« Powrót

Rozdział 16.2. Uwarunkowania finansowania rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw - finansowanie zwrotne i jego instrumenty – wyniki badań.



Niniejszy artykuł został w całości oparty na wynikach ogólnopolskich badań własnych Autora, przeprowadzonych wśród 332 małych i średnich przedsiębiorstw, które skorzystały z usługi pilotażowej w zakresie finansowania zwrotnego oferowanej przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości [1] . Badanie zrealizowano w okresie październik–listopad 2013 roku metodą CAPI [2] (computer-assisted paper interview).

Skala wykorzystania instrumentów finansowania zwrotnego.

Najbardziej popularnym instrumentem finansowania zwrotnego wśród respondentów jest długoterminowy kredyt bankowy (powyżej 3 lat), z którego korzystała niemal połowa w okresie ostatnich 3 lat (46,7%). Inne popularne instrumenty to: krótkoterminowy kredyt bankowy (do 3 lat; 33,7%), leasing (24,4%) oraz pożyczka z instytucji pożyczkowej (10,2%). Wykorzystanie innych instrumentów było marginalne.

Z kredytu długoterminowego relatywnie częściej korzystały małe firmy. W układzie branżowym cieszył się on zdecydowanie większym zainteresowaniem firm przemysłowych (71%) oraz branży hoteli i restauracji (71%). Z kolei z punktu widzenia fazy cyklu życia firmy, częściej korzystają z niego firmy znajdujące się w fazie zmiany (wzrostu lub fuzji).

Kredytem krótkoterminowym częściej posiłkują się przedsiębiorstwa z branży transportu, gospodarki magazynowej i łączności (54%), obsługi firm (w tym usługi dla firm), nieruchomości, nauki (50%) i przemysłu (50%). W szczególności wykorzystywany jest przez przedsiębiorstwa do finansowania inwestycji o wartości 10–50 tys. zł.

Leasing także jest domeną małych firm. W przekroju regionalnym należy zaznaczyć jego ponadprzeciętne wykorzystanie wśród przedsiębiorców z wielkopolski (taką deklarację złożyło 40% respondentów z terenu tego województwa), co może sugerować prężność działających tam firm leasingowych. Relatywnie częściej sięgają po niego reprezentanci branży pośrednictwa finansowego (60%) i przemysłu (43%). Leasing jest szerzej spopularyzowany w dużych miejscowościach – powyżej 200 tys. mieszkańców. Podobnie jak w przypadku kredytu długoterminowego częściej posługują się nim przedsiębiorcy, których firmy znajdują się w fazie zmiany. Większe zainteresowanie przedsiębiorców tym instrumentem finansowym pojawia się przy inwestycjach przekraczających wartość 250 tys. zł.

Po pożyczki częściej sięgają firmy z Małopolski (20%). Są szczególnie popularne wśród firm przemysłowych (29%) i ochrony zdrowia (25%). Wykorzystujący je przedsiębiorcy finansują nimi inwestycje o dużej rozpiętości wartości – od 10 tys. zł do 1 mln zł.



Wyk. 1. Z których instrumentów finansowania zwrotnego Pana(-i) firma korzystała w okresie ostatnich 3 lat?
Źródło: CAPI [n = 332].

Skala poinformowania o instrumentach finansowania zwrotnego.

Do respondentów najczęściej trafiały (w wyniku aktywnego poszukiwania informacji lub samoistnie) informacje o kredycie bankowym długoterminowym (40,1%) i krótkoterminowym (36,8%), leasingu (30,3%) i pożyczkach z instytucji pożyczkowej (22,8%). Zdecydowanie rzadziej przedsiębiorcy dysponują informacjami o innych instrumentach finansowania zewnętrznego: factoringu (13,9%), finansowaniu udziałowym (11,4%), forfaitingu (9,1%) i innych (0,5%).



Wyk. 2. Czy zasięgał(a) Pan(i) informacji lub docierały do Pana(-i) informacje o możliwościach skorzystania z poniższych?
Źródło: CAPI [n = 332].

Porównując skalę wykorzystania przez respondentów poszczególnych instrumentów finansowych i stopień poinformowania o nich można stwierdzić, że największy niewykorzystany potencjał tkwi w:

• pożyczce z instytucji pożyczkowej,
• faktoringu,
• forfaitingu,
• finansowaniu udziałowym.

Źródła informacji o finansowaniu zwrotnym i jego instrumentach.

Podstawowym źródłem informacji respondentów na temat finansowania zwrotnego i jego instrumentów jest internet (80,7%). Mniej więcej połowa respondentów badania CAPI zadeklarowała, że swą wiedzę na ten temat czerpie z instytucji finansowych lub od innych przedsiębiorców. Dość aktywne w tym zakresie są Punkty Konsultacyjne Krajowego Systemu Usług, skąd wiedza o finansowaniu zwrotnym i jego instrumentach trafia do 41,9% respondentów. W równym stopniu co PK KSU ta wiedza pochodzi z prasy. O tym, że zagadnienia finansowania zwrotnego są istotne dla przedsiębiorców poszukujących dostępnych źródeł finansowania rozwoju firmy, świadczą wskazania co czwartego respondenta na komercyjne firmy doradcze, co przy obecnej dostępności darmowych źródeł informacji i wiedzy należy interpretować jako wysoki poziom.



Wyk. 3. Z jakich źródeł czerpał(a) Pan(i) wiedzę na temat finansowania zwrotnego i jego instrumentów?
Źródło: CAPI [n = 332].

Wiedza na temat instrumentów finansowania zwrotnego.

Respondenci deklarują wysoki poziom wiedzy w zakresie instrumentów finansowania zwrotnego. Najwyżej oceniają oni swoją wiedzę na temat kredytu bankowego (73,2% oceniających ją jako dużą lub bardzo dużą), pożyczek z instytucji pożyczkowych (61,2%) i leasingu (57%), a najniżej na temat forfaitingu (35,8%), finansowania udziałowego (41,2%) i faktoringu (42,7%).

Wysoki poziom wiedzy na temat kredytu bankowego deklarują nieco częściej przedstawiciele firm przemysłowych i budowlanych, a rzadziej branży transportu, gospodarki magazynowej i łączności oraz edukacji. Reprezentanci dwóch ostatnich grup mają poczucie niskiej wiedzy także w odniesieniu do leasingu. Wiedza na temat leasingu jest także nie najwyższa u firm na etapie rozruchu. Poziom wiedzy na temat pożyczek z instytucji pożyczkowych krytycznie oceniają przedstawiciele branży transportu, gospodarki magazynowej i łączności. Wiedzę na temat faktoringu nieco wyżej oceniają firmy budowlane, a niżej firmy z branż: edukacja, ochrona zdrowia oraz hotele i restauracje. Znajomość forfaitingu jako instrumentu finansowania zwrotnego jest znacząco niższa wśród firm branż: transport, gospodarka magazynowa i łączność, edukacja oraz ochrona zdrowia. Wykorzystanie tego elementu jest większe w fazie wzrostu firmy.



Wyk. 4. Jak ocenia Pan(i) swoją wiedzę na temat poszczególnych instrumentów finansowania zwrotnego?
Źródło: CAPI [n = 332].

Nieudane próby pozyskania instrumentów finansowania zwrotnego.

Stosunkowo niewielka grupa respondentów ma negatywne doświadczenia związane z ubieganiem się o finansowanie zwrotne. Odmowy przyznania kredytu najczęściej dotyczyły: długoterminowego kredytu bankowego (powyżej 3 lat) (16,9%) i leasingu (7,9%).

Odmowy pozyskania długoterminowego kredytu bankowego były negatywnym doświadczeniem zwłaszcza dla przedsiębiorców z branży „pozostała działalność usługowa, społeczna i indywidualna” (28% respondentów miało takie doświadczenia), znajdujących się w fazie rozruchu (38%) lub wzrostu (29%).

Odmowa udzielenia pożyczki z instytucji pożyczkowej dotyczyła szczególnie często starań o pozyskanie kapitału na sfinansowanie inwestycji o wartości do 10 tys. zł (29%).

Porównując skalę odmów z faktycznym wykorzystaniem poszczególnych instrumentów można stwierdzić, że relatywnie najłatwiej respondentom pozyskać krótkoterminowy kredyt bankowy, a najtrudniej – finansowanie w drodze faktoringu.



Wyk. 5. Czy może Pana(-i) firma próbowała pozyskać finansowanie, ale instytucja finansowa odmówiła – przy wykorzystaniu:
Źródło: CAPI [n = 332].

W przypadku długoterminowego kredytu bankowego przyczynami odmowy jego przyznania były najczęściej niska zdolność kredytowa lub brak zdolności kredytowej (33%) oraz zbyt krótki okres funkcjonowania na rynku (33%). Podstawą odmowy udzielenia krótkoterminowego kredytu były najczęściej niska zdolność kredytowa lub jej brak (40%) oraz brak wymaganego zabezpieczenia. Zaś w przypadku leasingu niska zdolność kredytowa lub jej brak (33%) oraz brak wymaganego wkładu własnego (33%).

Postawy respondentów wobec finansowania zwrotnego.

Zaciąganie zobowiązań finansowych stanowi często barierę mentalną, którą dobrze ilustruje wypowiedź jednego z uczestników badania fokusowego:

Z analizy odpowiedzi udzielanych przez respondentów na pytania sondujące ich otwartość wobec finansowania zwrotnego wyłania się jednak na ogół pozytywny obraz. Niemal 2/3 firm uczestniczących w badaniu (64,5%) wyraziła przekonanie, że obecnie lub w najbliższym czasie będą potrzebować kapitału finansowego na inwestycje. Są to częściej firmy znajdujące się w fazie wzrostu, niezależnie od ich wielkości. Niemal tak samo wysokie są przewidywane potrzeby firm w zakresie kapitału obrotowego na finansowanie bieżącej działalności (61,4%). Finansowanie wzrostu wymaga nie tylko finansowania wydatków inwestycyjnych, lecz także wydatków bieżących, bez względu na wielkość firmy. W przekroju branżowym ponownie firmy pośrednictwa finansowego zanegowały występowanie takich potrzeb.

Zdecydowana większość firm (73,2%) jest pozytywnie nastawiona do kwestii zadłużania się w celu zarządzania środkami finansowymi stanowiącymi „bufor bezpieczeństwa finansowego” na wypadek pojawienia się nieoczekiwanych wydatków. Taka postawa nie zależy od wielkości firmy. Nieco częściej charakteryzowała ona reprezentantów branży ochrony zdrowia i obsługi firm, nieruchomości, nauki, zaś rzadziej firmy z branży edukacji, pośrednictwa finansowego oraz transportu, gospodarki magazynowej i łączności.

Respondenci w zdecydowanej większości (89,5%) są świadomi konieczności właściwego zarządzania ryzykiem finansowym i umiejętności kalkulacji ryzyka. Wielkość firmy nie różnicuje w żaden sposób tych opinii. Większego wpływu na te opinie nie ma także branża działalności ani też faza cyklu życia.

Większość respondentów (57,8%) jest zdania, że korzyści związane z finansowaniem działalności z środków zewnętrznych przewyższają koszty tego finansowania. Ta opinia nie zależy od wielkości firmy oraz fazy cyklu życia firmy. Bardziej skłonni uznać ją za prawdziwą są przedstawiciele branży transportu, gospodarki magazynowej i łączności.

Blisko połowa respondentów (49,7%) wyraża opinię, że procedury związane z dostępnością finansowania zwrotnego skutecznie zniechęcają do starań o jego pozyskanie. Dla zbliżonej grupy podmiotów (44,6%) bariery proceduralne nie stanowią przeszkody. Trudności proceduralne są w większym stopniu barierą w dostępie do finansowania zwrotnego firm mikro, aniżeli firm małych (28% małych firm wskazało je jako barierę, podczas gdy wśród firm mikro ten odsetek wyniósł 52% respondentów). Częściej wskazują na nie przedstawiciele branży hoteli i restauracji (72%) oraz obsługi firm, nieruchomości, nauki (71%), rzadziej natomiast reprezentacji branży budowniczej (34%) i przemysłowej (35%). Z punktu widzenia cyklu życia firmy częściej taką opinię wyrażają firmy w fazie restrukturyzacji, które zapewne aktywnie o finansowanie zewnętrzne zabiegają dla sfinansowania procesów przekształceń w przedsiębiorstwie.



Wyk. 6 Postawy respondentów wobec finansowania zwrotnego
Źródło: CAPI [n = 332].
Przypisy
Bibliografia

1. Access to finance, materiały konferencyjne sponsorowane przez World Bank’s Development Research Group and the World Bank Economic Review, Waszyngton, Marzec 2007.
2. Gregory B., Rutherford M., Oswald S., Gardiner L., An Empirical Investigation of the Growth Cycle Theory of Small Firm Financing, „Journal of Small Business Management” 2005, Vol. 43, Issue 4.
3. Innowacyjność sektora MSP w Polsce – Rządowe programy wsparcia a luka finansowa, Ernst and Young, Warszawa 2009.
4. Jędrzejczak-Gas J., Struktura kapitału w małych i średnich przedsiębiorstwach, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, nr 766, 2013.
5. Łuczka T., Determinanty struktury kapitału w małych i średnich przedsiębiorstwach, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, nr 695, 2011.
6. Łuczka T., Kapitał jako przedmiot gospodarki finansowej małego i średniego przedsiębiorstwa prywatnego. Wprowadzenie do finansów przedsiębiorstwa, Wyd. Politechniki Poznańskiej, Poznań 1997.
7. Łuczka T., Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro- i makroekonomiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Poznań–Warszawa 2001.
8. Ministerstwo Gospodarki, Trendy rozwojowe sektora MSP w ocenie przedsiębiorców w drugiej połowie 2009 r.
9. Mugler J., Betriebswirtschaftslehre der Klein- und Mittelbetriebe, Vol. 2, Springer Verlag, Wien, New York 1999.
10. PAG Uniconsult, Ocena realizacji instrumentów inżynierii finansowej w ramach NSRO 2007-2013, raport końcowy, 2013.
11. Raport o stanie sektora MSP w Polsce w 2008 r., PARP, Warszawa, 2009.
12. The SME Financing Gap. Theory and Evidence, Vol. I. OECD, 2006.
13. Szymborska-Sutton A., Pierwszy biznes: ruszają pożyczki dla absolwentów, http://www.finanse.egospodarka.pl/98886,Pierwszy-biznes-ruszaja-pozyczki-dla-absolwentow,1,63,1.html.
14. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, Raport o sytuacji banków w 2012 r., Warszawa 2013.
15. Ustawa z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej, Dz. U. nr 173, poz. 1807.
16. Ustawa z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim, Dz. U. nr 126, poz. 715.
17. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. 1997 nr 140 poz. 939).
18. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 nr 16 poz. 93).
19. van der Wijst D., Financial Structure in Small Business Theory, Tests, and Applications, Springer-Verlag, Berlin-Heidelberg 1989.
20. Włodyka S., Działalność gospodarcza, [w:] System prawa handlowego, t. 1, Prawo handlowe – część ogólna, red. S. Włodyka, Warszawa 2009.

Polecane strony internetowe:

1. http://www.kalkulator-zdolnosci-kredytowej.pl/ – kalkulator zdolności kredytowej
2. www.comperia.pl/konta_osobiste - porównywarka produktów bankowych
3. http://www.porownywarkakredytow.pl/ - porównywarka kredytów
4. www.bankier.pl – portal finansowy z aktualnymi informacjami o ofercie kredytowej banków
5. www.money.pl - portal finansowy z aktualnymi informacjami o ofercie kredytowej banków
6. http://www.finanse.egospodarka.pl/ - portal finansowy z aktualnymi informacjami o ofercie kredytowej banków
7. www.totalmoney.pl – porównywarka produktów finansowych
8. http://parp.gov.pl/ - strona Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości oferującej wsparcie dla mikro i małych przedsiębiorstw przed upływem pierwszego roku prowadzenia działalności gospodarczej na projekty w dziedzinie e-biznesu.
9. http://uokik.gov.pl/faq_kredyty_pozyczki_lokaty.php - podstrona Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zawierająca odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania w odniesieniu do kredytów i pożyczek.
10. http://federacja-konsumentow.org.pl - strona Federacji Konsumentów – niezależnej organizacji pozarządowej, której celem jest ochrony konsumentów indywidualnych. Zawiera informacje o prawach konsumenta, jak również dane teleadresowe biur Federacji.
11. http://uokik.gov.pl/rzecznicy_konsumentow.php - podstrona Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przedstawiająca informacje o kompetencjach rzeczników konsumentów powoływanych do ochrony interesów konsumentów.
12. www.nbp.pl strona Narodowego Banku Polskiego przedstawiająca dane o aktualnej wysokości stopy lombardowej.
13. http://www.jeremie.com.pl/ - strona inicjatywy pozadotacyjnego wsparcia mikro, małych i średnich przedsiębiorstw JEREMIE nastawionej na finansowanie inwestycji o zwiększonym ryzyku kredytowania. JEREMIE oferuje niskooprocentowane kredyty, pożyczki, poręczenia.
14. http://www.bgk.com.pl/ - strona Banku Gospodarstwa Krajowego oferującego pożyczki dla absolwentów na założenie działalności gospodarczej oraz pełniącego rolę Menadżera sześciu Funduszy Powierniczych w ramach Inicjatywy JEREMIE.
15. www.pkobp.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
16. www.pekao.com.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
17. www.getinbank.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
18. www.bzwbk.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
19. www.citibank.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
20. www.bph.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów