« Powrót

Rozdział 7. Imprezy branżowe w Polsce - muzyka.



WSTĘP.

Przemysł muzyczny to ogromna machina. Wielka czwórka wytwórni fonograficznych, gwiazdy show-biznesu, widowiska pochłaniające ogromne budżety, na które przybywają setki tysięcy fanów, listy przebojów... A także nowe gatunki muzyczne, nowe nazwiska, nowe wydarzenia i nośniki. Przemysł muzyczny to sektor, który bardzo dynamicznie się rozwija, jest otwarty na młodych artystów oraz cechuje się wrażliwością na wszelkie nowości technologiczne.

To właśnie Internet zrewolucjonizował rynek muzyczny, stając się dla niego z jednej strony szansą rozwoju, z drugiej – dużym zagrożeniem i motorem do zmian w podejściu do promocji i dystrybucji muzyki. MySpace, YouTube, SoundCloud, Sonicbids – to tylko niektóre serwisy, dzięki którym artyści mogą dotrzeć ze swoją muzyką nie tylko do potencjalnych fanów, ale też do osób z branży – organizatorów festiwali, menagerów czy przedstawicieli wytwórni płytowych. Poza sferą Internetu systematycznie pojawiają się też nowe programy telewizyjne, które mają na celu wyłowienie muzycznych talentów.

Szansą dla młodych muzyków jest też croudfunding. W tym przypadku to nie wytwórnie fonograficzne, ale sami słuchacze-internauci decydują o tym, płyta jakiego artysty zostanie wydana dzięki ich wsparciu finansowemu. . Tak było w przypadku Julii Marcell, która poprzez serwis www.sellaband.com uzbierała od fanów 50 tys. dolarów na wydanie swojej pierwszej płyty. Jej dokonanie zostało docenione również przez krytykę i branżę muzyczną – w 2011 roku artystka otrzymała Paszport Polityki, m.in. za udowodnienie, że karierę w muzyce pop można robić samodzielnie i na własnych zasadach [1] . Ostatnio fenomenem na polskim rynku muzycznym jest z kolei zespół Domowe melodie. Nagrywając w domowym zaciszu piosenki, szybko podbili serca internautów, dzięki czemu zespół, pozostając zupełnie niezależnym, zdobył w ciągu roku ogromną popularność – utwór z ich pierwszej płyty zadebiutował na drugim miejscu Listy Przebojów radiowej Trójki, a sami muzycy zaproszeni zostali do zagrania na dwóch ważnych wydarzeniach muzycznych – Haineken Open’er Festival oraz trasie Męskiego Grania – pojawiając się na scenie obok największych gwiazd polskiej i światowej muzyki.

Festiwale muzyczne w Polsce cieszą się coraz większym zainteresowaniem. Ich popularność, liczba, rozmach i zasięg z roku na rok rośnie. Szacuje się [...], że cyklicznych imprez jest w Polsce około 250, pośród których większość przypada na czas od czerwca do września [2] . To właśnie one są dla muzyków okazją do zwrócenia na siebie uwagi, dla publiki są szansą na żywy kontakt z idolami, natomiast dla miasta, w którym się odbywają – doskonałą formą promocji.

TARGI.

Europejskie Targi Muzyczne CO JEST GRANE to wydarzenie, które mimo że w kalendarzu imprez sektora muzycznego istnieje od niedawna (1. edycja odbyła się w 2011 roku), to od razu zdobyło mocną pozycję oraz uznanie w branży – w 2012 roku odwiedziło je 10 tys. osób związanych z rynkiem muzycznym. To multidyscyplinarna impreza o zasięgu międzynarodowym odbywająca się w warszawskim Pałacu Kultury i Nauki na przełomie listopada i grudnia. Organizatorem wydarzenia jest Agora S.A., jedna z największych spółek medialnych w Polsce. Wydarzenie jest skierowane do wszystkich osób związanych z przemysłem muzycznym – producentów, organizatorów festiwali, menagerów, dziennikarzy, melomanów oraz muzyków, którzy na targach mają okazję do zaprezentowania się wytwórniom fonograficznym, agencjom koncertowym i mediom, zarówno tym polskim, jak i zagranicznym. Dla miłośników dobrej muzyki jest to z kolei szansa na spotkanie z ulubionymi twórcami i zakup ich muzyki na dowolnym nośniku w okazyjnej cenie. W ramach targów organizowane są wykłady i panele dyskusyjne z udziałem praktyków z branży. Podczas 2. edycji Targów Muzycznych Co Jest Grane zaprezentowało się 140 artystów. Ci, którzy chcieliby zagrać podczas kolejnej edycji targów, znajdą więcej informacji na stronie internetowej http://cjg.gazeta.pl/EuropejskieTargiMuzyczne/1,126262,14167065,Zagraj_na_targach_Co_Jest_Grane_2013.html. Koszt biletu na targi dla osób odwiedzających to 35 zł.

Targi Muzyki, Sceny i Oświetlenia MUSIC LAB to nowa inicjatywa na polskim rynku muzycznym – 1. edycja wydarzenia odbyła się w ostatni weekend października 2013 roku na terenie Międzynarodowych Targów Poznańskich, które są organizatorem imprezy. Podczas targów swoją ofertę prezentują producenci i dystrybutorzy czołowych marek sprzętu muzycznego. To przedsięwzięcie skierowane jest do organizatorów imprez oraz firm zajmujących się techniczną, nagłośnieniową i oświetleniową obsługą wydarzeń muzycznych oraz do samych muzyków i zespołów. Podczas targów można zapoznać się z nowościami na rynku oraz przetestować każdy rodzaj sprzętu muzycznego – od wszelkich instrumentów, przez gramofony, miksery i inne urządzenia dla DJ–ów, po szerokie spektrum sprzętu nagłośnieniowego i studyjnego – a także dokonać zakupu po okazyjnych cenach. Ekspozycjom towarzyszy ciekawy program wydarzeń dodatkowych – podczas imprezy organizowane są warsztaty muzyczne, jam session oraz prezentacje sprzętu prowadzone przez znanych muzyków. Wystawców obowiązuje wcześniejsza rejestracja, wymagane są również wpłata kaucji za wynajem powierzchni oraz opłata rejestracyjna (w 2013 roku wynosiła ona 600 zł netto).

KONFERENCJA MUZYKA A BIZNES to dwudniowa impreza odbywająca się od 2006 roku w warszawskiej klubokawiarni Sztuki & Sztuczki w połowie kwietnia. Organizatorem wydarzenia są Niezależny Miesięcznik Studentów „Magiel” oraz Studenckie Koło Naukowe Marketingu Szkoły Głównej Handlowej.Podczas konferencja poruszane są najważniejsze tematy związane ze współczesnym rynkiem muzycznym w Polsce i na świecie. Promocja artystów, kontakty z mediami, organizacja wydarzeń muzycznych, prawa autorskie, krytyka i dziennikarstwo muzyczne, managment w przemyśle muzycznym – to tylko niektóre zagadnienia omawiane podczas dyskusji i wykładów. Prelegentami są praktycy z branży, którzy dzielą się z uczestnikami swoją wiedzą i doświadczeniem. To przedstawiciele portali muzycznych, menagerowie, dziennikarze, producenci i pracownicy wytwórni muzycznych oraz sami muzycy. Szczegółowy program aktualnej edycji znajduje się na stronie http://www.mab.art.pl/program-konferencji/. W konferencji może wziąć udział każdy, kto interesuje się polskim rynkiem muzycznym. Wstęp na wydarzenie jest bezpłatny, nie jest także wymagana wcześniejsza rejestracja.

ASYMMETRY FESTIVAL 5.0 to wydarzenie o formule „3 w 1”, w ramach którego mają miejsce konwent łączący środowiska muzyczne Europy Wschodniej i Zachodniej, koncerty oraz Targi Kultury i Biznesu. Impreza odbywa się we wrocławskiej Hali Stulecia w pierwszy weekend maja. Organizatorem wydarzenia są Ośrodek Działań Artystycznych Firlej wraz z Fundacją Eclectica. Podczas festiwalu odbywają się ciekawe panele dyskusyjne poruszające m.in. problematykę miejsca nowych mediów w kulturze, praw autorskich w dobie Internetu, metod finansowania przemysłów kreatywnych oraz promocji regionów przez organizację wydarzeń kulturalnych. Poza debatami, dyskusjami i warsztatami w ramach Asymmetry Festival, podczas koncertów kończących każdy dzień festiwalowy, występują zespoły z Europy Środkowo-Wschodniej grające muzykę alternatywną .

Targi Kultury i Biznesu, odbywające się w przestrzeniach wrocławskiego Centrum Kongresowego, to z kolei miejsce prezentacji nowych technologii, urządzeń muzycznych, instytucji zajmujących się promocją i edukacją muzyczną oraz organizatorów wydarzeń kulturalnych z Polski i Europy. Adresatami wydarzenia są wszystkie osoby związane z rynkiem muzycznym – artyści, pracownicy instytucji samorządowych i edukacyjnych, organizacje z sektora NGO, menagerowie kultury, dziennikarze oraz wydawcy muzyczni i organizatorzy festiwali z całej Europy.

Udział w konwencie dla osób związanych zawodowo z branżą jest bezpłatny, obowiązuje jednak wcześniejsza rejestracja przez formularz na stronie http://konwent.asymmetryfestival.pl/goscie-konwentu/. Karnety upoważniające do udziału w całym festiwalu kosztowały w 2013 roku 230 zł. Za bilety jednodniowe trzeba było zapłacić od 80 do 110 zł. Koszt udziału w targach w roli wystawcy wraz z wykupieniem stoiska wynosił z kolei od 1200 zł do 1500 zł netto (w zależności od daty zgłoszenia).

Festiwal Świata Niezależnego Audioriver jest połączeniem trzech integralnych wydarzeń – konferencji, targów oraz festiwalu muzyki niezależnej, które razem tworzą projekt pod nazwą Rynek Niezależny. Wszystkie wydarzenia organizowane są przez Fundację Jest Akcja!

Audioriver na samym początku istnienia był przede wszystkim festiwalem prezentującym polską i światową scenę muzyki elektronicznej.. Jego 1. edycja odbyła się w Płocku na plaży nad Wisłą w 2006 roku i od tego czasu organizowany jest cyklicznie w ostatni weekend lipca. W kolejnych edycjach gościli na nim tacy wykonawcy jak Netsky, GusGus, Modeselektor czy An On Bast.

W 2009 roku – poza koncertami odbywającymi się nad Wisłą – impreza przeniosła się również na płocki Stary Rynek, na którym organizowane są targi muzyczne. Prezentowane są na nich wytwórnie płytowe, agencje bookingowe, wystawiają się tam organizatorzy festiwali i media związane z niezależnym rynkiem muzyki alternatywnej, z naciskiem na elektronikę, muzykę eksperymentalną oraz klubową.

Trzecim filarem wydarzenia jest organizowana od 2011 roku Konferencja Muzyczna Audioriver. Nie towarzyszy ona jednak lipcowym wydarzeniom, lecz odbywa się w kwietniu, odwiedzając co roku inną polską uczelnię wyższą (do tej pory były to warszawska SGH, Uniwersytet Wrocławski oraz UAM w Poznaniu). Podczas konferencji, na którą zapraszani są praktycy z branży, podejmowane są takie tematy jak współczesna rola wytwórni płytowych, pozyskiwanie funduszy unijnych, managment oraz rola festiwali muzycznych w promocji miasta. Co roku konferencję odwiedza około 300 osób.

Udział w konferencji oraz targach jest bezpłatny. Za bilet jednodniowy na koncerty festiwalowe trzeba było zapłacić w 2013 roku 100 zł. Dwudniowe karnety kosztowały 190 zł (pierwsza pula była dostępna w niższej cenie – 110 zł).

Organizatorzy festiwalu przeprowadzają też konkurs dla młodych wykonawców muzyki elektronicznej. Muzycy mogą zgłaszać set, live act lub autorskie utwory, wśród których jury wybiera finalistów. Zwycięzcy, którzy w nagrodę mogą zagrać podczas festiwalu, wybierani są z kolei przez internautów poprzez wysłanie SMS w trakcie głosowania. Więcej szczegółów na temat konkursu można znaleźć na stronie http://www.audioriver.muzzo.pl/.

Heineken Open’er Festival to jeden z największych festiwali w Polsce. Organizowany jest od 2002 roku przez agencję Alter Art, która odpowiada też za organizację warszawskiego festiwalu muzyki elektronicznej Burn Selektor Festival oraz krakowskiego Coke Live Festival. Od 5. edycji Open’er odbywa się na początku lipca na terenie lotniska Babie Doły w Gdyni.
Festiwal ten to ogromne, interdyscyplinarne przedsięwzięcie, które co roku odwiedza kilkadziesiąt tysięcy osób (w 2013 roku ponad 70 tysięcy). Na pięciu scenach grają największe gwiazdy wszelkich gatunków muzycznych oraz interesujące młode zespoły. Poza ogromną dawką najlepszego brzmienia, podczas festiwalu mają miejsce wydarzenia związane z innymi sektorami kreatywnymi. W programie imprezy są pokazy mody w ramach Fashion Stage, na których można zobaczyć kolekcje polskich projektantów, oraz wystawy sztuki współczesnej przygotowane wspólnie z warszawskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Do programu na stałe wpisały się też przedstawienia teatralne (do tej pory można było zobaczyć m.in. spektakle Krzysztofa Warlikowskiego, Moniki Strzępki oraz Pawła Świątka). Poza tym na festiwalu odbywają się projekcje filmów oraz strefa promująca organizacje NGO.
Udział w festiwalu to dla artystów możliwość pokazania się przed wielotysięczną publicznością. Poza międzynarodowymi gwiazdami na scenach festiwalu pojawiają się też młodzi twórcy. Każdy, kto chciałby zagrać podczas Heineken Open’er Festival, może zgłosić się do agencji Alter Art poprzez formularz zgłoszeniowy, który znajduje się na stronie http://opener.pl/pl/Formularze-zgloszeniowe/Zagraj-na-festiwalu Organizatorzy wybierają najciekawszych artystów, którzy będą mieć okazję zagrać podczas kolejnej edycji festiwalu.
Czterodniowy karnet na festiwal kosztował w 2013 roku 470 zł (550 zł. za karnet z polem namiotowym). Za bilety jednodniowe trzeba było zapłacić podczas ostatniej edycji 189 zł.

Festiwal Muzyki Filmowej odbywa się corocznie od 2007 roku w Krakowie pod koniec września. Podczas imprezy można usłyszeć na żywo ścieżki dźwiękowe produkcji filmowych, do których muzykę stworzyli najwybitniejsi współcześni kompozytorzy, tacy jak nagrodzony Złotym Globem Craig Armstrong, Alberto Iglesias – twórca muzyki do filmów Pedro Almodovara, czy zdobywca Oscara Jan A.P. Kaczmarek. W ramach Festiwalu Muzyki Filmowej organizowany jest również Międzynarodowy Konkurs Dla Młodych Kompozytorów FMF YOUNG TALENT. Mogą się do niego zgłosić wszyscy kompozytorzy, którzy nie ukończyli 35 roku życia oraz wykonali zadanie konkursowe. Nagrodą w konkursie, przyznawaną przez międzynarodowe jury, jest wykonanie wybranego dzieła podczas uroczystej gali oraz udział w warsztatach kompozytorskich, które odbywają się w ramach festiwalu. Formularz zgłoszeniowy oraz dokładny regulamin konkursu znajdują się na stronie http://www.fmf.fm/pl/8/351/388/konkurs. Koncerty na festiwalu organizowanym przez Krakowskie Biuro Festiwalowe oraz RMF Classic odbywają się m.in. w hali ocynowni ArcelorMittal w Nowej Hucie, Kościele św. Katarzyny oraz Filharmonii im. K. Szymanowskiego w Krakowie. Koszt udziału we wszystkich wydarzeniach festiwalu to 270 zł. Za bilety na pojedyncze koncerty trzeba było zapłacić w 2013 roku od 30 zł do 100 zł.

Transatlantyk Festival Poznań to zainicjowane przez zdobywcę Oscara Jana A.P. Kaczmarka tygodniowe wydarzenie przyciągające wszystkich miłośników filmu i muzyki. Impreza organizowana jest przez Fundację Transatlantyk od 2010 roku. Festiwal ma charakter międzynarodowy i interdyscyplinarny – odbywają się tam pokazy filmów w ponad 20 kategoriach (m.in. przegląd filmów z festiwalu w Sundance, kino klasy B), koncerty, warsztaty i panele dyskusyjne. Ciekawą inicjatywą jest cykl filmowy Kino Kulinarne – po projekcjach organizator zaprasza widzów na wspólną, uroczystą kolację. Poza tym, jak sama nazwa wskazuje, Transatlantyk jest prezentacją tego, co dzieje się w przemyśle filmowym i muzycznym za oceanem, i daje szansę spotkania specjalistów na co dzień pracujących w Hollywood. Dlatego też festiwal cieszy się ogromnym zainteresowaniem – jego 3. edycję odwiedziło ponad 40 tys. osób. W ramach Transatlantyku organizowane są dwa konkursy kompozytorskie. Pierwszy, Instant Composition Contest, to konkurs dla kompozytorów improwizujących. Zgłoszeni do rywalizacji artyści muszą przed publicznością zaimprowizować na fortepianie muzykę do chwilę wcześniej obejrzanego materiału filmowego. Zwycięzcom, wybieranym przez międzynarodowe jury i publiczność, przyznawane są trzy nagrody pieniężne. W 2013 roku nagrodą główną było 30 tys. zł. Koszt zgłoszenia się do konkursu wynosił z kolei 50 euro.
W drugim konkursie kompozytorskim zadanie polega na stworzeniu muzyki do kilkuminutowego filmu i animacji. Tu również przyznawane są trzy nagrody, a do zwycięzcy trafia 20 tys. dolarów oraz zaproszenie do udziału w warsztatach kompozytorskich z Janem A.P. Kaczmarkiem. Wśród finalistów wybierana jest też osoba, która może podpisać umowę publishingową z Sony ATV. W jury konkursu zasiadają reżyserzy, kompozytorzy, producenci oraz dyrektorzy wytwórni płytowych z całego świata. W obu konkursach kompozytorskich mogą wziąć udział osoby, które nie ukończyły 35. roku życia. Podczas festiwalu odbywają się też bezpłatne warsztaty Master Classes, podczas których poruszane są tematy związane z wszystkimi etapami tworzenia oraz produkcji muzyki filmowej i telewizyjnej. Festiwal odbywa się w Multikinie 51, CK Zamek, Kinie Muza, na Placu Wolności, w Instytucie Rozbitek oraz w specjalnie przygotowanych kinach plenerowych. Wejście na część pokazów jest bezpłatna. Na projekcje odbywające się w Kinie Muza oraz CK Zamek bilety w 2013 roku kosztowały 10 zł. Najwięcej trzeba było zapłacić za pokazy filmów w ramach cyklu Kino Kulinarne, połączonego z elegancką kolacją – 150 zł. Płatne jest też wejście na gale festiwalowe oraz koncerty.

Przystanek Woodstock to inicjatywa Jurka Owsiaka, który po raz pierwszy zorganizował imprezę w 1995 roku, zainspirowany reaktywacją amerykańskiego Festiwalu Woodstock, która miała miejsce rok wcześniej. To ogromne przedsięwzięcie, które co roku odwiedza ponad pół miliona fanów muzyki (rekordową liczbę 700 tys. uczestników odnotowano podczas 17. edycji w 2011 roku). Festiwal odbywa się aktualnie w Kostrzynie nad Odrą na przełomie lipca i sierpnia. Organizatorem imprezy jest Fundacja Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, która finansuje festiwal ze środków pozyskanych w ciągu roku od sponsorów. Celem i misją Przystanku Woodstock ma być podziękowanie pracownikom, wolontariuszom oraz wszystkim, którzy wspierają Wielką Orkiestrę Świątecznej Pomocy podczas jej styczniowego finału.
W ramach każdej edycji na dwóch scenach zespoły z Polski i całego świata grają w ciągu trzech dni kilkadziesiąt koncertów. Od 2006 roku funkcjonuje też Akademia Sztuk Przepięknych, podczas której organizowane są warsztaty i spotkania z najważniejszymi postaciami polskiej kultury, polityki i showbiznesu – wśród zaproszonych gości znaleźli się m.in. Marek Belka, Marek Koterski, Tomasz Lis, Grzegorz Miecugow, Kuba Wojewódzki, Marek Niedźwiecki oraz Andrzej Wajda. Udział w festiwalu jest bezpłatny.
Przystanek Woodstock to miejsce prezentacji młodych muzyków – przed każdą edycją odbywają się przesłuchania zespołów, które chcą zagrać podczas festiwalu. Za ich selekcję odpowiedzialna jest Fabryka Zespołów – portal zajmujący się wpieraniem młodych twórców na rynku muzycznym. Wszelkie informacje na temat warunków zgłoszeń oraz etapów eliminacji można znaleźć na stronie http://www.fabrykazespolow.pl/woodstock/.

OFF Festival to wydarzenie, którego pomysłodawcą i dyrektorem jest Artur Rojek, były lider zespołu Myslovitz. Początkowo festiwal odbywał się w Mysłowicach, ze względu na duże zainteresowanie w 2010 roku przeniesiono go jednak do Katowic. Wydarzenie odbywa się cyklicznie na początku sierpnia, a jego organizatorem jest Fundacja Independent. OFF Festival prezentuje muzyków światowej sceny alternatywnej oraz nowe, oryginalne projekty, które pojawiły się na polskiej scenie. Koncerty odbywają się na czterech scenach festiwalowych i w katowickich klubach. Poza tym podczas imprezy promowana jest idea wolontariatu, a na stoiskach niezależnych wytwórni kupić można płyty najciekawszych artystów sceny alternatywnej. Wydarzenie organizowane przez Artura Rojka znalazło uznanie wśród przedstawicieli międzynarodowego środowiska muzycznego – w 2012 roku OFF Festival otrzymał prestiżową nagrodę European Festival Award w kategorii Najlepszy Festiwal Średniej Wielkości. Bilety jednodniowe w 2013 roku kosztowały od 100 zł do 140 zł. Za karnety trzeba było zapłacić od 150 zł do 250 zł (w zależności od daty zakupu oraz wyboru opcji z polem namiotowym). Podczas 6. i 7. edycji festiwalu na Scenie Leśnej T-Mobile pojawili się laureaci konkursu „Zrób Głośniej!”. Ten konkurs, organizowany przez portal muzyczny T-Mobile Music, skierowany jest do młodych artystów, dając im szansę występu podczas wielu wydarzeń muzycznych w kraju. W ostatnich latach zwycięzcy konkursu „Zrób Głośniej!” pojawili się też na takich wydarzeniach jak poznański festiwal Electronic Beats, MetalFest w Jaworznie czy wrocławski festiwal filmowy Nowe Horyzonty. Finaliści konkursu wybierani są przez internautów, laureaci – przez jury. „Zrób głośniej!” jest konkursem skierowanym do młodych muzyków, którzy nie posiadają aktualnie podpisanego kontraktu z wytwórnią płytową, a łączna sprzedaż ich płyt nie przekroczyła 3 tys. egzemplarzy. Więcej informacji o konkursie można znaleźć na stronie http://www.t-mobile-music.pl/zrob-glosniej,e2.html.
Przypisy
Bibliografia

Literatura:

1. R. Caves, Creative Industries. Contracts between Art and Commerce, Cambridge, Harvard University Press 2000.
2. Ł. Mamica, Wzornictwo przemysłowe jako sektor przemysłów kreatywnych, „Problemy rozwoju regionalnego", 244/2012.
3. M. Stefanowski, Wzornictwo w Polsce dzisiaj, Warszawa 2007, http://www.spfp.diz.pl/wzornictwodzisiaj.pdf, [odczyt z 16.08.2013].
4. A. Saj, Wzornictwo (design) wobec kreatywności i innowacji w gospodarce i edukacji, [w:] Kształtowanie zachowań innowacyjnych, przedsiębiorczych i twórczych w edukacji inżyniera, red. J. Skonieczny, Wrocław, Indygo Zair Media 2011.
5. O. Wainwright, What’s the point of architecture and design festivals?, The Guardian, http://www.theguardian.com/artanddesign/architecture-design-blog/2013/jun/21/architecture-design-festivals-biennales, [odczyt z 6.08.2013].
6. M. Korzeniowska-Marciniak, Międzynarodowy rynek dzieł sztuki, Universitas, Kraków 2001.
7. J. Michalski, The art market in Poland 1985-2005: Practice and Experience, Galeria Zderzak, Kraków-Berlin 2005.
8. O. Velthuis, Talking prices. Symbolic Meanings of Prices on the Market for Contemporary Art, Princeton 2007.
9. P. Watson, Dom aukcyjny Sotheby’s za zamkniętymi drzwiami, Warszawa 2002.
10. Rynek sztuki. Aspekty prawne, pod red. W. Kowalskiego i K. Zalasińskiej, Lex a Wolters Kluwer business, Poznań 2011.
11. Ekspert kontra dzieło sztuki. Rozpoznawanie falsyfikatów oraz fałszywych atrybucji w sztukach plastycznych, pod red. R. D. Spencera, Ośrodek Ochrony Zbiorów Publicznych, Warszawa 2009.
12. M. Raszewska, 30 x WST. Warszawskie Spotkania Teatralne 1965-2010, Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, Warszawa 2010.
13. Wątroba. Słownik polskiego teatru po 1997 roku, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2010.
14. A. Bobran, Oldschool Computer Party 2011, http://tektura.wordpress.com/2011/10/07/oldschool-computer-party-22-10-2011/, [odczyt:20.08.2013].
15. M. Kostarczuk, Poznań Game Arena wraca na MTP. Co zobaczą gracze?, http://www.gloswielkopolski.pl/artykul/679935,poznan-game-arena-powraca-na-mtp-co-zobacza-gracze-zdjecia,id,t.html?cookie=1, [odczyt 20.08.2013].
16. P. Pustkowiak, Raport Wprost o rynku wydawniczym, http://www.wprost.pl/ar/389934/Raport-Wprost-o-rynku-wydawniczym/?pg=0, [odczyt 20.08.2013].
17. A. Jakimiak, Pozornie przyswojone zjawiska, http://www.dwutygodnik.com/artykul/4660-pozornie-przyswojone-zjawiska.html [odczyt: 1.08.2013].
18. Ł. Gołębiewski, Śmierć książki. No Future Book, Biblioteka Analiz, Warszawa 2008.
19. G. Lossious, 5 Trade Publishing Trends to Watch For, http://publishingperspectives.com/2013/01/5-trade-publishing-trends-to-watch-for-in-2013/, [odczyt z 7.08.13].
20. D. Wójcicki, Targi też dla architektów, http://www.zawod-architekt.pl/artykuly/za0804_targi.html, [odczyt z 5.08.2013].

Strony internetowe:

1. http://katalog-design.pl/ – portal poświęcony wzornictwu, skupiający szeroką ofertę polskich designerów i biur projektowych. Czytelny katalog umożliwia łatwą nawigację wśród 14 kategorii, w których znajdują się, m.in. baby design, design koncepcyjny, opakowania, ale również blogi o designie, instytucje czy wydarzenia.

2. http://designitpoland.com/ – to jeden z kilku polskich portali poświęconych wzornictwu, w którym można znaleźć szczegółowe informacje na temat projektantów oraz nadchodzących wydarzeń, takich jak festiwale czy konkursy.

3. http://www.thedesigntrust.co.uk/ – strona w języku angielskim dla designerów prowadzących własną działalność biznesową. Niezwykle bogate źródło praktycznych informacji wzbogaconych o rady ekspertów w tej dziedzinie. Strona podzielona jest na podkategorie, m.in. poświęcone strategii i planowaniu, finansom, marketingowi czy zarządzaniu.

4. http://designalive.pl/ – strona kwartalnika „Design Alive” przeznaczonego dla projektantów oraz wszystkich czytelników zainteresowanych designem. Bogate źródło informacji dla osób chcących pozostać na bieżąco z polskimi, jak i światowymi trendami.

5. http://www.iwp.com.pl/ – strona Instytutu Wzornictwa Przemysłowego, jednostki naukowo-badawczej zajmującej się wzornictwem i zarządzeniem wzornictwem (design management). Na stronie można znaleźć wyczerpujące informacje z zakresu projektów edukacyjnych organizowanych przez IWP, doradztwa oraz promocji designu.

6. http://www.cosmit.it/it/ – strona organizatora największych targów wzornictwa przemysłowego i sztuki użytkowej Salone Internazionale del Mobile oraz imprez towarzyszących. Znajdują się na niej wszelkie informacje dotyczące tego potężnego wydarzenia, jak również porady dotyczące poruszania się po mieście i zakwaterowania.

7. http://www.sohofactory.pl/ – strona internetowa warszawskiego kompleksu wystawowego, na której można znaleźć informacje dotyczące największych imprez stołecznego świata designu, jak Wawa Design Festiwal czy Creative Mixer.

8. http://www.targi-ksiazki.waw.pl - strona internetowa Targów Książki w Warszawie.

9. http://www.fashionweek.pl - oficjalna strona Tygodnia Mody w Łodzi z harmonogramem pokazów, opisem projektantów i imprez towarzyszących oraz linkiem do rejestracji.

10. http://www.conradfestival.pl/pl - strona internetowa Festiwalu Conrada zawierająca najnowsze informacje oraz program wydarzenia.

11. http://www.targi.krakow.pl/pl/strona-glowna/targi/3-targi-ksiazki-dla-dzieci/o-imprezie.html - strona internetowa krakowskich Targów Książki dla Dzieci.

12. http://festiwal.portalkryminalny.pl/ - strona dla polskich miłośników kryminałów zawierające informacje o Międzynarodowym Festiwalu Kryminału.

13. http://www.kochamantyki.pl/kalendarium/caloroczne-kalendarium-gield.html - dla tych, którzy planują odwiedzić polskie miasta i miasteczka w poszukiwaniu antyków, utworzono specjalne kalendarium z wyznaczeniem miejsc, czasu organizowania targowisk, a nierzadko także kontaktem z organizatorami.

14. http://komiksfestiwal.com - strona Międzynarodowego Festiwalu Komiksów i Gier w Łodzi.

15. http://odnalezionewtlumaczeniu.pl/ - strona internetowa Gdyńskich Spotkań Tłumaczy Literatury.

16. http://www.targimodypoznan.pl - oficjalna strona Targów Mody w Poznaniu.

17. http://www.hushwarsaw.com/ - strona targów HUSH WARSAW.

18. http://sciegi.com - strona Ściegów, wcześniejszego projektu organizatorek HUSH, prezentująca projektantów, którzy wzięli udział we wcześniejszych edycjach.

19. http://starybrowar5050.com/artandfashionfestival/aff7/3183 - strona Art&Fashion Festival w Poznaniu.

20. http://www.marktcom.de/ - zbiorcze informacje na temat targowisk w Niemczech odnajdziemy na przykład na stronie.