w zakresie finansowym, księgowym, ekonomicznym, prawnym i marketingowym.

3. Zakład aktywności zawodowej

Zakład aktywności zawodowej jest tworzony w celu zatrudnienia osób niepełnosprawnych o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także w celu rehabilitacji zawodowej i społecznej tych osób oraz przygotowania ich do aktywnego życia w otwartym środowisku na miarę ich indywidualnych możliwości.

Zakład stanowi wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo jednostkę tworzoną przez powiat, gminę, stowarzyszenie lub inną organizację społeczną, której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych .

Szczegółowy sposób, tryb i warunki tworzenia, finansowania i działania zakładów aktywności zawodowej określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2007 r. w sprawie zakładów aktywności zawodowej (Dz. U. Nr 242, poz. 1776).

Zgodnie z § 13 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 21 stycznia 2000 r. w sprawie zakładów aktywności zawodowej (Dz. U. Nr 6, poz. 77) opracowanie planu działalności gospodarczej należy do kierownika zakładu, który po jego sporządzeniu przedstawia plan do zatwierdzenia organizatorowi zakładu aktywności zawodowej.
Jednak zakład aktywności zawodowej nie może prowadzić działalności gospodarczej polegającej na wytwarzaniu wyrobów przemysłu paliwowego, tytoniowego, spirytusowego, winiarskiego, piwowarskiego, a także pozostałych wyrobów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 1,5% oraz wyrobów z metali szlachetnych albo z udziałem tych metali. Zabronione jest również prowadzenie działalności w zakresie handlu ww. wyrobami .

Podsumowanie

Z powyższego wynika, że istnieją w polskim prawie regulacje, które utrwalają więzi środowiskowe oraz na rzecz swoich członków prowadzą działalność społeczno-organizacyjną, kulturalną, oświatową i gospodarczą. Mogą stanowić istotną formę aktywizacji osób niepełnosprawnych oraz osób zagrożonych wykluczeniem społecznym.

Przypisy
Bibliografia
Lista publikacji dotyczących tematyki artykułu

1. M. Arczewska, Nie tylko jedna ustawa. Prawo o organizacjach pozarządowych, Warszawa 2005.
2. J. Brzozowska, Spółdzielnie socjalne [w:] Od trzeciego sektora do przedsiębiorczości społecznej – wyniki badań ekonomii społecznej w Polsce, Warszawa 2008.
3. E. Leś, Od filantropii do pomocniczości. Studium porównawcze rozwoju i działalności organizacji społecznych, Warszawa 2000.
4. J. Samek, Polskie rzemiosło artystyczne: czasy nowożytne, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1 stycznia 1984.
5. A. Mozłowski, Usłusgi i rzemiosło: uwagi i propozycje, Krajowa Agencja Wydawnicza 1980.
6. L. Zacharko, Prywatyzacja zadań publicznych gminy. Studium administracyjnoprawne, Katowice 2000.

Lista adresów internetowych dotyczących tematyki artykułu, [odczyt z 15.10.2013]

1. http://idn.org.pl/sonnszz/gospodarka_zaz.htm – strona internetowa dotycząca zakładów aktywności zawodowej i zakładów pracy chronionej.
2.http://aktywniobywatele.uml.lodz.pl/palio/html.run?_Instance=novus – strona internetowa dotycząca możliwych form aktywności obywateli.
3.http://bazy.ngo.pl/search/wyniki.asp?wyniki=1&szukanie=zaawans1&kryt_typ_instyt_multi=64&baza=31 – baza zakładów aktywności zawodowej.
4.http://www.zrp.pl/ – strona internetowa Związku Rzemiosła Polskiego.
5. http://www.ekonomiaspoleczna.pl/x/166020 – strona internetowa z informacjami na temat spółdzielni socjalnych.
6.http://www.bezrobocie.org.pl/files/1bezrobocie.org.pl/public/broszury_proes3/081203_proes3_broszura3_spoldzielnie_socjalne.pdf - plik .pdf broszura mająca charakter poradnika – J. Koral, Spółdzielnie socjalne.