« Powrót

Rozdział 5. Rodzaje kredytów i formy alternatywne.



Kredyty są zróżnicowane pod wieloma względami. Można je klasyfikować według różnych kryteriów podmiotowych i przedmiotowych, przy czym stopień szczegółowości podziału może być różny. Kredyty najczęściej klasyfikuje się według następujących kryteriów:

1. klasyfikacja ze względu na typ kredytobiorcy:

- kredyty dla ludności (konsumenckie),
- kredyty dla firm,

2. klasyfikacja ze względu na przeznaczenie kredytu:

- kredyty konsumpcyjne,
- kredyty na działalność gospodarczą,

3. klasyfikacja ze względu na sposób zabezpieczenia:

- kredyt lombardowy,
- kredyt hipoteczny,

4. klasyfikacja ze względu na walutę kredytu:

- kredyty złotówkowe,
- kredyty dewizowe (w walucie obcej),

5. klasyfikacja ze względu na okres spłaty kredytu:

- kredyty krótkoterminowe – do 1 roku,
- kredyty średnioterminowe – od 1 roku do 3 lat,
- kredyty długoterminowe – powyżej 3 lat,

6. klasyfikacja ze względu na formę spłaty kredytu:

- kredyty spłacane jednorazowo,
- kredyty spłacane ratalnie,
- kredyty spłacane w ratach annuitetowych,

7. klasyfikacja ze względu na formę kredytu:

- kredyt w rachunku bieżącym,
- kredyt w rachunku kredytowym,
- kredyt dyskontowy,
- kredyt akceptacyjny,
- faktoring,
- leasing.

Poniżej przedstawiono pokrótce charakterystyki podstawowych rodzajów kredytów.

Kredyt dla ludności (konsumencki).

Użytkownikami tego kredytu są konsumenci, którzy przeznaczają pozyskane w ten sposób środki pieniężne na cele konsumpcyjne, takie jak np. zakup samochodu, sprzętu gospodarstwa domowego, sprzętu elektronicznego, mebli. Klienci indywidualni mogą w ten sposób nabyć towary, których zakup musiałby zostać odłożony w czasie wobec braku środków własnych. Zainteresowani istnieniem kredytów konsumenckich są także producenci i sprzedawcy towarów, którzy w ten sposób mogą poszerzyć krąg odbiorców swoich towarów.

Kredyty konsumenckie mogą przybierać postać:

• kredytów gotówkowych – kredytobiorca otrzymuje od banku gotówkę, którą może przeznaczyć na zakup towarów,
• kredytów bezgotówkowych – kredytobiorca nabywa towary, za które należność trafia bezpośrednio do sprzedawcy.

Wśród kredytów konsumenckich można wyróżnić:

• kredyty spłacane jednorazowo,
• kredyty spłacane ratami (kredyty na raty).

Kredyt lombardowy.

Ma charakter kredytu krótkoterminowego. Udzielając kredytu lombardowego bank przejmuje pod zastaw aktywa będące w posiadaniu kredytobiorcy, które stanowią zabezpieczenie spłaty kredytu. Zastawem są najczęściej łatwo zbywalne papiery wartościowe (np. obligacje skarbowe), których zaletą jest także możliwość ich fizycznego przechowywania przez bank. Zabezpieczeniem kredytu lombardowego może być blokada ustanowiona na rachunkach walutowych lub złotowych, złoto, platyna, monety o dużej wartości, a nawet książeczki oszczędnościowe. Kredyt udzielany jest na okres od 7 dni do 3 miesięcy, zazwyczaj w kwocie niższej niż bieżąca wartość zastawu, co służy ograniczeniu ryzyka.

Kredyt lombardowy jest niekiedy udzielany pod zastaw towarów. Banki nie przejmują fizycznej kontroli nad towarami, lecz nad tzw. warrantami, czyli dokumentami potwierdzającymi złożenie towarów w magazynie. Warrant reprezentuje tytuł własności składowanego towaru, co oznacza, że posiadacz warrantów jest także właścicielem składowanego towaru. Ryzyko dla banku związane z udzieleniem kredytu pod zastaw towaru jest zwykle większe niż pod zastaw papierów wartościowych, co wiąże się z większym ryzykiem obniżenia rynkowej wartości towaru przy jego odsprzedaży trzeciemu podmiotowi lub obniżenia jego jakości. W celu zabezpieczenia się przed tym zwiększonym ryzykiem, banki ustanawiają zastaw na towarze o wartości znacznie przewyższającej kwotę udzielanego kredytu.

Kredyt hipoteczny.

Cechą charakterystyczną kredytu hipotecznego jest ustanowienie zabezpieczenia kredytu na hipotece nieruchomości. Przeznaczeniem kredytu hipotecznego jest zakup nieruchomości lub budynku. Dla banku ta forma zabezpieczenia kredytu jest obarczona relatywnie niskim ryzykiem (wpis w księdze wieczystej stanowiący obciążenie nieruchomości daje możliwość dochodzenia roszczeń przez bank nawet w sytuacji zmiany właściciela nieruchomości), co sprawia, że bank zazwyczaj nie stosuje dodatkowych form zabezpieczeń kredytu. Uwzględniwszy ponadto zwykle długi okres finansowania kredytobiorcy, w trakcie którego płaci on bankowi odsetki od pożyczonych pieniędzy, bank jest skłonny udzielić kredytu na relatywnie korzystniejszych (w porównaniu z innymi rodzajami kredytu) warunkach.

Kredyt spłacany jednorazowo.

Spłata kredytu następuje w całości w terminie przewidzianym w umowie lub po wypowiedzeniu kredytu. Spłata kredytu w tej formie wymaga starannego planowania finansowego przez dłużnika, który powinien na moment spłaty kredytu dysponować sumą pieniężną pozwalającą na spłatę całego kredytu.

Kredyt spłacany ratalnie.

Kwota kredytu jest spłacana przez cały okres kredytowania (za wyjątkiem ewentualnego okresu karencji) we względnie stałych ratach. Ten rodzaj spłaty obciąża kredytobiorcę równomiernie przez cały okres spłaty kredytu.

Kredyt spłacany w ratach annuitetowych.

Spłata kredytu następuje w równych ratach płatnych okresowo. Z biegiem okresu kredytowania rośnie udział części kapitałowej raty kredytu, a spada udział części odsetkowej.

Kredyt w rachunku bieżącym.

Kredyty w rachunku bieżącym mogą być udzielane klientom posiadającym w banku kredytującym rachunek bieżący. Ten rodzaj kredytu może przyjmować dwojaką postać: kredytu płatniczego (kredytu kasowego) lub kredytu otwartego.

Kredyt płatniczy.

Służy regulowaniu przez kredytobiorcę bieżących płatności w okresach, gdy na jego rachunku bankowym brak jest środków pieniężnych. Bank przyznaje kredytobiorcy określony limit zadłużenia, do wysokości którego może być utrzymywane saldo debetowe na jego rachunku bankowym. Z punktu widzenia kredytobiorcy kredyt płatniczy umożliwia utrzymanie płynności finansowej w okresach nierównomiernego wpływu należności na rachunek bankowy. Dogodna dla kredytobiorcy jest także formuła korzystania z tego kredytu. Kredytobiorca, któremu taki kredyt został przyznany przez bank, może z niego korzystać w dowolnym momencie i bez zbędnej zwłoki, bez potrzeby każdorazowego przechodzenia procedury przyznania kredytu.

Kredyt otwarty.

Umożliwia wystawianie przez kredytobiorcę dyspozycji płatniczych, za które bank zapłaci mimo braku środków pieniężnych na rachunku bankowym kredytobiorcy. Ten rodzaj kredytu jest udzielany na okres od kilku miesięcy do jednego roku z możliwością jego automatycznego przedłużenia. Kredyt otwarty ma charakter kredytu odnawialnego, którego spłata następuje automatycznie z bieżących wpływów na rachunek bankowy kredytobiorcy.

Kredyt w rachunku kredytowym.

Udzielany jest poprzez otwarcie rachunku kredytowego. Kredyt w rachunku kredytowym może przybierać następujące formy:

• kredytu docelowego – przeznaczonego na finansowanie konkretnej transakcji,
• kredytu na wymagalne zobowiązania – udzielanego najczęściej na okres kilku miesięcy i wykorzystywanego w okresach występowania przejściowych trudności płatniczych,
• kredytu sezonowego – udzielanego w okresach mniejszych wpływów pieniężnych wynikających z sezonowego charakteru prowadzonej działalności,
• linii kredytowej – umożliwiającej do wysokości przyznanego limitu zadłużenia finansowanie różnorodnych wydatków.

Kredyt dyskontowy.

Polega na wykupie weksli przez bank przed upływem terminu ich płatności z potrąceniem procentu za wcześniejszy skup (tzw. dyskonta). Sprzedaży weksla dokonuje najczęściej dostawca towarów lub usług, który udziela nabywcy tych towarów lub usług kredytu kupieckiego i godzi się otrzymać płatność w terminie późniejszym (określonym w wekslu). Zabezpieczeniem spłaty udzielonego nabywcy kredytu kupieckiego jest weksel wystawiony przez nabywcę (weksel własny) lub akceptacja przez nabywcę towarów lub usług weksla wystawionego przez sprzedawcę (weksla trasowanego zwanego też ciągnionym lub tratą). Poprzez skup weksla bank skupuje niewymagalne jeszcze należności, za co otrzymuje premię w postaci dyskonta, którego wysokość jest uzależniona od wysokości stopy redyskontowej ustalanej przez bank centralny, i ewentualnej prowizji.

W ramach kredytu dyskontowego bank określa wysokość linii dyskontowej otwartej dla danego kredytobiorcy, która limituje wielkość skupu weksli od tego klienta. Najczęściej limit dyskontowy jest udzielany na okres roku, z możliwością przedłużenia na kolejne okresy.

Kredyt akceptacyjny.

W ramach umowy kredytu akceptacyjnego, zawieranej między bankiem a kredytobiorcą, bank godzi się na akceptację weksli i udziela kredytu na wykupienie tych weksli, jeśli klient nie będzie posiadał odpowiednich środków pieniężnych w terminie płatności weksli. Takie rozwiązanie jest korzystne dla wszystkich stron: kontrahent klienta uzyskuje pewność zapłaty (zobowiązanie wekslowe podejmuje bank), klient uzyskuje finansowanie transakcji nawet w sytuacji braku środków pieniężnych w danym momencie, bank pobiera prowizję za akcept weksla i skorzystanie przez klienta z kredytu akceptacyjnego.

Kredyt akceptacyjny może być wykorzystywany do finansowania pojedynczych transakcji lub finansować w określonym czasie większą liczbę transakcji w formie linii kredytu akceptacyjnego przyznanej kredytobiorcy. W przypadku przyznania nieodnawialnego kredytu akceptacyjnego każdy weksel zmniejsza wysokość kredytu przyznanego przez bank. Jeśli między klientem a bankiem została zawarta umowa kredytu odnawialnego, wykupienie weksla podnosi wysokość dostępnego limitu o wartość weksla.

Kredyt refinansowy.

Ten rodzaj kredytu polega na spłacie wcześniejszego zobowiązania za pomocą nowego kredytu o charakterze kredytu celowego (mogącego służyć wyłącznie spłacie wskazanego zobowiązania finansowego). Kredyt refinansowy pozwala uzyskać lepsze warunki kredytowania zasadniczo w trzech sytuacjach: istotnej, korzystnej zmiany warunków na rynku kredytów (pojawieniu się w ofercie banków kredytów o bardziej atrakcyjnych warunkach), wzroście wartości waluty (uzyskaniu korzyści dzięki przewalutowaniu kredytu) oraz wystąpienia trudności w spłacie kredytu na aktualnych warunkach (możliwość obniżenia raty kredytu dzięki wydłużeniu okresu kredytowania).

Kredyt konsolidacyjny.

Daje on możliwość połączenia kilku kredytów (np. kredytu gotówkowego, pożyczki, kredytu samochodowego, kredytu hipotecznego, karty kredytowej itd.) w jeden kredyt o charakterze kredytu celowego. Kredyt konsolidacyjny udzielany jest w oparciu o wydłużony harmonogram spłat i korzystniejsze pod względem oprocentowania warunki, na jakich kredyt jest spłacany, co oznacza dla kredytobiorcy niższe koszty obsługi zadłużenia. Niekiedy stanowi on jedyne rozwiązanie dla osób, które wpadły w spiralę zadłużenia i nie są w stanie terminowo regulować licznych zaciągniętych zobowiązań finansowych. Kredyt konsolidacyjny jest często zabezpieczony hipoteką, co pozwala wydłużyć okres jego spłaty nawet do 30 lat, i dzięki temu znacząco obniżyć wysokość raty kredytu (choć najczęściej także istotnie powiększyć wielkość całkowitego kosztu kredyt wynikającą z wydłużonego okresu kredytowania).

Kredyt obrotowy.

Stanowi formę krótko- i średnioterminowego kredytowania firmy w okresach braku równowagi między uzyskiwanymi przez nie wpływami a ponoszonymi wydatkami. Może być zaciągany na finansowanie potrzeb firmy w związku z realizacją wyraźnie określonego celu lub służyć finansowaniu różnorodnych potrzeb firmy.

Kredyt obrotowy może przybierać postać:

• kredytu otwartego – przeznaczonego na finansowanie bieżących zobowiązań płatniczych przedsiębiorstwa powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą,
• kredytu płatniczego – przeznaczonego na sfinansowanie określonego w umowie celu i mającego w odróżnieniu od kredytu otwartego charakter nieodnawialny (jednorazowy).

Kredyt inwestycyjny.

Wykorzystywany jest zwykle do sfinansowania zakupu środków zaliczanych do majątku trwałego podmiotu lub innych aktywów, które w założeniu mają przynieść zysk podmiotowi gospodarczemu. Charakterystyczną cechą takiego projektu jest długi okres finansowania oraz długi okres zwrotu nakładów inwestycyjnych, co przekłada się na wyższe ryzyko dla banku kredytującego.

Faktoring.

Polega na nabywaniu przez bank lub wyspecjalizowane przedsiębiorstwo faktoringowe (tzw. faktora) bieżących i przyszłych (lecz nie przeterminowanych) należności klienta (tzw. faktoranta) z tytułu zrealizowanej dostawy towarów lub usług. Faktor zobowiązuje się do stałego nabywania należności związanych z dostawami w zamian za przejęcie własności dokumentów towarowych i zapłaty za nie klientowi. Za usługi faktoringowe faktor otrzymuje prowizję, której wysokość uzależniona jest m.in. od pozycji dostawcy i odbiorcy na rynku, charakteru przedmiotu transakcji, terminów dostaw, oprocentowania kredytu bankowego itp. Podstawową przyczyną rozwoju faktoringu jest wydłużanie terminów płatności z tytułu dostaw towarów i usług, co często skutkuje pogorszeniem płynności finansowej dostawcy. Z punktu widzenia możliwości utrzymania przez faktoranta płynności finansowej, faktoring stanowi alternatywę wobec tradycyjnego kredytu obrotowego.

W ramach umowy faktoringu bank realizuje na rzecz klienta (dostawcy towarów lub usług) trzy funkcje:

• funkcję finansowania – przejmuje wierzytelności klienta przed terminem ich wymagalności, za co otrzymuje prowizję w wysokości 10–30% nominalnej wartości należności;
• funkcję przejęcia ryzyka – płaci za przejmowaną wierzytelność nie mając pewności uregulowania płatności przez dłużnika;
• funkcję usługową – przejmuje obowiązek dochodzenia należności od dłużników.

Leasing.

Leasing stanowi alternatywną wobec kredytu formę finansowania działalności gospodarczej. W ramach umowy leasingu leasingodawca upoważnia leasingobiorcę do korzystania z przedmiotu leasingu (sprzętu, urządzeń, budynków itp.), pozostając przez czas obowiązywania umowy ich właścicielem. Często umowa leasingowa przewiduje możliwość zakupu przez leasingobiorcę przedmiotu leasingu po zakończeniu umowy. W zamian za prawo do użytkowania przedmiotu leasingu, leasingobiorca jest zobowiązany do zapłaty rat leasingowych. Bank często finansuje transakcje leasingowe występując w roli pośrednika.
Przypisy
Bibliografia

1. Access to finance, materiały konferencyjne sponsorowane przez World Bank’s Development Research Group and the World Bank Economic Review, Waszyngton, Marzec 2007.
2. Gregory B., Rutherford M., Oswald S., Gardiner L., An Empirical Investigation of the Growth Cycle Theory of Small Firm Financing, „Journal of Small Business Management” 2005, Vol. 43, Issue 4.
3. Innowacyjność sektora MSP w Polsce – Rządowe programy wsparcia a luka finansowa, Ernst and Young, Warszawa 2009.
4. Jędrzejczak-Gas J., Struktura kapitału w małych i średnich przedsiębiorstwach, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, nr 766, 2013.
5. Łuczka T., Determinanty struktury kapitału w małych i średnich przedsiębiorstwach, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, nr 695, 2011.
6. Łuczka T., Kapitał jako przedmiot gospodarki finansowej małego i średniego przedsiębiorstwa prywatnego. Wprowadzenie do finansów przedsiębiorstwa, Wyd. Politechniki Poznańskiej, Poznań 1997.
7. Łuczka T., Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro- i makroekonomiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Poznań–Warszawa 2001.
8. Ministerstwo Gospodarki, Trendy rozwojowe sektora MSP w ocenie przedsiębiorców w drugiej połowie 2009 r.
9. Mugler J., Betriebswirtschaftslehre der Klein- und Mittelbetriebe, Vol. 2, Springer Verlag, Wien, New York 1999.
10. PAG Uniconsult, Ocena realizacji instrumentów inżynierii finansowej w ramach NSRO 2007-2013, raport końcowy, 2013.
11. Raport o stanie sektora MSP w Polsce w 2008 r., PARP, Warszawa, 2009.
12. The SME Financing Gap. Theory and Evidence, Vol. I. OECD, 2006.
13. Szymborska-Sutton A., Pierwszy biznes: ruszają pożyczki dla absolwentów,
http://www.finanse.egospodarka.pl/98886,Pierwszy-biznes-ruszaja-pozyczki-dla-absolwentow,1,63,1.html.14. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, Raport o sytuacji banków w 2012 r., Warszawa 2013.
15. Ustawa z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej, Dz. U. nr 173, poz. 1807.
16. Ustawa z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim, Dz. U. nr 126, poz. 715.
17. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. 1997 nr 140 poz. 939).
18. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 nr 16 poz. 93).
19. van der Wijst D., Financial Structure in Small Business Theory, Tests, and Applications, Springer-Verlag, Berlin-Heidelberg 1989.
20. Włodyka S., Działalność gospodarcza, [w:] System prawa handlowego, t. 1, Prawo handlowe – część ogólna, red. S. Włodyka, Warszawa 2009.

Polecane strony internetowe:

1. http://www.kalkulator-zdolnosci-kredytowej.pl/ – kalkulator zdolności kredytowej
2. www.comperia.pl/konta_osobiste - porównywarka produktów bankowych
3. http://www.porownywarkakredytow.pl/ - porównywarka kredytów
4. www.bankier.pl – portal finansowy z aktualnymi informacjami o ofercie kredytowej banków
5. www.money.pl - portal finansowy z aktualnymi informacjami o ofercie kredytowej banków
6. http://www.finanse.egospodarka.pl/ - portal finansowy z aktualnymi informacjami o ofercie kredytowej banków
7. www.totalmoney.pl – porównywarka produktów finansowych
8. http://parp.gov.pl/ - strona Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości oferującej wsparcie dla mikro i małych przedsiębiorstw przed upływem pierwszego roku prowadzenia działalności gospodarczej na projekty w dziedzinie e-biznesu.
9. http://uokik.gov.pl/faq_kredyty_pozyczki_lokaty.php - podstrona Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zawierająca odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania w odniesieniu do kredytów i pożyczek.
10. http://federacja-konsumentow.org.pl - strona Federacji Konsumentów – niezależnej organizacji pozarządowej, której celem jest ochrony konsumentów indywidualnych. Zawiera informacje o prawach konsumenta, jak również dane teleadresowe biur Federacji.
11. http://uokik.gov.pl/rzecznicy_konsumentow.php - podstrona Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przedstawiająca informacje o kompetencjach rzeczników konsumentów powoływanych do ochrony interesów konsumentów.
12. www.nbp.pl strona Narodowego Banku Polskiego przedstawiająca dane o aktualnej wysokości stopy lombardowej.
13. http://www.jeremie.com.pl/ - strona inicjatywy pozadotacyjnego wsparcia mikro, małych i średnich przedsiębiorstw JEREMIE nastawionej na finansowanie inwestycji o zwiększonym ryzyku kredytowania. JEREMIE oferuje niskooprocentowane kredyty, pożyczki, poręczenia.
14. http://www.bgk.com.pl/ - strona Banku Gospodarstwa Krajowego oferującego pożyczki dla absolwentów na założenie działalności gospodarczej oraz pełniącego rolę Menadżera sześciu Funduszy Powierniczych w ramach Inicjatywy JEREMIE.
15. www.pkobp.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
16. www.pekao.com.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
17. www.getinbank.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
18. www.bzwbk.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
19. www.citibank.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
20. www.bph.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów