« Powrót

Podrozdział 4. Identyfikacja warunków efektywnego prowadzenia działalności.



Jedną z niezwykle istotnych umiejętności w procesie planowania, w tym również w toku opracowywania biznesplanu, jest odpowiednie identyfikowanie warunków efektywnego prowadzenia działalności. W toku oceny biznesplanów dokonywanej przez ich użytkowników – w szczególności tych, którzy mają zadecydować o udzieleniu finansowania przedsiębiorstwu – jednym z podstawowych elementów planu podlegającym wnikliwej analizie jest sposób, w jaki przedsiębiorca uzasadnia przyszłą efektywność danego przedsięwzięcia. Ponieważ nie istnieje uniwersalny sposób określania efektywności przedsięwzięć, w szczególności tych które są dopiero w fazie planowania, aby uzyskać maksymalną skuteczność uzasadnienia efektywności, wskazane jest posiłkowanie się różnymi metodami, adekwatnymi do przedstawianego w biznesplanie pomysłu. Celem niniejszego opracowania jest przybliżenie czytelnikom części spośród dostępnych metod identyfikacji i uzasadniania efektywności prowadzenia działalności. W części pierwszej określono znaczenie planu finansowego w procesie oceny biznesplanu. W części drugiej opisano proces oceny planu finansowego. W części trzeciej zaprezentowano klasyfikację prostych metod oceny efektywności funkcjonowania przedsiębiorstw, aby w części czwartej scharakteryzować metody analizy finansowej, których poznanie powinno umożliwić autorom biznesplanów ich lepsze skonstruowanie pod kątem spełnienia wymogów podmiotów dokonujących oceny. Część piąta obejmuje przykładową wskaźnikową analizę płynności spółki giełdowej.

1. Znaczenie planu finansowego w procesie oceny biznesplanu

Jedną z najistotniejszych części biznesplanu, której zawartość stanowi podstawę do oceny przyszłej efektywności planowanego przedsięwzięcia, jest część finansowa. Zależnie od celu opracowania, wymagań odbiorców oraz zakresu posiadanych przez jednostkę informacji, jej zakres może być różny. W większości przypadków elementami wymaganymi w planie finansowym są sprawozdania finansowe takie jak bilans, rachunek zysków i strat oraz rachunek przepływów pieniężnych, jak również inne zestawienia danych finansowych według wymaganego przekroju. Zależnie od etapu cyklu życia przedsiębiorstwa, w którym znajduje się ono w momencie opracowywania planu, wymagane mogą być dane historyczne za kilka lat wstecz wraz z realnymi prognozami (gdy jednostka już funkcjonuje na rynku), bądź jedynie prognozy tych sprawozdań (w przypadku nowozakładanych przedsiębiorstw). Niejednokrotnie od sporządzających biznesplanów wymaga się również przedstawienia wyników analiz finansowych w postaci np. analizy porównawczej, przyczynowej czy wskaźnikowej.

Dane i wyniki analiz są niejednokrotnie weryfikowane przez instytucje będące odbiorcami biznesplanu, co wymaga od sporządzających plan dysponowania pogłębioną wiedzą z zakresu sporządzania tego typu opracowań. Ujęcie w biznesplanie analiz nierzetelnych, niezależnie od tego, czy przyczyną uchybień był brak wiedzy, czy celowe działanie, może w najlepszym przypadku skutkować odrzuceniem biznesplanu, a w najgorszym, w sytuacji wykrycia nieprawidłowości po udzieleniu finansowania – odpowiedzialnością karną osób odpowiedzialnych. Aby opracować skuteczny biznesplan, którego analiza dokonywana przez odbiorców będzie skutkować pozytywną oceną przyszłej efektywności przedsięwzięcia i podjęciem przez nich finansowania go, należy poznać procedury dokonywania oceny efektywności przedsięwzięć, jak również poszczególne metody stosowane w tym procesie.

2. Proces oceny planu finansowego

Większość instytucji wymagających biznesplanów jako podstawy udzielenia finansowania przedsiębiorstwom jako główny cel analizy części finansowej obiera poznanie faktycznej kondycji finansowej (czyli pochodnej efektywności jej funkcjonowania) analizowanej jednostki oraz określenie wpływu planowanego przedsięwzięcia na jej zmiany. Kondycja finansowa przedsiębiorstwa określana jest również mianem jego pozycji finansowej, a jej analiza ma na celu określenie tych obszarów jego działalności, które nie są zarządzane właściwie[1] . Proces oceny kondycji finansowej przedsiębiorstwa można zdekomponować na kilka podstawowych etapów. Świadomość ich występowania umożliwia autorom biznesplanu jego lepsze dostosowanie do wymagać odbiorców. Etapy te wraz z podejmowanymi w ich ramach działaniami przedstawiono w tab. 1.

Tabela 1. Etapy procesu oceny kondycji finansowej przedsiębiorstw


Etap
Działania
Identyfikacja celu badawczego
zebranie odpowiednich danych dotyczących sytuacji finansowej badanego podmiotu w celu zaprezentowania ich wewnętrznym lub zewnętrznym użytkownikom
Zdefiniowanie obiektu badań
określenie wartości rynkowej przedsiębiorstwa, planowanego przedsięwzięcia, jego potencjału
Wybór miary do oceny przedmiotu badań
określenie jednostki pomiarowej badanego zjawiska
Dobór kryterium oceny zachowania się badanego obiektu
określenie żądanego poziomu danego zjawiska w postaci wzrostu, spadku bądź stabilizacji
Określenie bazy odniesienia
przedstawienie wyników w odniesieniu do innych parametrów
Wybór odpowiedniej metody (metod) badawczej
wybór i zdefiniowanie algorytmu właściwego postępowania analitycznego
Właściwa analiza problemu badawczego
określenie hipotezy badawczej i jej weryfikacja w toku strukturalnych i przyczynowo-skutkowych prac analitycznych, pomiar badanego problemu, ustalenie kierunku, poziomu i tempa zmian odchyleń między stanem rzeczywistym a pożądanym oraz innych istotnych właściwości badanego zjawiska
Dobór systemu wartościującego
określenie zasad kwalifikacji określonych w analizie wyników (potrzebne jest zdefiniowanie wag oraz klas określających dane zjawisko)
Ocena analizowanego obiektu
wydanie opinii sądu wartościującego badane zjawiska na podstawie przyjętego systemu oceny, klasyfikacji otrzymanych w ramach analizy wyników
Wnioski i decyzje
podejmowanie decyzji o kierunkach korekty dotychczasowych działań lub decyzji o kierunkach działań w przyszłości
Źródło: opracowanie własne na podstawie: E. Siemińska, Metody pomiaru i oceny kondycji finansowej przedsiębiorstwa, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2002, s. 41, za: L. Bednarski, R. Borowiecki, J. Duraj i in., Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław 1996, s. 16; W. Skoczylas, Wartość przedsiębiorstwa w systemie jego oceny, Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 1998, s. 61 i n.

Z punktu widzenia jednostki oceniającej biznesplan przedsiębiorstwa ustalenie faktycznej i prognozowanej kondycji finansowej jednostki jest kluczowym czynnikiem warunkującym podjęcie decyzji inwestycyjnych. Niejednokrotnie owe decyzje bezpośrednio wpływają na możliwość dalszego funkcjonowania, rozwoju, realizacji przedsięwzięć czy rozpoczęcia działalności ocenianego przedsiębiorstwa. Występowanie takiej zależności jest przyczyną powstawania rozbieżności celów podmiotów ocenianych i oceniających.

Podmioty podlegające ocenie, dążąc do maksymalizacji swoich korzyści, starają się przedstawiać swoją sytuacją finansową w sposób jak najbardziej korzystny, co rodzi znaczne ryzyko niezachowania wiarygodności prezentowanych danych. Częstą praktyką stosowaną przez autorów biznesplanów jest stosowanie kreatywnych technik prezentowania informacji mających na celu uzyskanie jak najlepszego, z ich punktu widzenia, przekroju, który niekoniecznie odwzorowuje sytuację rzeczywistą. Odbiorcy biznesplanów natomiast wymagają informacji finansowych o najwyższym możliwym do uzyskania stopniu wiarygodności, noszącym znamiona obiektywizmu. Świadomość występowania tendencji do „ulepszania” danych przez ubiegających się o finansowanie jest powszechna wśród finansujących. Z tego też powodu, niezależnie od przedstawionych wyników sami dokonują oceny, a w przypadku wystąpienia rozbieżności mogą odstąpić od finansowania. Korzyści z pokazywania lepszego niż rzeczywisty obrazu przedsiębiorstwa są zwykle tylko pozorne i mogą spowodować skutek odwrotny od zamierzonego.

Ponieważ zastosowanie jakiejkolwiek metody służącej do oceny efektywności przedsiębiorstwa, inwestycji czy innego przedsięwzięcia wiąże się nieodzownie z koniecznością poniesienia znacznych nakładów zarówno w formie pieniężnej, jak i czasowej, kluczowe jest dobranie zestawu metod, który będzie adekwatny do celu oceny i cech planowanego przedsięwzięcia, a którego aplikacja przyniesie korzyści przekraczające jego koszty. W praktyce, z uwagi na koszty stosowania poszczególnych metod oceny efektywności, na etapie wstępnej ewaluacji biznesplanów stosuje się najprostsze, tak więc najmniej kosztochłonne metody analityczne.

3. Klasyfikacja prostych metod oceny efektywności funkcjonowania przedsiębiorstw

Metody oceny efektywności funkcjonowania przedsiębiorstw zostały pierwotnie opracowane jako zestaw narzędzi mających na celu umożliwienie inwestorom dokonywania analizy porównawczej poszczególnych spółek w procesie podejmowania decyzji inwestycyjnych, szybko jednak odkryto możliwość zastosowania owych metod również w ocenie obecnej i przyszłej kondycji finansowej, dla potrzeb ewaluacji zapisów biznesplanów. W literaturze przedmiotu można odnaleźć liczne klasyfikacje prostych metod oceny efektywności funkcjonowania przedsiębiorstw. W najprostszym, najogólniejszym ujęciu wyróżnia się[2]:
• analizę makro- i mikroekonomiczną;
• analizę finansową i techniczno-ekonomiczną.

Analiza makro- i mikroekonomiczna zostały wyróżnione z zastosowaniem kryterium zasięgu oceny. Pierwsza z wymienionych obejmuje swoim zakresem całość gospodarki narodowej, tak więc uwzględnia wszelkie parametry związane zarówno z przedsiębiorstwem, jak i z jego otoczeniem. W ramach analizy makroekonomicznej uwzględnia się ogół czynników, które mogą pośrednio bądź bezpośrednio wpływać na ocenę kondycji finansowej jednostki. Zalicza się do nich m.in.:
• politykę rządu,
• system finansowy,
• regulacje prawne,
• poziom i zmiany inflacji,
• system podatkowy,
• zasady rachunkowości.

Analiza ta opiera się na wielkościach zagregowanych, co może powodować powstanie błędów w ocenie, gdyż ustalone wartości nie mogą być bezpośrednio przyporządkowane do analizowanego podmiotu, lecz rozkładają się na ogół jednostek w ramach danej gospodarki. Analiza mikroekonomiczna w zakresie pojęciowym jest znacznie węższa, gdyż dotyczy wyłącznie konkretnego podmiotu gospodarczego. Oznacza to, że oceny dokonanej z jej wykorzystaniem nie zaburzają parametry innych jednostek. W jej ramach bada się zazwyczaj podstawowe czynniki wpływające na działalność jednostki, np. ujęte w ramach modelu 5 sił M.E. Portera, czyli:
• siłę przetargową dostawców,
• siłę przetargową nabywców,
• groźbę nowych wejść,
• groźbę substytutów,
• walkę konkurencyjną w sektorze.

Zadaniem analizy finansowej jest badanie wielkości ekonomicznych wyrażonych w wartościach pieniężnych, na podstawie danych zawartych w sprawozdaniach finansowych podmiotu poddawanego ocenie. Umożliwia ona przeanalizowanie sytuacji majątkowo-kapitałowej jednostki i określenie jej ogólnej kondycji finansowej. Analiza techniczno-ekonomiczna obejmuje badanie przedsiębiorstwa w ujęciu osobowym oraz rzeczowym. Jest to rodzaj analizy, który z uwagi na swój niefinansowy charakter w nieznacznym stopniu może przyczynić się do określenia kondycji finansowej badanej jednostki[3] . W procesie ewaluacji zapisów biznesplanów najpowszechniej wykorzystywane są metody analizy finansowej.

4. Metody analizy finansowej

Z uwagi na stosunkowo długi – w odniesieniu do czasu rozwoju nauki finansów – okres stosowania metod analizy finansowej, od czasu ich pierwszego zastosowania katalog dostępnych metod uległ znacznemu poszerzeniu. Na najwyższym stopniu ogólności, metody analizy finansowej można przyporządkować do dwóch grup:
• analizy porównawczej,
• analizy przyczynowej.

Analiza porównawcza obejmuje wszelkie metody, których istotą jest dokonywanie porównań wielkości ekonomicznych charakteryzujących dany podmiot w różnych przekrojach. W większości przypadków analiza porównawcza jest dokonywana za pomocą odniesienia poszczególnych danych konkretnego podmiotu do wielkości:
• planowanych,
• rzeczywistych odnotowanych w okresach wcześniejszych,
• odnotowanych przez inne podmioty gospodarcze.

Porównania do wielkości planowanych, przykładowo założonych w budżecie przedsiębiorstwa czy biznesplanie mają na celu określenie ewentualnych rozbieżności między analizowanymi wartościami a wartościami faktycznie odnotowanymi. Umożliwiają one oszacowanie stopnia realizacji założeń. Gdy biznesplan jest analizowany przez odbiorcę, może on dokonywać analizy przed przekazaniem kolejnej transzy finansowania, by sprawdzić, czy dotychczas przekazane środki zostały wydane zgodnie z przeznaczeniem.

Drugą kategorię porównań stanowią odniesienia do wielkości rzeczywistych odnotowanych w okresach wcześniejszych. Polegają one na zestawianiu wielkości dostępnych na dany moment z wielkościami historycznymi i ocenie kierunku zaistniałych zmian. Metody te są powszechnie stosowane w procesie oceny biznesplanów, gdyż umożliwiają określanie tendencji rozwojowych poszczególnych parametrów ekonomicznych w długim okresie i wnioskowanie na temat ich kierunku rozwojowego w przyszłości.

Trzecia grupa metod opiera się na dokonywaniu porównań parametrów finansowych danej jednostki gospodarczej w odniesieniu do parametrów wykazywanych przez inne przedsiębiorstwa o zbliżonym profilu działalności. Tego typu analiza umożliwia umiejscowienie wyników działalności analizowanego podmiotu w odniesieniu do wyników bezpośredniego otoczenia konkurencyjnego i co z tego wynika, pozwala na określenie jego pozycji konkurencyjnej i perspektywy rozwoju.

Analiza przyczynowa służy do pogłębienia wyników analizy porównawczej poprzez ustalanie przyczyn, odchyleń poziomów poszczególnych parametrów finansowych. W jej toku zastosowanie znajdują metody matematyczne takie jak:
• metoda kolejnych podstawień,
• metoda różnicowania,
• metoda resztowa.

Wśród wszystkich metod analizy finansowej najszersze zastosowanie znajdują metody oparte na danych pochodzących ze sprawozdań finansowych. Z tej też przyczyny niejednokrotnie obligatoryjnym elementem biznesplanów – nawet jednostek, które jeszcze nie rozpoczęły działalności – są sprawozdania finansowe. Grupa metod analizy finansowej opartych na sprawozdaniach finansowych obejmuje:
• analizę struktury sprawozdań finansowych,
• analizę dynamiki sprawozdań finansowych,
• analizę wskaźnikową.

4.1. Analiza struktury i dynamiki sprawozdań finansowych

Analiza struktury oraz dynamiki sprawozdań finansowych (zwana również analizą wstępną) pozwala na uzyskanie szerokiego zakresu informacji dotyczących zmian podstawowych parametrów finansowych jednostki, których identyfikacja może znaleźć zastosowanie w procesie oceny biznesplanów. Analiza struktury polega na ustaleniu udziału poszczególnych węższych kategorii finansowych w kategoriach zbiorczych. Przykładowo, oceniający biznesplan analizując udział należności krótkoterminowych (czyli środków, które inne podmioty są zobowiązane zwrócić przedsiębiorstwu w okresie do 12 miesięcy) w kwocie aktywów obrotowych można ocenić politykę kredytową jednostki i jednocześnie, śledząc zmiany tego parametru ocenić, czy z okresu na okres udział ten nie wzrasta, co mogłoby oznaczać np. rosnące trudności jednostki z odzyskiwaniem kwot, do których zapłaty zobowiązali się odbiorcy. Owo śledzenie zmian z okresu na okres w odniesieniu do poszczególnych pozycji to analiza dynamiki. W tab. 2 przedstawiono wyniki analizy struktury i dynamiki składników aktywów obrotowych.
Tabela 2. Analiza struktury i dynamiki aktywów obrotowych (przykład)

Pozycja
Lata
2010
2011/
2010
2011
2012/
2011
2012
II. Aktywa obrotowe
48 760
112%
54 802
114%
62 567
1. Zapasy
kwota
14 582
112%
16 291
97%
15 745
udział w AO
30%
99%
30%
85%
25%
2. Należności krótkoterminowe
kwota
30 634
115%
35 331
123%
43 589
udział w AO
63%
103%
64%
108%
70%
3. Inwestycje krótkoterminowe
kwota
2087
129%
2692
108%
2914
udział w AO
4%
115%
5%
95%
5%
4. Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe
kwota
1457
33%
488
65%
319
udział w AO
3%
30%
1%
57%
1%
Źródło: W. Kariozen, Narzędzia kontroli finansowej, Multimedialna Platforma Zarządzania Kreatywnością.

Jak widać w powyższym przykładzie, proste czynności obliczeniowe zwiększają znacząco użyteczność informacyjną danych finansowych. Dokonanie porównania kwot poszczególnych pozycji rok do roku (ich dynamiki) pozwala na zauważenie tendencji zmian. W omawianym przykładzie można odnotować na przykład, że rok do roku wartość należności krótkoterminowych zwiększała się w rosnącym tempie przy jednoczesnym przyroście ich udziału w ogólnej sumie aktywów obrotowych, natomiast wartość inwestycji krótkoterminowych w latach 2011–2012 wzrosła jedynie nieznacznie, co może wskazywać oceniającemu biznesplan, ze oceniana jednostka nienależycie kontroluje zmiany tych wielkości. Dodatkowo, stosując wyniki analizy struktury i dynamiki poszczególnych kategorii finansowych możliwe jest nie tylko identyfikowanie występujących prawidłowości, lecz również określanie stopnia realizacji założeń finansowych, co czyni taką analizę niezwykle użyteczną. Z punktu widzenia oceny efektywności jednostki – na dany moment i planowanej – przez podmiot oceniający biznesplan, analiza struktury i dynamiki sprawozdań może być pierwszym etapem w procesie oceny, który może determinować przystąpienie do dalszej analizy.

Analiza struktury i dynamiki podstawowych sprawozdań finansowych, do których zalicza się bilans, rachunek zysków i strat oraz rachunek przepływów pieniężnych jest przeprowadzana zgodnie z metodologią zaprezentowaną na przykładzie bilansu. Dodatkowo, w wielu przypadkach, w toku oceny sprawozdań finansowych przeprowadza się dodatkową, pogłębioną analizę dynamiczną rachunku przepływów pieniężnych, mającą na celu ocenę zdolności jednostki do generowania dodatnich przepływów w ramach poszczególnych typów działalności. Przykład tego typu analizy opartej na wieloletnich danych rzeczywistych przedstawiono w tab. 3.

Tabela 3. Analiza struktury rachunku przepływów pieniężnych Comarch S.A. w latach 2003–2009 pod kątem generowania dodatnich przepływów pieniężnych w ramach poszczególnych typów działalności


Źródło: W. Kariozen, Narzędzia kontroli finansowej, Multimedialna Platforma Zarządzania Kreatywnością.

Jak widać w powyższym przykładzie, proste czynności obliczeniowe zwiększają znacząco użyteczność informacyjną danych finansowych. Dokonanie porównania kwot poszczególnych pozycji rok do roku (ich dynamiki) pozwala na zauważenie tendencji zmian. W omawianym przykładzie można odnotować na przykład, że rok do roku wartość należności krótkoterminowych zwiększała się w rosnącym tempie przy jednoczesnym przyroście ich udziału w ogólnej sumie aktywów obrotowych, natomiast wartość inwestycji krótkoterminowych w latach 2011–2012 wzrosła jedynie nieznacznie, co może wskazywać oceniającemu biznesplan, ze oceniana jednostka nienależycie kontroluje zmiany tych wielkości. Dodatkowo, stosując wyniki analizy struktury i dynamiki poszczególnych kategorii finansowych możliwe jest nie tylko identyfikowanie występujących prawidłowości, lecz również określanie stopnia realizacji założeń finansowych, co czyni taką analizę niezwykle użyteczną. Z punktu widzenia oceny efektywności jednostki – na dany moment i planowanej – przez podmiot oceniający biznesplan, analiza struktury i dynamiki sprawozdań może być pierwszym etapem w procesie oceny, który może determinować przystąpienie do dalszej analizy.

Analiza struktury i dynamiki podstawowych sprawozdań finansowych, do których zalicza się bilans, rachunek zysków i strat oraz rachunek przepływów pieniężnych jest przeprowadzana zgodnie z metodologią zaprezentowaną na przykładzie bilansu. Dodatkowo, w wielu przypadkach, w toku oceny sprawozdań finansowych przeprowadza się dodatkową, pogłębioną analizę dynamiczną rachunku przepływów pieniężnych, mającą na celu ocenę zdolności jednostki do generowania dodatnich przepływów w ramach poszczególnych typów działalności. Przykład tego typu analizy opartej na wieloletnich danych rzeczywistych przedstawiono w tab. 3.

Tabela 3. Analiza struktury rachunku przepływów pieniężnych Comarch S.A. w latach 2003–2009 pod kątem generowania dodatnich przepływów pieniężnych w ramach poszczególnych typów działalności
Rok
2003
2004
Kwartał
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
A. Przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej
1
1
1
1
1
1
-1
1
B. Przepływy środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej
-1
1
-1
1
-1
1
-1
-1
C. Przepływy środków pieniężnych z działalności finansowej
1
-1
-1
-1
-1
1
-1
1
D. Przepływy pieniężne netto razem
-1
1
-1
-1
-1
1
-1
1
Rok
2005
2006
Kwartał
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
A. Przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej
-1
1
1
1
-1
-1
1
1
B. Przepływy środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej
-1
-1
-1
-1
1
-1
-1
-1
C. Przepływy środków pieniężnych z działalności finansowej
1
1
-1
-1
-1
-1
1
1
D. Przepływy pieniężne netto razem
-1
1
1
1
-1
-1
-1
1
Rok
2007
2008
Kwartał
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
A. Przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej
1
-1
-1
1
1
1
-1
1
B. Przepływy środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej
-1
-1
-1
-1
-1
-1
-1
-1
C. Przepływy środków pieniężnych z działalności finansowej
-1
-1
1
1
1
1
1
-1
D. Przepływy pieniężne netto razem
-1
-1
-1
1
-1
1
-1
-1
Rok
2009

Kwartał
Q1
Q2[4]
Q3
Q4

A. Przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej
1
0
1
1

B. Przepływy środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej
-1
0
-1
-1

C. Przepływy środków pieniężnych z działalności finansowej
-1
0
-1
-1

D. Przepływy pieniężne netto razem
-1
0
1
1

Źródło: Opracowanie własne.

W tabeli kolorem czerwonym zaznaczono przepływy, których kierunek może być obiektywnie uznany za niekorzystny. Dotyczy to jedynie przepływów z działalności operacyjnej oraz przepływów pieniężnych razem, ponieważ w przypadku działalności inwestycyjnej i finansowej jednoznaczne określenie, czy przepływy powinny być ujemne, czy dodatnie nie jest możliwe.

W latach 2003–2009 w ramach działalności operacyjnej przedsiębiorstwo Comarch S.A., za wyjątkiem siedmiu kwartałów, wykazywało dodatnie przepływy gotówkowe. Najdłuższy okres wykazywania ujemnych przepływów wynosił dwa kwartały i miał miejsce w 2006 oraz 2007 roku. Ogólnie przedsiębiorstwo wykazuje dodatnie przepływy z działalności operacyjnej, co pozwala stwierdzić, że prowadzona przez Comarch S.A. polityka w zakresie ściągania należności jest skuteczna i zabezpiecza środki na regulowanie własnych zobowiązań.

Analizując przepływy z działalności inwestycyjnej można zauważyć, ze w większości badanych okresów firma wykazywała ujemne wartości przepływów, co świadczy o regularnym inwestowaniu w majątek oraz aktywa finansowe. Specyfika rynku, na którym funkcjonuje przedsiębiorstwo, wymaga ciągłego unowocześniania posiadanego majątku, tak więc z punktu widzenia przyszłego funkcjonowania oraz zdolności do utrzymywania płynności, ujemne przepływy z działalności inwestycyjnej należy uznać za właściwe.

W działalności finansowej widoczna jest cykliczność zmian poziomu przepływów, w których po roku, w którym wykazano dodatni przepływ, następują kolejno lata z przepływami ujemnymi. Taka sytuacja wynika z konieczności finansowania inwestycji w majątek środkami obcymi. Cykliczność przepływów z punktu widzenia płynności może być oceniona pozytywnie, gdyż świadczy o zdolności przedsiębiorstwa do regulowania zobowiązań wynikających z uzyskanych kredytów i innych obcych źródeł finansowania.

Zauważalna cykliczność zmian przepływów pieniężnych razem w badanym okresie wynika z kompensacji przepływów osiąganych z poszczególnych rodzajów działalności. Pomimo występowania ujemnych przepływów pieniężnych, to analiza rachunku przepływów pieniężnych w kolejnych latach pozwala ocenić pozytywnie wyniki gotówkowe działalności przedsiębiorstwa w latach 2003–2009. Ujemne wyniki w poszczególnych latach ulegały kompensacji, gdyż dodatnie sumy przepływów były znacznie wyższe co do kwoty niż ujemne.

Na podstawie analizy struktury rachunku przepływów pieniężnych w kolejnych latach można pozytywnie ocenić zdolność przedsiębiorstwa do kontynuacji działalności. Generowane przez Comarch S.A. przepływy pozwalają zapewnić ciągłą płynność przedsiębiorstwa.

4.2. Analiza wskaźnikowa

Szeroki zakres informacji zawartych w sprawozdaniach finansowych daje możliwość dokonywania oceny efektywności prowadzonej działalności nie tylko w oparciu o analizę ich struktury i dynamiki, lecz również w drodze badania wzajemnego stosunku wielkości w nich ujawnianych. Tego typu stosunek określany jest mianem wskaźnika finansowego. Najczęściej stosowany podział wskaźników wyróżnia:
• wskaźniki płynności (liquidity ratios),
• wskaźniki wspomagania finansowego (financial leverage ratios),
• wskaźniki rentowności (rentability ratios)[5] .

4.2.1. Wskaźniki płynności

Pierwszą z omawianych grup wskaźników finansowych są wskaźniki płynności. Pozwalają one na szybką ocenę zdolności jednostki do regulowania bieżących zobowiązań, tak więc również określenie, czy przedsiębiorstwu nie grozi niewypłacalność. W tej grupie wskaźników najczęściej wyróżnia się:
1) wskaźnik bieżącej płynności finansowej,
2) wskaźnik szybkiej płynności finansowej,
3) wskaźnik środków pieniężnych.

Wskaźnik bieżącej płynności finansowej jest podstawowym miernikiem płynności finansowej. Wyraża on stosunek poziomu majątku obrotowego do wartości zobowiązań bieżących i jest obliczany w oparciu o następującą formułę


gdzie:
WBPF – wskaźnik bieżącej płynności finansowej;
MO – majątek obrotowy;
ZB – zobowiązania bieżące.

Poziom wskaźnika określa stopień wystarczalności aktywów bieżących na pokrycie zobowiązań krótkoterminowych w danym momencie funkcjonowania jednostki. Jako bezpieczny poziom wskaźnika powszechnie uznaje się zakres od 1,2 do 2. Poziom wskaźnika poniżej 1,2 może wskazywać na zagrożenie płynności, gdyż w przypadku konieczności natychmiastowej spłaty zobowiązań pozostałe aktywa obrotowe mogą uniemożliwić dalszą kontynuację działalności, a poniżej wartości 1 ich spieniężenie nie umożliwi spłaty całości zobowiązań krótkoterminowych. Zbyt wysoki poziom wskaźnika może świadczyć o tym, że przedsiębiorstwo przetrzymuje nadmierną ilość pieniędzy, co również może być odebrane negatywnie przez podmiot oceniający z powodu podejrzenia nieefektywnego wykorzystania posiadanych zasobów.

Wskaźnik szybkiej płynności finansowej, nazywany również wskaźnikiem płynności przyspieszonej, stanowi modyfikację wskaźnika bieżącej płynności finansowej. Określa on relację majątku obrotowego po odjęciu wartości zapasów i rozliczeń międzyokresowych czynnych do zobowiązań bieżących. Do jego ustalenia wykorzystuje się następującą formułę:


gdzie:
WSPF – wskaźnik szybkiej płynności finansowej;
MO – majątek obrotowy;
ZAP – zapasy;
RMC – rozliczenia międzyokresowe czynne;
ZB – zobowiązania bieżące.

Wartość wskaźnika pokazuje stopień pokrycia całości zobowiązań krótkoterminowych przez wartość aktywów obrotowych, po pominięciu wartości zapasów oraz rozliczeń międzyokresowych czynnych. Za minimalny poziom wskaźnika przyjmuje się wartość 1; jego wartość poniżej jedności może sygnalizować zagrożenie płynności wynikające z niedostatku najbardziej płynnych aktywów na pokrycie całości zobowiązań krótkoterminowych w przypadku ich natychmiastowej wymagalności.

Zasadniczą różnicą między wskaźnikiem bieżącej a szybkiej płynności jest uznanie we wskaźniku szybkim zapasów oraz rozliczeń międzyokresowych czynnych za kategorie aktywów o zmniejszonej płynności względem pozostałych składników aktywów obrotowych. Takie ograniczenie zakresu aktywów płynnych wydaje się być zasadne, ponieważ rozliczenia międzyokresowe czynne, stanowiące księgowe ujawnienie już dokonanych przedpłat, które staną się kosztami dopiero w kolejnych okresach, są niewymienialne na gotówkę, natomiast wymienialność zapasów zależy w znacznej mierze od ich rodzaju i występowania rynku ich wymiany, może więc być mocno ograniczona. Analizując zakres obejmowanych wskaźnikiem aktywów bieżących można uznać, że wskaźnik szybki płynności finansowej oddaje znacznie lepiej sytuację finansową jednostki w zakresie poziomu jej płynności. Można uznać, że w zakresie kontroli finansowej jest on bardziej miarodajny, ponieważ pokazuje sytuację firmy w przypadku konieczności spłaty całości zobowiązań krótkoterminowych przy pozostawieniu koniecznych do kontynuacji działalności zapasów.

Wskaźnik środków pieniężnych przedstawia relację sumy środków pieniężnych oraz papierów wartościowych przeznaczonych do obrotu do zobowiązań krótkoterminowych i wyraża się wzorem:



gdzie:
WŚP – wskaźnik środków pieniężnych;
ŚP – środki pieniężne;
PWPDO – papiery wartościowe przeznaczone do obrotu;
ZB – zobowiązania bieżące.

Z konstrukcji wskaźnika wynika, że jego wartość obrazuje, w jakim stopniu suma środków pieniężnych oraz papierów wartościowych przeznaczonych do obrotu wystarcza na pokrycie całości zobowiązań krótkoterminowych. W literaturze nie wyznacza się konkretnego, wskazanego poziomu tego wskaźnika, jednak ze względu na znaczące koszty utrzymywania gotówki w przedsiębiorstwie należy uznać, że jego wysoki poziom, powyżej kilkunastu procent, może świadczyć o niewłaściwym zarządzaniu środkami pieniężnymi, mimo że oznacza wysoki poziom płynności jednostki.

Poza podstawowymi trzema wskaźnikami płynności możliwe jest zastosowanie innych wskaźników służących ocenie płynności przez pryzmat wydajności oraz wystarczalności gotówki.

Wskaźniki wydajności gotówkowej przedstawiają relacje poziomu gotówki operacyjnej organizacji w danym okresie do podstawowych pozycji bilansu i rachunku zysku i strat w postaci zysku, obrotu czy majątku. Analiza poziomu wskaźników oraz kierunku ich zmian pozwala ocenić, jaka kwota jest generowana przez pozycje rachunku zysków i strat oraz jaki jest stopień sfinansowania majątku przez gotówkę operacyjną. Podstawowymi wskaźnikami wydajności gotówkowej są:
a) wskaźnik wydajności gotówkowej zysku,
b) wskaźnik wydajności gotówkowej majątku obrotowego.

Wskaźnik wydajności gotówkowej zysku pokazuje zależność między gotówką generowaną z działalności operacyjnej a zyskiem. Wskaźnik jest obliczany za pomocą następującej formuły:



gdzie:
WGZ – wskaźnik wydajności gotówkowej zysku;
GNO – gotówka netto z działalności operacyjnej;
Z – zysk z działalności gospodarczej (operacyjnej oraz finansowej).

Z konstrukcji wskaźnika wynika, że jego wartość pokazuje, jaka kwota jest uzyskiwana z 1 zł zysku. Wartość wskaźnika powinna być jak najwyższa, ponieważ wysoka wartość świadczy o dobrej zdolności do ściągania należności, co wpływa bezpośrednio na płynność finansową, gdyż pozyskiwane na bieżąco środki powinny umożliwić terminową spłatę zobowiązań. Podczas analizy wskaźnika wydajności gotówkowej zysku niezwykle istotne jest badanie zmienności jego poziomu w czasie. Występowanie wzrostowego trendu oznacza, że przedsiębiorstwo poprawia swoją sytuację finansową, stały poziom świadczy o stabilności, natomiast spadkowa tendencja rodzi obawę, że następuje pogorszenie sytuacji finansowej, co może prowadzić do niewypłacalności.

Wskaźnik wydajności gotówkowej majątku pokazuje zależność pomiędzy gotówką generowaną z działalności operacyjnej a średnią wartością majątku ogółem. Wskaźnik jest obliczany za pomocą następującej formuły:


gdzie:
WGM – wskaźnik wydajności gotówkowej majątku;
GNO – gotówka netto z działalności operacyjnej;
ŚWM – średnia wartość majątku ogółem.

Z konstrukcji wskaźnika wynika, że jego wartość ujawnia, jaka kwota jest generowana z 1 zł majątku. Trudno jest ustalić wzorcowy poziom wskaźnika, ponieważ w różnych branżach i zależnie od skali działalności przedsiębiorstw występują różne poziomy majątku, a co z tego wynika inna będzie jego wydajność. Na przykład w przemyśle ciężkim, gdzie zasoby majątku trwałego są bardzo duże, jego wydajność będzie przypuszczalnie znacznie niższa niż w przypadku agencji reklamowej, której majątek może ograniczać się do wyposażenia kilku pomieszczeń. Ogólnie można stwierdzić, że podobnie jak w przypadku wskaźnika wydajności gotówkowej zysku, wskazany jest jego rosnący poziom, natomiast tendencja spadkowa może świadczyć o pogorszeniu sytuacji finansowej i w skrajnym przypadku utraty płynności i zdolności do kontynuacji działania.

Wskaźniki wystarczalności gotówkowej przedstawiają relacje poziomu gotówki operacyjnej w danym okresie do różnego rodzaju grup zobowiązań, czyli pozycji pasywów. Analiza poziomu wskaźników oraz kierunku ich zmian pozwala ocenić, czy ilość gotówki generowana z działalności operacyjnej jest wystarczająca na pokrycie określonych kategorii zobowiązań, oraz w przypadku zobowiązań długoterminowych jaka liczba okresów (przy założeniu utrzymania danego poziomu generowanej gotówki operacyjnej) będzie konieczna, aby przedsiębiorstwo było w stanie spłacić zobowiązania. Podstawowymi wskaźnikami wystarczalności gotówkowej są:
a) wskaźnik wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów ogółem,
b) wskaźnik wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów długoterminowych.

Wskaźnik wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów ogółem pokazuje zależność między gotówką generowaną z działalności operacyjnej a sumą zobowiązań zaciągniętych przez przedsiębiorstwo. Wskaźnik jest obliczany za pomocą następującej formuły:



gdzie:
WGSDO – wskaźnik wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów ogółem;
GNO – gotówka netto z działalności operacyjnej;
ZO – zobowiązania ogółem.

Z konstrukcji wskaźnika wynika, że jego wartość pokazuje, jaką część zobowiązań przedsiębiorstwo może pokryć w przypadku przeznaczenia na ten cel całości wygenerowanej w danym okresie gotówki operacyjnej. Należy zauważyć, że poziom wskaźnika w dużej mierze zależy od przedmiotu i skali działalności przedsiębiorstwa, tak więc brak jest określonej normy jego poziomu. Ogólnie można stwierdzić, że poziom wskaźnika z okresu na okres powinien wzrastać, natomiast jego spadkowa tendencja może świadczyć o zagrożeniu płynności przedsiębiorstwa.

Wskaźnik wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów długoterminowych pokazuje zależność pomiędzy gotówką generowaną z działalności operacyjnej a kwotą zaciągniętych przez przedsiębiorstwo zobowiązań długoterminowych. Wskaźnik jest obliczany za pomocą następującej formuły:




gdzie:
WGM – wskaźnik wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów długoterminowych;
GNO – gotówka netto z działalności operacyjnej;
ZD – zobowiązania długoterminowe.

Z konstrukcji wskaźnika wynika, że jego wartość pokazuje, jaką część zobowiązań długoterminowych może pokryć przedsiębiorstwo w przypadku przeznaczenia na ten cel całości wygenerowanej w danym okresie gotówki operacyjnej. Należy zauważyć, że poziom wskaźnika, podobnie jak w przypadku wskaźnika wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów ogółem, w dużej mierze zależy od przedmiotu i skali działalności przedsiębiorstwa, tak więc brak jest określonej normy jego poziomu. Ogólnie można stwierdzić, że poziom wskaźnika z okresu na okres powinien wzrastać, natomiast jego spadkowa tendencja może stanowić o zagrożeniu płynności przedsiębiorstwa.

Przedstawione wyżej wskaźniki pozwalają na ocenę płynności podmiotu gospodarczego i stwierdzenie, czy nie występują zagrożenia mogące wpłynąć na jego dalsze funkcjonowanie. W procesie kontroli finansowej bieżąca kontrola stopnia płynności na podstawie danych pochodzących z systemu ewidencji księgowej pozwala na sprawne zarządzanie finansami jednostki i odpowiednie reagowanie w przypadku odstępstw od określonych norm. Zaniechanie kontroli tego obszaru finansowego może doprowadzić jednostkę do bankructwa. W przemysłach kreatywnych kontrola płynności powinna mieć szczególne znaczenie ze względu na specyfikę funkcjonowania tych podmiotów. W przypadku twórców, którzy wykonują swoją działalność samodzielnie, niestosowanie kontroli stopnia płynności ich działalności może spowodować nie tylko konieczność jej zaprzestania, lecz również problemy z finansami osobistymi.

4.2.2. Wskaźniki wspomagania finansowego

W procesie oceny biznesplanu pod kątem efektywności funkcjonowania jednostki opracowującej go, podmioty udzielające finansowania ze szczególną uwagą analizują stan zadłużenia przedsiębiorstwa. W procesie tym wykorzystywane są wskaźniki zadłużenia takie jak:
• stopa zadłużenia majątku,
• zadłużenie kapitału własnego,
• wskaźnik pokrycia odsetek,
• wskaźnik obsługi zadłużenia.

Pierwszym z opisywanych wskaźników jest stopa zadłużenia majątku. Do ustalenia poziomu tego wskaźnika wykorzystywana jest następująca formuła:



gdzie:
SZM – stopa zadłużenia majątku;
ZO – zobowiązania ogółem;
AT – aktywa trwałe;
AO – aktywa obrotowe.

Wskaźnik obrazuje relację ogółu zadłużenia przedsiębiorstwa do całkowitej wartości posiadanych aktywów. Obrazuje on, w jaki sposób jednostka finansuje swoją działalność poprzez określenie, jaki jest udział finansowania przedsiębiorstwa kapitałem własnym, a jaki kapitałem obcym. Jednocześnie wskaźnik ten stanowi miarę ryzyka funkcjonowania przedsiębiorstwa na rynku. Jeżeli przedsiębiorstwo w znacznej mierze finansuje się kapitałem obcym, mogą pojawić się trudności z płynnością z powodu stałej wielkości zobowiązań odsetkowych. Przy obliczaniu tego wskaźnika konieczne jest przeprowadzenie pełnej wyceny zobowiązań badanej jednostki.

Kolejnym z opisywanych wskaźników jest zadłużenie kapitału własnego. Ustalenie jego poziomu wymaga zastosowania poniższej formuły:



gdzie:
ZKW – zadłużenie kapitału własnego;
ZO – zobowiązania ogółem;
KW – kapitał własny.

Wskaźnik obrazuje zależność między kapitałem obcym wykorzystywanym w toku prowadzonej działalności a kapitałem własnym. Dla podmiotów finansujących wskaźnik zadłużenia kapitału własnego stanowi informację o poziomie zabezpieczenia przekazywanych przedsiębiorstwie środków.

Wskaźnik pokrycia odsetek, jest ustalony z wykorzystaniem następującego wzoru:



gdzie:
WPO – wskaźnik pokrycia odsetek;
Z – zysk operacyjny;
O – odsetki.

Wskaźnik pokazuje zdolność wypracowanego przez przedsiębiorstwo zysku operacyjnego do pokrycia odsetek od zaciągniętych zobowiązań. Jest to szczególnie istotny wskaźnik dla banków, a także innych potencjalnych kredytodawców lub podmiotów finansujących. Im poziom wskaźnika jest wyższy, tym większe istnieje prawdopodobieństwo, że firma przy zaciąganiu kolejnych zobowiązań będzie w stanie je obsługiwać.

Ostatnim z omawianych wskaźników jest wskaźnik obsługi zadłużenia, który oblicza się według wzoru:


gdzie:
WOZ – wskaźnik obsługi zadłużenia;
Z – zysk operacyjny;
RK – rata kapitałowa;
O – odsetki.

Wskaźnik pokazuje, czy firma z wypracowanego zysku operacyjnego jest w stanie pokryć raty kapitałowe zaciągniętych zobowiązań wraz z ich odsetkami. Podobnie jak w przypadku wcześniejszego wskaźnika, jest to ważne dla obecnych i przyszłych wierzycieli jednostki.

4.2.3. Wskaźniki rentowności

W toku analizy rentowności przedsiębiorstwa dla potrzeb oceny biznesplanów najczęściej w praktyce wykorzystuje się cztery podstawowe wskaźniki:
a) wskaźnik rentowności sprzedaży (return on sale – ROS),
b) wskaźnik rentowności aktywów (return on Assets – ROA),
c) wskaźnik rentowności kapitału własnego (return o equity – ROE),
d) wskaźnik rentowności inwestycji (return on investment – ROI).

Podstawowym i zarazem najprostszym w zastosowaniu wskaźnikiem rentowności mogącym służyć jako podstawa kontroli efektywności funkcjonowania przedsiębiorstwa, niezależnie od specyfiki jego działalności, jest wskaźnik rentowności sprzedaży, do którego zastosowania wykorzystuje się następującą formułę:


gdzie:
Zbs – zysk brutto ze sprzedaży danego okresu;
PS – przychody netto ze sprzedaży danego okresu.

Wskaźnik ten pozwala na określenie, jaka część przychodów ze sprzedaży może być przeznaczona na pokrycie kosztów ogólnych i finansowych przedsiębiorstwa oraz zysk. Z punktu widzenia kontroli finansowej odpowiednie zastosowanie powyższego wskaźnika pozwala na uzyskanie informacji o całkowitej rentowności sprzedaży analizowanego okresu, bądź dokonanie analizy porównawczej poszczególnych produktów w przypadku odrębnego obliczenia wskaźnika z uwzględnieniem poziomu zysku brutto ze sprzedaży oraz przychodów ze sprzedaży poszczególnych produktów, co może znaleźć swoje zastosowanie na przykład przy podejmowaniu decyzji o przyjmowaniu bądź odrzucaniu zamówień na poszczególne produkty lub usługi przedsiębiorstwa.

Kolejnym z omawianej grupy wskaźników jest wskaźnik rentowności aktywów, który pozwala na określenie efektywności wykorzystania aktywów jednostki i jest obliczany z wykorzystaniem poniższej formuły:


gdzie:
Zn – zysk (strata) netto okresu;
A – suma aktywów na koniec okresu.

Zastosowanie powyższego wskaźnika pozwala na sprawowanie bieżącej kontroli nad sprzężonymi ze sobą poziomem zysku oraz sumą aktywów podmiotów, co umożliwia dokonywanie bieżącej kontroli nad efektywnością inwestycji w aktywa i określanie stopy ich zwrotu. Stanowi to znaczne poszerzenie zakresu kontroli względem np. samodzielnego zastosowania parametru, jakim jest zysk jednostki, gdyż wówczas istnieje znaczące ryzyko popełnienia błędu w ocenie. Przykładowo, stosując jako podstawę kontroli efektywności finansowej jednostki jedynie zysk netto, w przypadku znaczącego zwiększenia potencjału produkcyjnego, np. poprzez zakupienie do zakładu rzemieślniczego drugiego pieca do wytopu mosiądzu, zyski ze sprzedaży produkowanych tam świeczników mogą być znacznie większe z uwagi na zwiększenie ich produkcji, jednak określenie zmiany w efektywności funkcjonowania zakładu przed i po zakupie pieca można ocenić dopiero po porównaniu wskaźników rentowności aktywów. Podobne postępowanie można zastosować w kontroli efektywności pojedynczej inwestycji, wówczas należy obliczyć wskaźnik rentowności inwestycji zgodnie z następującą formułą:



gdzie:
Zi – zysk netto z inwestycji;
ZK – kapitał zainwestowany w inwestycję.

Ostatnim z omawianej grupy wskaźników jest wskaźnik rentowności kapitału własnego, który określa stopę zwrotu, czyli efektywność jego wykorzystania. Do jego ustalenia wykorzystywana jest następująca formuła:


gdzie:
Zn – zysk (strata) netto okresu;
KW – wartość kapitału własnego na koniec okresu.

Jedną z podstawowych zalet stosowania wskaźników rentowności, z punktu widzenia realizacji procesu kontroli finansowej, jest prosty sposób ich ustalania oraz prostota dokonywania porównań z okresu na okres (w przypadku konsekwentnego stosowania tych samych miar finansowych w procesie obliczeniowym). Wskaźnikowa analiza rentowności pozwala na bieżącą kontrolę stopnia realizacji założonych celów dotyczących wymaganych stóp zwrotu oraz umożliwia identyfikację występujących problemów związanych z pogorszeniem efektywności funkcjonowania. Ze względu na oparcie wskaźników na podstawowych kategoriach ekonomicznych, ustalenie ich poziomu nie powinno nastręczać większych trudnościach również w przedsiębiorstwach kreatywnych nieprowadzących pełnej rachunkowości.

4.2.4. Wskaźniki rynku kapitałowego

Kolejną grupą wskaźników wykorzystywaną w procesie analizy efektywności przedsiębiorstw ubiegających się o finansowanie są wskaźniki rynku kapitałowego. Mimo że nie bazują one jedynie na sprawozdaniach finansowych, są często rozpatrywane łącznie z uprzednio omówionymi grupami wskaźników. Do najważniejszych z nich możemy zalicza się[6] :


Wskaźnik obrazuje, jaka jest cena rynkowa jednej akcji w relacji do jej wartości księgowej. Dla potencjalnych inwestorów potencjalne korzystna jest sytuacja, gdy wskaźnik jest większy od jedności.


Wskaźnik dostarcza inwestorom informacji dotyczącej kwoty zysku przedsiębiorstwa wypracowanej z zainwestowanego kapitału.



Powyższy wskaźnik obrazuje, ile są skłonni zapłacić potencjalni inwestorzy za 1 akcję przedsiębiorstwa w zamian za wypracowany zysk. Wskazuje wartość danego przedsiębiorstwa w ocenie inwestorów oraz jego perspektywy rozwojowe.


Wskaźnik obrazuje potencjalne korzyści inwestorów, które są związane z możliwością wypłaty dywidend z wygospodarowanego zysku. Jest to wartość historyczna, ponieważ zysk dotyczy okresu poprzedzającego wypłatę dywidend. Na poziom wskaźnika wpływa znacząco liczba wyemitowanych przez przedsiębiorstwo akcji. Potencjalny inwestor musi także mieć świadomość tego, czy spółka posiada akcje uprzywilejowane co do wypłaty dywidend.


Jest to wskaźnik podawany w procentach, często nazywany wydajnością akcji. Dla akcjonariuszy przedstawia dochód, jaki uzyskują z zainwestowanego kapitału w zakup jednej akcji spółki. Potencjalni inwestorzy przez porównanie poziomu wskaźnika w różnych spółkach otrzymują informacje na temat zewnętrznej oceny spółki na wtórnym rynku papierów wartościowych. Obrazuje atrakcyjność i korzyści płynącej dla akcjonariuszy.


Wskaźnik pokazuje, jaki jest udział wypłaconej dywidendy w wypracowanym przez spółkę zysku. Wysoki wskaźnik świadczy o tym, że duża część zysku zostaje przeznaczona na dywidendy dla akcjonariuszy. Niski poziom może być oznaką przeznaczenia zysku na działalność rozwojową spółki. Oczywiście to, czy spółka wypłaca dywidendy i w jakiej wielkości, jest uzależnione od polityki spółki.

Wskaźniki rynku kapitałowego, spośród których jedynie najczęściej stosowane zostały opisane w niniejszym opracowaniu, stanowią istotne poszerzenie zakresu badanych informacji finansowych względem prostych wskaźników analizy finansowej. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest uwzględnienie w ich treści parametrów finansowych przypisywanych pojedynczym akcjom, a nie umieszczanie ich w postaci zagregowanej, co pozwala na lepsze dostosowanie oceny efektywności do potrzeb informacyjnych interesariuszy.

5. Przykładowa analiza wskaźnikowa płynności przedsiębiorstwa

Poniżej zamieszczono wyniki długookresowej, wskaźnikowej analizy płynności opracowanej dla spółki Comarch S.A. wraz z interpretacjami. Dokładna analiza wyników badania powinna przybliżyć czytelnikom sposób dokonywania oceny wyników analiz tego typu.

5.1. Badanie poziomu wskaźnika bieżącej płynności finansowej

Wynik analizy poziomu wskaźnika bieżącej płynności finansowej został przedstawiony na wyk. 1.

Wykres 1. Poziom wskaźnika bieżącej płynności finansowej Comarch S.A. w latach 2003–2009

Źródło: Opracowanie własne.

W badanym okresie wskaźnik bieżącej płynności kształtował się średnio na poziomie ok. 3,01, co świadczy o nadpłynności przedsiębiorstwa. Średnio aktywa obrotowe w badanym okresie były warte 3 razy tyle, co zobowiązania krótkoterminowe. Analiza poziomu wskaźnika w latach 2003–2009 wykazała, że przez cały ten okres wskaźnik pozostawał powyżej ogólnie przyjętej normy (zakres 1,2–2).

W perspektywie czasowej badania wskaźnik wykazywał dość znaczącą zmienność poziomu, jednak ze względu na fakt, że nawet w okresach charakteryzujących się spadkiem pozostawał on powyżej normy – nie stanowiło to zagrożenia płynności przedsiębiorstwa. W 2009 roku widoczna była utrzymująca się tendencja spadkowa poziomu wskaźnika, którą należy ocenić pozytywnie z punktu ogólnej oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, gdyż pomimo nieznacznego zmniejszenia płynności powinna wpłynąć korzystnie na jego efektywność w wyniku redukcji nadpłynności.

5.2. Badanie poziomu wskaźnika szybkiej płynności finansowej

Wynik analizy poziomu wskaźnika szybkiej płynności finansowej został przedstawiony na wyk. 2.

Wykres 2. Poziom wskaźnika szybkiej płynności finansowej Comarch S.A. w latach 2003–2009

Źródło: Opracowanie własne.

Analizując poziom wskaźnika szybkiej płynności finansowej Comarch S.A. w latach 2003–2009 można zauważyć, że wskaźnik ten utrzymywał się na wysokim poziomie znacząco powyżej ogólnie przyjętego minimum. W 2009 roku widoczna była stabilizacja poziomu wskaźnika nieznacznie powyżej wartości 2.

Wysoki poziom wskaźnika szybkiej płynności finansowej świadczy o dużej zdolności przedsiębiorstwa do regulowania zobowiązań krótkoterminowych. Wartość wskaźnika wynosząca ok. 2 oznacza, ze przedsiębiorstwo jest w stanie pokryć dwukrotność swoich zobowiązań krótkoterminowych za pomocą majątku obrotowego bez spieniężania zapasów oraz nie biorąc pod uwagę rozliczeń międzyokresowych czynnych. Na podstawie wskaźnika szybkiej płynności finansowej można ocenić płynność finansową Comarch S.A. jako wysoką, co z punktu widzenia bezpieczeństwa finansowego należy ocenić pozytywnie.

5.3. Analiza wskaźnika wydajności gotówkowej zysku

Rezultat analizy poziomu wskaźnika wydajności gotówkowej zysku został przedstawiony na wyk. 3.

Wykres 3. Poziom wskaźnika wydajności gotówkowej zysku Comarch S.A. w latach 2003–2009

Źródło: Opracowanie własne.

Jak zostało to przedstawione na powyższym wykresie, poziom wydajności gotówkowej zysku w latach 2003–2009 w Comarch S.A. charakteryzował się znaczącą zmiennością. Taka sytuacja wynikła w znacznej mierze z rozdzielenia momentu uznania księgowego zysku i faktycznego momentu przepływu gotówki.

Ogólna, średnia wydajność gotówkowa zysku w badanym okresie wyniosła około 1,67, jednak należy zaznaczyć, że tak wysoka wydajność wynikła w znacznej mierze z wysokiego poziomu wskaźnika w drugim kwartale 2008 roku, spowodowanego niewielkim uznanym zyskiem księgowym oraz wysoką wartością przepływów gotówki operacyjnej. Po odrzuceniu tego zaburzenia średnia wydajność zysku w latach 2003–2009 wyniosła około 0,92, tak więc jedna złotówka zysku generowała około 92 grosze wpływu operacyjnego.

Mając na uwadze fakt, że w 2009 roku średni poziom wskaźnika wyniósł 0,69, wydajność gotówkową zysku można ocenić jako bardzo wysoką. Z punktu widzenia utrzymania płynności wysoka wydajność gotówkowa zysku pozwala sądzić, ze przedsiębiorstwo generuje wystarczającą ilość gotówki do pokrywania swoich zobowiązań.

5.4. Analiza wskaźnika gotówkowej majątku

Wynik analizy poziomu wskaźnika gotówkowej majątku przedstawiono na wyk. 4.

Wykres 4. Poziom wskaźnika wydajności gotówkowej majątku Comarch S.A. w latach 2003–2009


Źródło: Opracowanie własne.

W badanym okresie wydajność gotówkowa majątku wynosiła średnio 0,02, co oznacza, że majątek o wartości 1 zł generował średnio 2 grosze zysku. Stosunkowo niewielka wydajność gotówkowa majątku wynika w znacznej mierze z charakterystyki działalności przedsiębiorstwa, która wymaga znaczących inwestycji w majątek konieczny do świadczenia usług informatycznych.

Zauważalna jest dość znaczna amplituda wahań poziomu wskaźnika w całym badanym okresie. Ze względu na dużą dynamikę zmian w technologii oraz konieczność systematycznego unowocześniania posiadanego wyposażenia majątkowego, taka sytuacja wydaje się uzasadniona.

Z punktu widzenia zdolności do utrzymywania płynności, można uznać, że w świetle innych parametrów wydajność majątku jest wystarczająca, a widoczne w ostatnich latach zmniejszenie wahań i eliminacja ujemnej wydajności pozwala dobrze ocenić płynność przedsiębiorstwa w świetle omawianego parametru finansowego.

5.5. Analiza wskaźnika wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów ogółem

Rezultat analizy poziomu wskaźnika wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów ogółem został przedstawiony na wyk. 5.

Wykres 5. Poziom wskaźnika wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów ogółem Comarch S.A. w latach 2003–2009

Źródło: Opracowanie własne.

Analizując poziom wskaźnika wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów ogółem można zauważyć, że w latach 2003–2009 charakteryzował się on znaczną zmiennością. Taka sytuacja znajduje swoje odzwierciedlenie w analizie struktury rachunku przepływów pieniężnych i wynika w znacznej mierze ze stosowanej przez przedsiębiorstwo polityki finansowania działalności.

W badanym okresie średnia wartość wskaźnika wyniosła około 0,06, co oznacza, że gotówka operacyjna wystarczała na pokrycie około 6% całości zadłużenia w poszczególnych okresach. Mając na uwadze fakt znacznej wartości majątku finansowanego zewnętrznie, można uznać ten wynik za dobry, niezagrażający płynności finansowej przedsiębiorstwa.

5.6. Analiza wskaźnika wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów długoterminowych

Rezultat analizy poziomu wskaźnika wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów długoterminowych, został przedstawiony na wyk. 6.

Wykres 6. Poziom wskaźnika wystarczalności gotówki operacyjnej na spłatę długów długoterminowych Comarch S.A. w latach 2003–2009

Źródło: Opracowanie własne.

W badanym okresie wystarczalność gotówki operacyjnej na spłatę długów długoterminowych kształtowała się na średnim poziomie około 0,17, co oznacza, że generowana przez przedsiębiorstwo gotówka operacyjna byłaby wystarczająca na pokrycie około 17% zadłużenia długoterminowego w poszczególnych okresach.

Widoczna na wykresie, dość znaczna amplituda wahań poziomu wskaźnika była w znacznej mierze spowodowana nieregularnością wpływów z działalności operacyjnej. Mając na uwadze wysoką wartość średniego poziomu wskaźnika oraz wzrostową tendencję widoczną od drugiego kwartału 2009 roku należy uznać, że przedsiębiorstwo generuje wystarczającą ilość gotówki operacyjnej na spłatę długów długookresowych, tak więc nie występuje zagrożenie jego płynności finansowej.

5.7. Badanie poziomu wskaźnika środków pieniężnych

Rezultat analizy poziomu wskaźnika środków pieniężnych, został przedstawiony na wyk. 7.

Wykres 7. Poziom wskaźnika środków pieniężnych Comarch S.A. w latach 2003–2009

Źródło: Opracowanie własne.

W latach 2006–2009 wartość wskaźnika fluktuowała wokół poziomu 0,5, co świadczy o tym, że połowa zobowiązań bieżący mogła być spłacana natychmiast, za pomocą środków pieniężnych i ich ekwiwalentów. Wysoki poziom tego wskaźnika może sugerować, że przedsiębiorstwo przetrzymuje nadmierną ilość środków w postaci aktywów o najwyższym stopniu płynności. Sytuacja ta w dłuższym okresie może się przyczyniać do utraty korzyści ekonomicznych możliwych do uzyskania w przypadku bardziej efektywnego ulokowania środków pieniężnych.

Pomimo braku konkretnych wartości normy, w jakich powinien utrzymywać się ten wskaźnik, patrząc na jego poziom z punktu widzenia zdolności przedsiębiorstwa do regulowania zobowiązań krótkoterminowych, można ocenić poziom płynności jako wysoki, co stanowi o bezpieczeństwie sytuacji finansowej przedsiębiorstwa.

Identyfikowanie warunków efektywnego prowadzenia działalności, które są uwzględniane przez odbiorców biznesplanu przedsiębiorstwa, jest procesem koniecznym dla jego pozytywnego odbioru i w konsekwencji osiągnięcia celu jego opracowania. Potencjalni inwestorzy analizują biznesplany m.in. pod kątem efektywności przedsięwzięcia, i w ujęciu historycznym, i prognostycznym. Dopasowanie zakresu biznesplanu, jak również odpowiednie opracowanie analiz jest konieczne, aby biznesplan był skuteczny. Aby to osiągnąć, konieczne jest poznanie metod analiz stosowanych przez inwestorów, z których część została omówiona w niniejszym opracowaniu.
Przypisy
Bibliografia
Lista linków internetowych:

1. International Review of Financial Analysis, http://www.journals.elsevier.com/international-review-of-financial-analysis, [odczyt z 19.09.2013].
Strona jednego z wiodących czasopism z zakresu analizy finansowej; umożliwia płatny dostęp do fachowych artykułów.
2. Analiza i Kontrola Finansowa, http://analizafinansowa.pl/?gclid=COL7uJDs9rkCFcxF3godbhsAGA, [odczyt z 19.09.2013].
Strona jednego z wiodących polskich czasopism z zakresu analizy finansowej; umożliwia płatny oraz bezpłatny dostęp do fachowych artykułów.
3. Investopedia – Financial Ratios Tutorial, http://www.investopedia.com/university/ratios, [odczyt z 19.09.2013].
Strona zawiera kompleksowe opracowania z zakresu analizy finansowej, w tym opisy metod w języku angielskim.
4. Bankier.pl, http://www.bankier.pl/wiadomosci/raporty.html?order=priority&category=1322, [odczyt z 19.09.2013].
Polski portal finansowy; pod wskazanym adresem zawiera przystępne przewodniki, w tym również z zakresu analizy finansowej.
5. Enterpreneur, http://www.entrepreneur.com/cashflowmoneymanagement/financialanalysis/archive143950.html, [odczyt z 19.09.2013].
Portal finansowy; pod wskazanym adresem zawiera przystępne artykuły i przewodniki, w tym również z zakresu analizy finansowej w języku angielskim.

Wykaz zalecanej literatury:

1. R.W. Griffin, Podstawy zarządzania organizacjami, PWN, Warszawa 2000.
2. J. Michalak, Pomiar dokonań od wyniku finansowego do Balanced Scorecard, Difin, Warszawa 2008.
3. A. Szychta, Etapy ewolucji i kierunki integracji metod rachunkowości zarządczej, WUŁ, Łódź 2008.
4. B. Pomykalska, P. Pomykalski, Analiza finansowa przedsiębiorstwa, PWN, Warszawa 2007.
5. D. Wędzki, Analiza wskaźnikowa sprawozdania finansowego, tom 1 i 2, Wolters Kluwer, Kraków 2009.