« Powrót

Rozdział 13. Imprezy branżowe w Polsce - sztuki performatywne.



Wstęp.

Imprezami charakterystycznymi dla sztuk performatywnych są festiwale. To one stanowią platformę, na której prezentowane są najnowsze produkcje, a krytycy, kuratorzy oraz przedstawiciele organizacji mogą zapoznać się z aktualną twórczością artystów związanych z teatrem. Jak zauważa Jan Nowak, jeden z największych festiwali teatralnych w Europie, Avignon OFF, nazywany jest otwarcie największym targiem teatralnym we Francji. Wzbudza to kontrowersje i głosy oburzenia artystów, którzy jednomyślnie twierdzą, że sztuka nie jest produktem i że termin targu jest uwłaczający. Jednakże poza motywami artystycznymi, które przyciągają publiczność i programatorów, trudno lekceważyć ekonomiczny aspekt festiwalu [1] .

Festiwale sztuk performatywnych mają różnorodny charakter. Na te przybierające formułę konkursową, mogą być zgłaszane spektakle – w zależności od festiwalu – albo z teatrów repertuarowych, albo niezależnych. Czasem kryteria konkursu dotyczą również wieku, daty debiutu lub tematu przewodniego czy charakteru festiwalu (np. festiwale ruchu i tańca, festiwal sztuki reżyserskiej itd.). O tym, kto przechodzi eliminacje z reguły decyduje dyrektor festiwalu lub powołana przez niego rada ekspercka. Również nagrody przyznawane są najczęściej przez jury, ale zdarza się, że o tym, do kogo trafi festiwalowe Grand Prix, decydują gusta publiczności, tak jest chociażby w przypadku szczecińskiego Przeglądu Teatrów Małych Form KONTRAPUNKT. Festiwalom towarzyszą najczęściej cykliczne konferencje poświęcone sztukom performatywnym, których problematyka jest uzależniona od charakteru i tematu danej edycji festiwalu.

Współcześnie można zauważyć pewien trend w polskich festiwalach, który polega na nadaniu tematu przewodniego, dotyczącego kondycji współczesnego człowieka, zmian w społeczeństwie i kulturze, a także ukazującego ciekawe zjawiska, tendencje i estetyki pojawiające się w sztukach performatywnych. I tak Międzynarodowy Festiwal Tańca Współczesnego Ciało/Umysł poruszał w kolejnych edycjach takie zagadnienia jak emocje w tańcu, dialog i mieszanie kultur w obliczu globalizacji czy relacje tańca (i teatru tańca) z kulturą masową. Z kolei poznański MALTA Festival za punkt wyjścia do doboru repertuaru i późniejszych rozważań każdej edycji obiera od 2010 roku idiom, który rozwijany jest przez zaproszonego do współpracy kuratora. Wokół tematów przewodnich organizowane są też Krakowskie Reminiscencje Teatralne oraz wrocławski Festiwal Dialog. Dzięki temu każda edycja festiwalu ma swój niepowtarzalny charakter, a pokazane na nim spektakle tworzą koncepcyjną całość, będąc jednocześnie punktem teoretycznych rozważań podczas dyskusji i konferencji towarzyszących imprezom. Festiwale stanowią zatem obszar rozważań o miejscu sztuk performatywnych w kulturze, sytuacji polskiego teatru na arenie międzynarodowej czy też kierunkach rozwoju tej dziedziny sztuki.

Część festiwali na polskiej mapie teatralnej koncentruje się na konkretnej gałęzi sztuk performatywnych lub prezentacji dokonań w danej dziedzinie (aktorstwo, scenografia, reżyseria), jednak zauważalną tendencją – głównie dotyczy to festiwali o zasięgu międzynarodowym – jest dążenie do interdyscyplinarności. Tym sposobem podczas dni festiwalowych można nie tylko obejrzeć spektakle teatralne, ale również wziąć udział w koncertach, wystawach czy performensach.

Wydarzeń poświęconych sztukom performatywnym w Polsce nie brakuje. Rokrocznie odbywa się prawie 600 festiwali [2] , co Maciej Nowak nazywa „festiwalową biegunką”, która jest fenomenem naszej epoki i wiele mówi o dzisiejszym stylu uprawiania kultury [3] . Mnogość tego typu prezentacji i promocji kultury jest według dyrektora Instytutu Teatralnego przejawem „festiwalizacji życia” [4] . Festiwal, w rozumieniu artystycznego święta pojawił się w Europie po raz pierwszy jeszcze w XVIII wieku. [...]Przełom nastąpił po II wojnie światowej wraz z niespodziewanym sukcesem skromnie początkowo pomyślanego festiwalu w Avignonie. Z prezentacji spektakli Jean Vilara avignońska impreza dość szybko przekształciła się w jedną z najważniejszych giełd europejskiej sztuki. Inne miasta i kraje zapragnęły mieć analogiczne zdarzenie, przyciągające publiczność i uwagę mediów. Lawina ruszyła. Polska znalazła się na jej trasie z pewnym opóźnieniem, ale, jak widać, szybko nadrobiła zaległości. Klimat nieustającego święta, przenikający całą współczesną cywilizację Zachodu, osaczył w ten sposób również sztukę [5] .

Popularność festiwali wiąże się zatem z ich incydentalnością, która jest ciekawsza dla mediów, a co za tym idzie – również dla sponsorów i fundatorów. Poza tym fakt przyciągnięcia tysięcy festiwalowych gości i znanych nazwisk staje się doskonałym narzędziem promocji miasta. Tym bardziej że festiwale sztuk performatywnych rzadko kiedy zamykają się w przestrzeni teatralnych gmachów lub ograniczają do wystawiania spektakli na deskach jednego teatru - najczęściej opanowują całe miasto, kierując swój program nie tylko do profesjonalistów czy przybyłych z kraju i zagranicy fanów teatru, ale też do środowisk lokalnych.

FESTIWALE MIĘDZYNARODOWE W POLSCE.

Międzynarodowy Festiwal Teatralny KONTAKT
pierwszy raz miał miejsce w 1991 roku i od tego czasu odbywa się co dwa lata w ostatnim tygodniu maja w Toruniu. Organizatorem wydarzenia jest Teatr im. Wilama Horzycy, a fundusze na jego organizację pochodzą z MKiDN oraz samorządu wojewódzkiego. Inicjatorką festiwalu, który powstał w miejsce odbywającego się w latach 1959–1989 Festiwalu Teatrów Polski Północnej, zmieniając formułę imprezy na konfrontację teatrów Europy Środkowo-Wschodniej z teatrami z Europy Zachodniej, była Krystyna Meissner. W 1997 roku dyrektorem festiwalu została Jadwiga Oleradzka, która pełni tę funkcję do dziś. Za dobór spektakli pojawiających się na festiwalu odpowiada powoływana przy każdej edycji komisja. Festiwal KONTAKT ma charakter konkursowy. Przestawienia oceniane są przez międzynarodowe jury, które corocznie nagradza trzy spektakle. Każda edycja wydarzenia jest odwiedzana przez ponad 100 przedstawicieli międzynarodowego środowiska teatralnego – studentów szkół teatralnych, krytyków i praktyków oraz dziennikarzy. Ponadto na festiwalu spotkać można dyrektorów wielu europejskich festiwali teatralnych, m.in. londyńskiego LIFT, belgijskiego Kunsten Festiwal des Arts czy Festiwalu w Edynburgu. Poza pokazem spektakli podczas KONTAKTU odbywają się imprezy towarzyszące” wystawy, projekcje filmów, koncerty oraz spotkania z twórcami.

Nową inicjatywą, skierowaną do młodych twórców teatru, jest ogólnopolski Festiwal Debiutantów „Pierwszy kontakt”, który odbywa się również w trybie biennalowym, naprzemiennie ze swoim „starszym bratem”. „Pierwszy kontakt” odbywa się również pod koniec maja, a jego 1. edycja miała miejsce w 2011 roku. Festiwal nastawiony jest na promocję interesujących twórców młodego pokolenia – w ramach konkursu jury przyznaje trzy nagrody dla najlepszych reżyserów i aktorów debiutujących na polskiej scenie. Dyrektorem festiwalu jest również Jadwiga Oleradzka. Do konkursu polskie teatry mogą zgłaszać spektakle, w których zadebiutowali na scenie reżyser, aktor lub aktorka, zaś ich premiera odbyła się w czasie dwóch lat poprzedzających festiwal. Ze szczegółowym regulaminem i terminami zgłoszeń można zapoznać się na stronie http://www.teatr.torun.pl/strona-23-festiwal_debiutantow_pierwszy_kontakt.html

Ceny biletów na spektakle MFT KONTAKT w 2012 roku wynosiły od 20 zł za bilet ulgowy do 50 zł za najdroższy bilet normalny. Za karnet na trzy spektakle trzeba było zapłacić 60 zł, natomiast karnet na wszystkie wydarzenia festiwalowe kosztował 420 zł. W podobnych cenach są bilety na spektakle pokazywane w ramach „Pierwszego kontaktu” (bilety normalne w cenie od 30 zł do 50 zł, bilety ulgowe w cenie 20 zł.). W tym przypadku niższe są ceny karnetów: karnet na trzy spektakle podczas ostatniej edycji festiwalu w 2013 roku kosztował 45 zł, natomiast karnet upoważniający do wejścia na 13 spektakli konkursowych – 299 zł.

Międzynarodowy Festiwal Tańca Współczesnego Ciało/Umysł to trwające ponad tydzień święto tańca, które od ponad 10 lat odbywa się w Warszawie pod koniec września. To coroczne wydarzenie, którego dyrektorką artystyczną od 2001 roku jest polska tancerka, choreografka i animatorka Edyta Kozak. Podczas festiwalu prezentowane są najlepsze i najnowsze spektakle polskich oraz zagranicznych choreografów – dotychczas gośćmi festiwalu byli m.in. Jérôme Bel, Daniel Léveillé i Michael Schumacher. Każda edycja festiwalu poświęcona jest konkretnemu ujęciu sztuki ruchu i tańca oraz sytuacji tej dziedziny sztuki na arenie polskiej i światowej. Podczas dotychczasowych edycji festiwalu poruszane były takie kwestie jak: emocje w tańcu, relacja sztuki tańca z kulturą masową oraz problematyka dialogu międzykulturowego i mieszania kultur w kontekście globalizacji. Trudne tematy podejmowane przez artystów sceny tanecznej są też wpisane w misję festiwalu, który według organizatorów ma za zadanie drażnić, wytrącać widzów z ich samozadowolenia i bezpiecznej drogi, którą obrali [6] . Podczas 12. edycji festiwalu spektakle prezentowane były w wielu stołecznych instytucjach kultury, m.in. w Teatrze Imka oraz Centrum Kultury w Dawnej Wytwórni Wódek Koneser. Od 2012 roku festiwal odbywa się na scenach Teatru Studio im. Stanisława Ignacego Witkiewicza w warszawskim Pałacu Kultury i Nauki.

Organizator wydarzenia, Fundacja Ciało/Umysł, jest również inicjatorem międzynarodowych konferencji towarzyszących festiwalowi. W 2008 roku odbyła się konferencja exchange/change, która była poświęcona polityce kulturalnej, strukturom finansowania, promocji oraz wymianie międzynarodowej i mobilności w obszarze europejskiego tańca współczesnego. W roli prelegentów wystąpili specjaliści z państw Europy Zachodniej i Środkowej, którzy przedstawiali istniejące modele miejsc, teatrów oraz centrów tańca funkcjonujących w ich krajach. Konferencja miała zatem na celu zapoznanie się z dobrymi praktykami w zakresie organizacji i promocji tańca jako sztuki, które z powodzeniem stosowane są w krajach UE. Relacje z wydarzenia zostały zapisane w publikacji pokonferencyjnej, która dostępna jest w formie elektronicznej pod adresem: http://www.cialoumysl.pl/uploads/files/277_exchange-change-1-pdf.pdf

Druga konferencja, która odbyła się w ramach Festiwalu Ciało/Umysł w 2011 roku, poświęcona była dziedzictwu Piny Bausch.

Przedział cenowy biletów na spektakle festiwalowe to 10–30 zł. Osoby związane zawodowo z teatrem tańca mogą zakupić bilety profesjonalne w niższych cenach – w tym celu należy zgłosić się wcześniej, wysyłając maila do organizatora.

Krakowskie Reminiscencje Teatralne
to jeden z najstarszych przeglądów teatralnych w Polsce. Swoją 1. edycję miał w 1975 roku i odbywa się corocznie pod koniec października (w 1982 roku festiwal nie odbył się z powodu stanu wojennego). Organizatorem wydarzenia od 1. jego edycji jest Stowarzyszenie Rotunda, a funkcję dyrektorki festiwalu pełni obecnie Anna Lewandowicz.

Początkowo festiwal ukierunkowany był na promocję polskich teatrów studenckich. W programie pierwszych edycji znalazły się spektakle czołowych wówczas teatrów alternatywnych, m.in. Akademii Ruchu, Teatru Ósmego Dnia, Teatru Kalambur, Provisorium czy Sceny Plastycznej Teatru Akademickiego KUL. W latach 90. wydarzenie nabrało wymiaru międzynarodowego, pokazując dokonania europejskiej sceny alternatywnej. W 2002 roku festiwal ponownie zmienił formułę – poza teatrami offowymi na Krakowskich Reminiscencjach Teatralnych zaczęły pojawiać się też spektakle teatrów repertuarowych.

Od 2003 roku program kolejnych edycji festiwalu zorientowany jest wokół tematu przewodniego. Jego 1. edycja tematyczna odbywała się pod hasłem „Teatralne dni kobiet”. W kolejnych latach podczas festiwalu podejmowano również takie tematy jak: teatr społecznie zaangażowany (hasło: Obywatel Teatr), kwestia współczesnej utopii (hasło: Demontaż Utopii) oraz relacja fikcji i rzeczywistości (hasło: reality – fiction). Jego 37. edycja odbywała się pod hasłem Miasto Jutra: Masa – Maszyna – Marzenie i nawiązywała do tradycji Krakowskiej Awangardy. W 2012 roku na Reminiscencjach pojawił się również nowy nurt – bioart, prezentujący eksperymenty artystyczne z pogranicza performansu, które łączą sztukę z biologią i biotechnologią. Coroczne zogniskowanie festiwalu wokół jednego tematu zapewnia, według organizatorów, programową konsekwencję, nadaje wydarzeniu charakter eksperymentalny, a także sprawia, że w ramach wydarzenia poruszane są kwestie społeczne. Festiwal ma więc nie tylko dawać publiczności radość z oglądanych przedstawień, ale również stawiać jej trudne pytania. A przede wszystkim – zapraszać do żywej dyskusji [7] .

Krakowskie Reminiscencje Teatralne są również partnerem projektu Theatre/Festivals in Transition, który zrzesza osiem europejskich festiwali teatralnych. Wydarzenia festiwalowe odbywają się w wielu instytucjach kulturalnych Krakowa, m.in. w Teatrze Łaźnia Nowa, CK Rotunda oraz krakowskim Bunkrze Sztuki, a także w przestrzeniach publicznych miasta. Za bilety na spektakle festiwalowe w 2012 roku trzeba było zapłacić maksymalnie 35 zł. Bilety na projekty performatywne, projekcje filmowe i inne wydarzenia towarzyszące kosztowały od 7 zł do 10 zł.

Międzynarodowa Konferencja Tańca Współczesnego i Festiwal Sztuki Tanecznej odbywa się od ponad 20 lat w Bytomiu na przełomie czerwca i lipca. Organizatorem wydarzenia jest Śląski Teatr Tańca. Formuła Konferencji-Festiwalu łączy w sobie aspekty artystyczne i edukacyjne. Podczas jubileuszowej edycji w 2013 roku w ciągu tygodnia festiwalowego odbyło się 35 warsztatów tanecznych dla profesjonalistów prezentujących różne style i przeznaczone dla osób o różnym stopniu zaawansowania. Wydarzenie jest zatem okazją dla młodych tancerzy do szlifowania swoich umiejętności pod okiem najlepszych pedagogów z kraju i całego świata. W ramach 20. edycji festiwalu zorganizowano też Małą Konferencję Tańca dla dzieci w wieku od 7 do 12 lat, Warsztaty Terapii przez Ruch oraz bezpłatne Warsztaty dla Seniorów. W ten sposób połączono środowisko profesjonalnych tancerzy z amatorami ruchu w każdym wieku.

Osobnym blokiem wydarzenia jest przegląd teatrów tańca. W 2013 roku na festiwalu zaprezentowano 15 spektakli z całego świata, a w jego programie znalazło się przedstawienie kultowej grupy Ultima Vez, założonej przez doskonałego choreografa, reżysera i filmowca Wima Vandekeybusa. Poza tym wśród zaproszonych teatrów znalazły się m.in. Polski Teatr Tańca, Lubelski Teatr Tańca oraz izraelski Yossi Berg & Oded Graf Dance Theatre. Zarówno festiwal, jak i konferencja cieszą się sporym zainteresowaniem – corocznie spektakle oglądane są przez ponad 2 tys. widzów, a w warsztatach bierze udział 200 adeptów tańca współczesnego.

Ceny biletów na festiwal w 2013 roku to: 30 zł za bilet normalny, 20 zł za bilet ulgowy, 240 zł za karnet. Ceny biletów i karnetów są tańsze w przedsprzedaży. Dodatkową zniżkę mają również studenci Wydziału Teatru Tańca krakowskiej PWST. Koszty udziału w warsztatach podczas 20. edycji to 250 zł za blok siedmiu warsztatów lub 800 zł za blok 35 warsztatów.

Przegląd Teatrów Małych Form KONTRAPUNKT
odbywa się w połowie kwietnia i trwa zazwyczaj tydzień. Organizatorem wydarzenia jest Miasto Szczecin przy współpracy z Teatrem Lalek „Pleciuga” oraz Ośrodkiem Teatralnym KANA, a jego dyrektorką jest Anna Garlicka. Do 1994 roku festiwal odbywał się pod nazwą „Szczeciński Przegląd Teatralny’. Od tego czasu rozwijana jest formuła festiwalu, który ma na celu zderzenie rozmaitych konwencji, a więc kameralnej i repertuarowej klasyki z wieloma kierunkami alternatywnych poszukiwań [8] .

KONTRAPUNKT to prezentacja kameralnych spektakli i monodramów –w repertuarze znajdują się przedstawienia teatru lalek, teatru dramatycznego, teatru tańca oraz pantomimy.

Od 2011 roku w ramach festiwalu odbywa się również Mały Kontrapunkt, czyli przegląd teatrów dla dzieci, podczas którego prezentowane są przedstawienia z regionu Polski zachodniej oraz prace dyplomowe studentów wydziałów lalkarskich z całego kraju.

Poza prezentowanymi na festiwalu spektaklami w programie znajduje się wiele imprez towarzyszących: spotkania, projekcje filmowe, promocje książek oraz koncerty. Te ostatnie organizowane są przy współpracy z twórcami Festiwalu Musica Genera. Corocznie wydarzeniu towarzyszy sesja teatrologiczna podejmująca podczas każdej edycji inną problematykę dotyczącą sztuki teatru i jej miejsca w kulturze oraz społeczeństwie.

Dotychczas poruszano m.in. takie tematy jak: sytuacja teatru w czasie kryzysu, współczesna sztuka aktorska, powiązanie teatru z rynkiem mody oraz relacje sztuk pefrormatywnych z nowymi technologiami. Corocznie wydawane są też materiały pokonferencyjne. Podczas festiwalowego tygodnia prezentowana jest również sztuka performansu podczas „Nocy performerów”, a także najnowsze spektakle teatrów ze Szczecina i całego województwa zachodniopomorskiego w ramach Szczecińskiej Północy Teatrów” oraz Zachodniopomorskiej OFFensywy Teatralnej. Wydarzenia festiwalowe odbywają się w przestrzeniach kulturalnych całego Szczecina, m.in. na scenach Teatru Polskiego, Teatru Współczesnego, Teatru Lalek „Pleciuga” i Teatru Małego. Festiwal jest także zderzeniem polskiej sceny z tym, co dzieje się w sztuce teatru po drugiej stronie Odry – od 2007 roku pokazy spektakli festiwalowych przez jeden dzień odbywają się również na scenach teatrów w Berlinie.

Kontrapunkt to festiwal konkursowy, w którym główną nagrodę Grand Prix przyznaje publiczność drogą głosowania. Poza tym nagrody i wyróżnienia przyznaje też festiwalowe jury oraz dziennikarze. Do udziału w festiwalu można zgłaszać spektakle przez formularz dostępny na stronie http://www.kontrapunkt.pl/2013/zgloszenie.php

Ceny biletów są bardzo zróżnicowane – od symbolicznych 2 zł za wejściówki na spektakle plenerowe, 5 zł za przedstawienia z programu Małego Kontrapunktu, Szczecińskiej Północy Teatrów oraz Zachodniopomorskiej OFFensywy Teatralnej, 25 zł za spektakle konkursowe, aż do 150 zł za bilety na zaproszone spektakle, które nie biorą udziału w konkursie. Karnet na udział w przedstawieniach na scenach berlińskich kosztował w 2013 roku 130 zł, a na wszystkie wydarzenia festiwalowe – 370 zł.

Festiwal Dialog jest jednym z najważniejszych międzynarodowych festiwali na teatralnej mapie Polski i Europy. To tygodniowe wydarzenie, które od 2001 roku odbywa się w cyklu dwuletnim w połowie października we Wrocławiu. Jego dyrektorką i inicjatorką jest Krystyna Meissner, która powołała do życia również toruński MFT Kontakt. Wydarzenie organizowane jest przez Biuro Festiwalowe Impart 2016.

Na festiwalu prezentowane są najlepsze produkcje światowego teatru z ostatnich dwóch sezonów, które zestawione są z największymi dokonaniami polskiej sceny. Do tej pory w gronie zaproszonych na wydarzenie gości znaleźli się m.in. Romeo Castellucci, Johan Simons, Christopher Marthaler, Krzysztof Warlikowski, Krystian Lupa, Grzegorz Jarzyna, Jan Klata oraz Antonio Araujo. To festiwal, podczas którego mówi się bez znieczulenia o teatrze i rzeczywistości [9] , podejmując z widzami i artystami dialog na temat kondycji współczesnego świata i teatru. Każda edycja festiwalu organizowana jest pod kątem tematu przewodniego. „Wobec zła”, „Niecodzienni”, „Gwałt porządkuje świat” – to hasła poprzednich edycji, które stają się nie tylko punktem wyjścia do doboru festiwalowego repertuaru, ale też wskazują na podejmowane przez współczesnych artystów tematy i wybierane przez nich estetyki, stając się jednocześnie punktem wyjścia do polemiki. Każdej edycji festiwalu towarzyszą debaty, dyskusje i wykłady wybitnych artystów i intelektualistów – wśród nich znaleźli się m.in. socjolog Zygmunt Bauman oraz psycholog społeczny Philip Zimbardo. Prezentowane podczas Dialogu przedstawienia obejmują głównie teatr dramaturgiczny, ale w programie pojawiają się też projekty teatru tańca oraz performansu. Przedstawienia wystawiane są na festiwalu kilka razy, dlatego mogą trafić do szerokiego grona odbiorców.

Spektakle i imprezy festiwalowe odbywają się w wielu instytucjach kulturalnych Wrocławia, m.in. na scenach Teatru Polskiego, w Wytwórni Filmów Fabularnych oraz Wrocławskim Teatrze Współczesnym. Za bilet normalny w 2011 roku trzeba było zapłacić od 50 zł do 100 zł. Ceny biletów ulgowych mieściły się natomiast w przedziale 35–45 zł.

MALTA Festival Poznań został zainicjowany w 1991 roku przez menedżera kultury i producenta teatralno-muzycznego Michała Merczyńskiego, który od początku pełni funkcję dyrektora festiwalu. Organizatorem wydarzenia, które odbywa się na przełomie czerwca i lipca, jest Fundacja Malta. W ciągu ponad 20 lat istnienia kilka razy zmieniana była formuła festiwalu, a jego program rozszerzano o kolejne wydarzenia artystyczne i bloki festiwalowe.

Początkowo impreza nastawiona była głównie na prezentację spektakli plenerowych i ulicznych. Na czas trwania festiwalu przestrzeń miejska Poznania – ulice miasta, Stary Rynek, koryto Warty oraz okolice Jeziora Maltańskiego – stawały się sceną dla teatrów, cyrkowców i preformerów z całego świata. W latach 90. na Malcie gościły najważniejsze zespoły teatralnego ruchu offowego – zarówno inicjatywy poznańskie, takie jak Teatr Strefa Ciszy, Porywacze Ciał, Teatr Ósmego Dnia czy Biuro Podróży, jak również niezależne zespoły z całej Polski: Scena Plastyczna KUL, Komuna Otwock czy Akademia Ruchu. Od 2000 roku festiwal poza programem spektakli plenerowych zaczął nabierać interdyscyplinarnego charakteru, włączając do swojego repertuaru również wydarzenia muzyczne, filmowe oraz spektakle teatru tańca. Rozszerzenie formuły festiwalu wynikało z tego, iż podziały na teatr instytucjonalny i niezależny, eksperymentalny i popularny przestały być ostre i czytelne [10] , co z kolei sprawiło, że sam festiwal Malta poprzez swoje szerokie spektrum programowe staje się „festiwalem sztuk performatywnych” [11] .

W kolejnych latach w ramach festiwalu zaczęto organizować koncerty światowej klasy muzyków –w Poznaniu gościły takie zespoły jak Goran Bregovic Ensamble, Buena Vista Social Club, Antony & The Johnsons, Coco Rosie, Animal Collective, Beirut, Nine Inch Nails, Portishead czy Kraftwerk. Poza tym w 2006 roku w programie festiwalowym znalazł się blok prezentujący taniec współczesny. Stary Browar Nowy Taniec na Malcie to projekt realizowany przez Art Stations Foundation, który na stałe wpisał się w wydarzenia festiwalowe. Prezentuje on najciekawsze zjawiska na światowej scenie tańca współczesnego, goszcząc na scenie Słodowni Starego Browaru najważniejszych tancerzy i choreografów z całego świata, takich jak Yvonne Reiner, Boris Charmatz, Xaviera Le Roy, Philip Blanchard, Michael Schumacher czy Jérôme Bel. W 2007 roku pojawił się kolejny blok festiwalowy – konkurs dla młodych twórców sztuk performatywnych Nowe Sytuacje. Modyfikacje programowe festiwalu i jego interdyscyplinarność skłoniły organizatorów w 2010 roku do zmiany nazwy wydarzenia - dotychczasowy Międzynarodowy Festiwal Teatralny MALTA zmieniono na Malta Festival Poznań.

Podobnie jak Festiwal Dialog, Krakowskie Reminiscencje Teatralne oraz Festiwal Ciało/Umysł, program nowej formuły MALTA Festiwal Poznań zorientowany jest wokół podejmowanego w danej edycji zagadnienia-idiomu. Zapraszani przez organizatorów kuratorzy corocznie pod innym hasłem prezentują publiczności aktualne, istotne zjawiska kultury współczesnej. Flamandowie, Wykluczeni, Akcje Azjatyckie, Człowiek-Maszyna – to główne tematy przewodnie dotychczasowych edycji festiwalu, których kuratorami byli kolejno Sven Birkeland, Katarzyna Tórz, Stefan Kaegi oraz Romeo Castellucci.

Poza pojawieniem się nowych nurtów, włączeniem na stałe do festiwalu programu tanecznego czy wprowadzeniem idiomów, festiwal w 2013 roku zwiększył również swój zasięg czasowy. Poza tygodniową prezentacją spektakli i wydarzeń w ramach głównego programu imprezy organizowane pod szyldem MALTA Festival odbywały się przez cały miesiąc w specjalnie przygotowanej do tego przestrzeni na Placu Wolności, który funkcjonował pod nazwą Generator Malta. Takie działanie w przestrzeni miejskiej było skierowane nie tylko do festiwalowych gości, ale też do społeczności lokalnej. Poza darmowymi pokazami spektakli czy koncertami Generator Malta miał na celu komunikację i aktywizację środowisk lokalnych przez takie działania jak tworzenie miejskich ogródków czy speed-dating z tutejszymi przedstawicielami ginących zawodów. Tym sposobem MALTA Festival Poznań to nie tylko jeden z największych w Polsce międzynarodowy festiwal sztuk performatywnych, ale też wydarzenie skierowane do lokalnej społeczności i mieszkańców miasta, którzy przez miesiąc mogli uczestniczyć w warsztatach, spektaklach i innych imprezach towarzyszących festiwalowi.

Koszt uczestnictwa w wydarzeniu, biorąc pod uwagę rangę zapraszanych na niego gości, można uznać za symboliczny. W 2013 roku na dużą część wydarzeń obowiązywały bezpłatne wejściówki, a bilety na spektakle takich sław światowego teatru jak Needcompany, Meg Stuart czy Romeo Castellucciego kosztowały zaledwie 15 zł. Można też było zakupić karnety w cenie 120 zł upoważniające do wejścia na 10 dowolnych spektakli. Oczywiście droższe są wejścia na koncerty towarzyszące festiwalowi – bilety na koncert Kraftwerk, który miał miejsce podczas ostatniej edycji w 2013 roku, kosztował 220 zł.

Festiwale ogólnopolskie.

Kaliskie Spotkania Teatralne to festiwal sztuki aktorskiej odbywający się corocznie w połowie maja od ponad 50 lat, który jest jednym z najstarszych festiwali teatralnych w Polsce. Jego organizatorem jest Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu. Inicjatorem wydarzenia był w 1960 roku Tadeusz Kubalski, obecnie funkcję dyrektora festiwalu pełni aktor i reżyser teatralny Igor Michalski (od 2007 roku).

Od 1985 roku impreza przybrała charakter konkursowy. Na festiwalu prezentowane są przedstawienia ostatnich sezonów, które charakteryzowały się ciekawymi kreacjami aktorskimi. Spośród nich jury nagradza najlepszych aktorów oraz aktorki pierwszo- i drugoplanowe, a także przyznaje Grand Prix dla najlepszego zespołu. Dotychczas wśród nagrodzonych artystów znaleźli się m.in. aktorzy Teatru Wybrzeże w Gdańsku, Teatru Studio im. Stanisława Ignacego Witkiewicza w Warszawie oraz krakowskiego Teatru Starego.
W jury zasiadają profesjonaliści związani ze światem teatru. W 2013 roku spektakle oceniane były przez czteroosobowy zespół, w którego składzie znaleźli się: dyrektorka Departamentu Narodowych Instytucji Kultury w MKiDN Agata Duda-Gracz, aktor Ireneusz Czop, polonista i badacz teatru Zenon Butkiewicz oraz krytyk teatralny Jacek Wakar. Poza przedstawieniami w ramach programu konkursowego na festiwalu wystawiane są zaproszone przez organizatorów spektakle, które miały premierę w ostatnim sezonie.
Ceny biletów na spektakle festiwalowe są dość wysokie – od 30 zł za wejściówki aż do 175 zł za bilet na zaproszone spektakle premierowe.

Ogólnopolski Festiwal Sztuki Reżyserskiej Interpretacje ma na celu promocję twórczości młodych polskich reżyserów. Nie wiek reżysera jest tu jednak kryterium, a data debiutu na zawodowej scenie – organizatorzy do młodego pokolenia zaliczają wszystkich twórców, których reżyserski debiut sceniczny miał miejsce nie dawniej niż w sezonie 1997/98. Jest to przedział kilkunastu lat, dlatego do konkursu zgłaszane są nieraz spektakle reżyserów, którzy mają już na swoim koncie niejeden spektakl oraz zdążyli zdobyć uznanie wśród publiczności i krytyki. Bez względu jednak na to, jakim dorobkiem artystycznym może pochwalić się zgłoszony do konkursu reżyser, zdobycie nagrody na Interpretacjach jest zawsze poważnym krokiem w karierze. Tym bardziej że organizatorom festiwalu patronuje stwierdzenie Konrada Swinarskiego, iż reżyserem zostaje się po dwunastu latach terminowania w zawodzie [12] .

Wśród wyróżnionych na festiwalu reżyserów znalazły się nazwiska z czołówki polskiej sceny teatralnej – Anna Augustynowicz, Grzegorz Jarzyna, Przemysław Wojcieszek, Maja Kleczewska, Remigiusz Brzyk, Wojciech Smarzowski, Iwona Kempa, Jan Klata, Mariusz Grzegorek oraz Radosław Rychcik. W gronie jurorów zasiedli z kolei najznamienitsze postaci polskiego teatru, m.in. Joanna Szczepkowska, Jan Peszek, Krzysztof Globisz, Ryszard Bugajski, Jerzy Trela, Anna Dymna, Krystian Lupa, Gustaw Holoubek czy Jan Englert.

Festiwal Sztuki Reżyserskiej to odbywające się corocznie w połowie marca wydarzenie, które swoją 1. edycję miało w 1998 roku. Aktualnie dyrektorem festiwalu jest Jacek Sieradzki (przed nim stanowisko to obejmował Kazimierz Kutz). Do udziału w festiwalu można zgłaszać spektakle teatralne i telewizyjne, a nagrody (tzw. mieszki) przyznawane są spektaklom przez każdego przedstawiciela pięcioosobowego jury. Reżyser, który zbierze najwięcej „mieszków”, otrzymuje nagrodę główną festiwalu Laur Konrada.

Festiwal jest też okazją dla widzów do zapoznania się z najciekawszymi produkcjami ostatniego sezonu zarówno podczas prezentacji konkursowych, jak i mistrzowskich. Przestawienia prezentowane są na scenach Teatru Śląskiego, chorzowskiego Teatru Rozrywki oraz w studiu katowickiego oddziału TVP. Ceny biletów na wydarzenia festiwalowe w 2013 roku mieściły się w przedziale 30–40 zł.

Polska Platforma Tańca jest nową inicjatywą wpierającą artystów tańca współczesnego w Polsce. Odbywa się co dwa lata, a do tej pory miały miejsce trzy edycje platformy – w 2008, 2010 oraz 2012 roku – podczas których zaprezentowano ponad 40 polskich spektakli tanecznych. Impreza odbywa się na początku grudnia, a jej organizatorami są poznańskie instytucje kultury: CK Zamek oraz Art Stations Foundation, wraz z Instytutem Muzyki i Tańca.

Wśród zgłoszonych spektakli powołane podczas każdej edycji eksperckie jury wybiera te, które zostaną zaprezentowane krytykom, kuratorom, dyrektorom polskich oraz zagranicznych festiwali i centrów tańca, a także szerokiej publiczności. Podczas ostatniej, trzeciej edycji w jury znaleźli się: Anna Królica, teatrolożka oraz założycielka Fundacji PERFORMA, redaktor naczelny miesięcznika „Teatr” Jacek Kopciński oraz Carine Meulders, dyrektorka artystyczna antwerpskiej przestrzeni kreacji „workspace” wpZimmer, wspierającej rozwój młodych artystów tańca, teatru fizycznego i performansu z całego świata. Pokazom towarzyszą panele dyskusyjne poświęcone tańcu współczesnemu oraz prezentacje instytucji i organizacji związanych z tańcem w Polsce. Udział w Polskiej Platformie Tańca to dla młodych tancerzy i choreografów niepowtarzalna okazja do pokazania swoich dokonań profesjonalistom i organizatorom promujących taniec współczesny w kraju i na świecie.

Odbywające się w przestrzeniach CK Zamek oraz Studiu Słodownia w Starym Browarze spektakle są otwarte dla publiczności. Bezpłatne wejściówki można otrzymać w Punktach Informacyjnych Starego Browaru oraz kasie CK Zamek. Osoby związane z tańcem – artyści, dziennikarze, kuratorzy, przedstawiciele organizacji oraz producenci – by wziąć udział w wydarzeniu, powinni dokonać wcześniejszej rejestracji przez stronę internetową Platformy Tańca: www.polskaplatformatanca.pl

Warszawskie Spotkania Teatralne to jeden z najważniejszych festiwali polskiego teatru o długoletniej tradycji. Jego 1. edycja odbyła się w 1965 roku i od tego czasu festiwal organizowany był 33 razy. Jak pisze Magdalena Raszewska, festiwal szybko zdobył uznanie w środowisku teatralnym, stając się prestiżowym wydarzeniem. WST – dość szybko – z jeszcze jednego festiwalu (choć wówczas nie było ich tak wiele jak dziś) stały się właśnie instytucją: ustalały hierarchie, promowały kariery, nobilitowały lub utrącały, kreowały mody. Były świadectwem stanu teatru, ale i go tworzyły, inspirowały [13] . Od 1981 roku kolejne edycje festiwalu odbywały się nieregularnie (ze wglądu na stan wojenny i późniejsze zmiany ustrojowe), a jego organizację i finansowanie powierzano różnym instytucjom kultury, by w końcu – po 27. edycji w 2000 roku – na osiem lat zniknąć z teatralnej mapy stolicy i kraju.

Festiwal wznowiono w 2008 roku, a jego organizację powierzono Instytutowi Teatralnemu im. Zbigniewa Raszewskiego pod przewodnictwem dyrektora Macieja Nowaka. Od 2010 roku festiwalowi towarzyszą też Małe Warszawskie Spotkania Teatralne, na których prezentowane są spektakle dla dzieci.

Od 33. edycji, mającej miejsce w 2013 roku, Warszawskie Spotkania Teatralne wróciły pod dach Teatru Dramatycznego, który przejął również rolę organizatora tego odbywającego się w dwóch ostatnich tygodniach kwietnia wydarzenia. Wraz ze zmianą organizatora i dyrektora festiwalu, którym został Tadeusz Słobodzianek (pełniący również funkcję dyrektora Teatru Dramatycznego), zmienił się sposób wyboru przedstawień pojawiających się podczas WST. Za ustalenie repertuaru jest odpowiedzialny powoływany przez dyrektora festiwalu kurator, którym podczas 33. edycji został Jacek Rakowiecki. Natomiast za wybór spektakli IV Małych Warszawskich Spotkań Teatralnych był odpowiedzialny Marek Waszkiel.

W 2013 roku zaprezentowano 14 spektakli dla dorosłych oraz pięć spektakli dla dzieci, które można było oglądać na scenach Teatru Dramatycznego oraz Teatru na Woli. Ceny biletów na spektakle w ramach WST w zależności od miejsca i strefy wynosiły od 40 zł do 100 zł. Za karnet na całe wydarzenie trzeba było zapłacić 490 zł. Bilety na spektakle dla dzieci kosztowały 30 zł (25 zł za bilet ulgowy), a za karnet na wszystkie pięć spektakli trzeba było zapłacić 125 zł (100 zł za karnet ulgowy).

WST od czasu reaktywacji cieszą się ogromnym i stale rosnącym zainteresowaniem – w 2008 roku odwiedziło je 7 tys. widzów, natomiast podczas ostatniej, 33. edycji festiwalu liczba uczestników przekroczyła 10 tys.

Konfrontacje Teatralne w Lublinie to festiwal powołany w 1996 roku przez Janusza Opryńskiego, Leszka Mądzika, Włodzimierza Staniewskiego i Tomasza Pietrasiewicza, którzy w latach 1976–1981 współtworzyli wspólnie festiwal teatrów studenckich Konfrontacje Młodego Teatru. Organizatorem wydarzenia, które corocznie odbywa się w połowie października, jest Centrum Kultury w Lublinie.

Konfrontacje Teatralne, w przeciwieństwie do swojego poprzednika, prezentują zarówno dorobek grup offowych, jak też spektakle teatrów repertuarowych – podczas poprzednich edycji festiwalu można było obejrzeć m.in. spektakle Jana Klaty oraz Grzegorza Jarzyny. Co roku w programie festiwalu znajdują się też spektakle lubelskiego Teatru im. Juliusza Osterwy.
Aktualnie festiwal ma charakter międzynarodowy, ze szczególnym uwzględnieniem teatrów zza wschodniej granicy. Od początku każda edycja festiwalu poświęcona jest konkretnemu zagadnieniu nawiązującemu do aktualnych wydarzeń w kulturze i teatrze: w historii festiwalu znalazły się edycje poświęcone twórczości Witolda Gombrowicza, prezentacji teatru litewskiego czy podejmujące temat relacji polsko-żydowskich. Ostatnia, 18. edycja odbyła się pod hasłem „Zapomnij o teatrze!”, podczas której pokazano projekty artystyczne z pogranicza teatru, tańca i sztuk wizualnych, w niekonwencjonalny sposób aktywizujące publiczność. Za dobór repertuaru tej edycji odpowiadali zaproszeni przez Janusza Opryńskiego kuratorzy – Marta Keil oraz Grzegorz Resk – którzy postanowili również podjąć temat roli współczesnych decydentów w świecie teatru, zapraszając na Konfrontacje międzynarodowy projekt „The Courators Piece”, w którym na scenie występują nie artyści, a sami kuratorzy, dając pod osąd publiczności swoje wybory i działania.

W latach 2011–2012 Konfrontacjom Teatralnym towarzyszył MAAT Festival prezentujący nowatorskie realizacje z dziedziny ruchu i tańca (m.in. taniec butoh). W 2013 roku MAAT Festival, którego kuratorem jest Tomasz Bazan, zmienił jednak formułę, stając się międzynarodowym programem rezydencjalnym skierowanym do choreografów i tancerzy. Efekt ich rocznej pracy można zobaczyć podczas odbywającego się w grudniu finału.

Konfrontacje Teatralne odwiedza rokrocznie około 6 tys. widzów. Spektakle i pokazy festiwalowe mają miejsce m.in. w salach Centrum Kultury, Teatrze im. Juliusza Osterwy w Lublinie, Akademickim Centrum Kultury „Chatka Żaka”, hali Polmos Lublin oraz Klubie Centrala. Wejście na spektakle festiwalowe podczas 17. edycji kosztowało od 15 zł do 60 zł. (ceny biletów normalnych). Karnety na całe wydarzenie można było nabyć w cenie 250 zł. (130 zł za bilet ulgowy).
Przypisy
Bibliografia

Literatura:

1. R. Caves, Creative Industries. Contracts between Art and Commerce, Cambridge, Harvard University Press 2000.
2. Ł. Mamica, Wzornictwo przemysłowe jako sektor przemysłów kreatywnych, „Problemy rozwoju regionalnego", 244/2012.
3. M. Stefanowski, Wzornictwo w Polsce dzisiaj, Warszawa 2007, http://www.spfp.diz.pl/wzornictwodzisiaj.pdf, [odczyt z 16.08.2013].
4. A. Saj, Wzornictwo (design) wobec kreatywności i innowacji w gospodarce i edukacji, [w:] Kształtowanie zachowań innowacyjnych, przedsiębiorczych i twórczych w edukacji inżyniera, red. J. Skonieczny, Wrocław, Indygo Zair Media 2011.
5. O. Wainwright, What’s the point of architecture and design festivals?, The Guardian, http://www.theguardian.com/artanddesign/architecture-design-blog/2013/jun/21/architecture-design-festivals-biennales, [odczyt z 6.08.2013].
6. M. Korzeniowska-Marciniak, Międzynarodowy rynek dzieł sztuki, Universitas, Kraków 2001.
7. J. Michalski, The art market in Poland 1985-2005: Practice and Experience, Galeria Zderzak, Kraków-Berlin 2005.
8. O. Velthuis, Talking prices. Symbolic Meanings of Prices on the Market for Contemporary Art, Princeton 2007.
9. P. Watson, Dom aukcyjny Sotheby’s za zamkniętymi drzwiami, Warszawa 2002.
10. Rynek sztuki. Aspekty prawne, pod red. W. Kowalskiego i K. Zalasińskiej, Lex a Wolters Kluwer business, Poznań 2011.
11. Ekspert kontra dzieło sztuki. Rozpoznawanie falsyfikatów oraz fałszywych atrybucji w sztukach plastycznych, pod red. R. D. Spencera, Ośrodek Ochrony Zbiorów Publicznych, Warszawa 2009.
12. M. Raszewska, 30 x WST. Warszawskie Spotkania Teatralne 1965-2010, Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, Warszawa 2010.
13. Wątroba. Słownik polskiego teatru po 1997 roku, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2010.
14. A. Bobran, Oldschool Computer Party 2011, http://tektura.wordpress.com/2011/10/07/oldschool-computer-party-22-10-2011/, [odczyt:20.08.2013].
15. M. Kostarczuk, Poznań Game Arena wraca na MTP. Co zobaczą gracze?, http://www.gloswielkopolski.pl/artykul/679935,poznan-game-arena-powraca-na-mtp-co-zobacza-gracze-zdjecia,id,t.html?cookie=1, [odczyt 20.08.2013].
16. P. Pustkowiak, Raport Wprost o rynku wydawniczym, http://www.wprost.pl/ar/389934/Raport-Wprost-o-rynku-wydawniczym/?pg=0, [odczyt 20.08.2013].
17. A. Jakimiak, Pozornie przyswojone zjawiska, http://www.dwutygodnik.com/artykul/4660-pozornie-przyswojone-zjawiska.html [odczyt: 1.08.2013].
18. Ł. Gołębiewski, Śmierć książki. No Future Book, Biblioteka Analiz, Warszawa 2008.
19. G. Lossious, 5 Trade Publishing Trends to Watch For, http://publishingperspectives.com/2013/01/5-trade-publishing-trends-to-watch-for-in-2013/, [odczyt z 7.08.13].
20. D. Wójcicki, Targi też dla architektów, http://www.zawod-architekt.pl/artykuly/za0804_targi.html, [odczyt z 5.08.2013].

Strony internetowe:

1. http://katalog-design.pl/ – portal poświęcony wzornictwu, skupiający szeroką ofertę polskich designerów i biur projektowych. Czytelny katalog umożliwia łatwą nawigację wśród 14 kategorii, w których znajdują się, m.in. baby design, design koncepcyjny, opakowania, ale również blogi o designie, instytucje czy wydarzenia.

2. http://designitpoland.com/ – to jeden z kilku polskich portali poświęconych wzornictwu, w którym można znaleźć szczegółowe informacje na temat projektantów oraz nadchodzących wydarzeń, takich jak festiwale czy konkursy.

3. http://www.thedesigntrust.co.uk/ – strona w języku angielskim dla designerów prowadzących własną działalność biznesową. Niezwykle bogate źródło praktycznych informacji wzbogaconych o rady ekspertów w tej dziedzinie. Strona podzielona jest na podkategorie, m.in. poświęcone strategii i planowaniu, finansom, marketingowi czy zarządzaniu.

4. http://designalive.pl/ – strona kwartalnika „Design Alive” przeznaczonego dla projektantów oraz wszystkich czytelników zainteresowanych designem. Bogate źródło informacji dla osób chcących pozostać na bieżąco z polskimi, jak i światowymi trendami.

5. http://www.iwp.com.pl/ – strona Instytutu Wzornictwa Przemysłowego, jednostki naukowo-badawczej zajmującej się wzornictwem i zarządzeniem wzornictwem (design management). Na stronie można znaleźć wyczerpujące informacje z zakresu projektów edukacyjnych organizowanych przez IWP, doradztwa oraz promocji designu.

6. http://www.cosmit.it/it/ – strona organizatora największych targów wzornictwa przemysłowego i sztuki użytkowej Salone Internazionale del Mobile oraz imprez towarzyszących. Znajdują się na niej wszelkie informacje dotyczące tego potężnego wydarzenia, jak również porady dotyczące poruszania się po mieście i zakwaterowania.

7. http://www.sohofactory.pl/ – strona internetowa warszawskiego kompleksu wystawowego, na której można znaleźć informacje dotyczące największych imprez stołecznego świata designu, jak Wawa Design Festiwal czy Creative Mixer.

8. http://www.targi-ksiazki.waw.pl - strona internetowa Targów Książki w Warszawie.

9. http://www.fashionweek.pl - oficjalna strona Tygodnia Mody w Łodzi z harmonogramem pokazów, opisem projektantów i imprez towarzyszących oraz linkiem do rejestracji.

10. http://www.conradfestival.pl/pl - strona internetowa Festiwalu Conrada zawierająca najnowsze informacje oraz program wydarzenia.

11. http://www.targi.krakow.pl/pl/strona-glowna/targi/3-targi-ksiazki-dla-dzieci/o-imprezie.html - strona internetowa krakowskich Targów Książki dla Dzieci.

12. http://festiwal.portalkryminalny.pl/ - strona dla polskich miłośników kryminałów zawierające informacje o Międzynarodowym Festiwalu Kryminału.

13. http://www.kochamantyki.pl/kalendarium/caloroczne-kalendarium-gield.html - dla tych, którzy planują odwiedzić polskie miasta i miasteczka w poszukiwaniu antyków, utworzono specjalne kalendarium z wyznaczeniem miejsc, czasu organizowania targowisk, a nierzadko także kontaktem z organizatorami.

14. http://komiksfestiwal.com - strona Międzynarodowego Festiwalu Komiksów i Gier w Łodzi.

15. http://odnalezionewtlumaczeniu.pl/ - strona internetowa Gdyńskich Spotkań Tłumaczy Literatury.

16. http://www.targimodypoznan.pl - oficjalna strona Targów Mody w Poznaniu.

17. http://www.hushwarsaw.com/ - strona targów HUSH WARSAW.

18. http://sciegi.com - strona Ściegów, wcześniejszego projektu organizatorek HUSH, prezentująca projektantów, którzy wzięli udział we wcześniejszych edycjach.

19. http://starybrowar5050.com/artandfashionfestival/aff7/3183 - strona Art&Fashion Festival w Poznaniu.

20. http://www.marktcom.de/ - zbiorcze informacje na temat targowisk w Niemczech odnajdziemy na przykład na stronie.