« Powrót

Rozdział 22. Kredyt kupiecki.



Istota kredytu kupieckiego.

Kredyt kupiecki (zwany także kredytem handlowym, kredytem od dostawcy, kredytem towarowym) jest formą krótkoterminowego pozabankowego finansowania przedsiębiorstw. Finansowanie się kredytem kupieckim stanowi bardzo powszechną praktykę, stosowaną zarówno w transakcjach handlowych na rynku krajowym, jak i w transakcjach zagranicznych [1] . Dostawca godzi się na odroczenie terminu płatności za dostarczone towary lub usługi, najczęściej na okres 60–90 dni. Klient w ten sposób nie musi ponosić kosztów finansowania, co wpływa korzystnie na rentowność prowadzonej przez niego działalności. Sytuacja kredytującego przedsiębiorstwa (udzielającego kredytu kupieckiego) jest w naturalny sposób diametralnie odmienna. Ponosi ono dodatkowe koszty związane z finansowaniem kontrahenta – koszty utraconych korzyści, które mogłoby osiągnąć przechowując je na oprocentowanym rachunku bankowym, lub – co wcale nie jest rzadkością – koszty związane z koniecznością zaciągnięcia kredytu obrotowego na zakup surowców i materiałów potrzebnych do dalszej produkcji lub odsprzedażą należności faktorowi. Jednakże z punktu widzenia przedsiębiorstwa, które tego kredytu udziela, kredyt kupiecki stanowi często ważny czynnik konkurencyjności oferty, który przy porównywalnych parametrach towaru (jakości, funkcjonalności itd.) decyduje o wyborze nabywcy.

Kredyt kupiecki a kredyt bankowy.

Od typowego kredytu bankowego różni się tym, że kredytodawca nie przekazuje kredytobiorcy środków pieniężnych, lecz godzi się odroczyć w czasie płatność za dostarczone towary lub usługi. Spłata kredytu przez kredytobiorcę pozostaje niejednokrotnie w ścisłym związku z czasem obrotu (rotacją) danym towarem lub usługą, to jest okresem, który upłynie zanim zakupiony towar lub usługa przyniosą kredytobiorcy przychód w postaci sprzedaży ich lub towarów/usług, do wytworzenia których posłużyły.

Różnica między kredytem kupieckim a bankowym wynika też ze statusu ekonomicznego kredytodawców (przedsiębiorcy udzielającego kredytu kupieckiego i banku) oraz ekonomicznej roli działalności kredytowej w ich strategiach rozwoju. O ile dla banku jako instytucji finansowej kredyt jest jednym z podstawowych źródeł uzyskiwanych dochodów, o tyle dla przedsiębiorcy-dostawcy towaru lub usługi jest on instrumentem utrzymania konkurencyjności i walki o klienta, którego warunki mogą być niekiedy języczkiem u wagi przesądzającym o wyborze przez klienta towarów lub usług danego dostawcy. Ten czynnik decyduje o powszechności kredytu kupieckiego w życiu gospodarczym, ponieważ do rzadkości należy sytuacja, gdy to dostawca dominuje na rynku.

Ryzyko związane z kredytem kupieckim.

Ryzyko kredytowe jest dla przedsiębiorcy udzielającego kredytu kupieckiego problemem wtórnym wobec podstawowego celu, jakim jest sprzedaż towarów i usług. Brak dbałości o właściwe zarządzanie ryzykiem kredytowym powoduje opóźnienia w płatnościach należności, problemy z płynnością finansową, a w skrajnych przypadkach – bankructwo jako rezultat niewypłacalności kontrahentów.

Sposoby zarządzania ryzykiem kredytowym.

Kredyt obrotowy.

Jak wcześniej wspomniano, dostawca udzielający swojemu klientowi kredytu kupieckiego sam niejednokrotnie popada w problemy związane z utrzymaniem płynności finansowej. Dla kontynuacji swej działalności musi się zaopatrywać w niezbędne surowce i materiały, na których zakup może zabraknąć środków pieniężnych. Sposobem radzenia sobie przedsiębiorstw z taką sytuacją jest zaciągnięcie kredytu obrotowego, który jest formą krótko- i średnioterminowego kredytowania firmy ściśle związaną z poziomem generowanych przez nie obrotów oraz wpływami na posiadane przez nie rachunki bankowe.

Faktoring.

Alternatywę wobec tradycyjnego kredytu obrotowego służącą utrzymaniu płynności finansowej przez przedsiębiorstwo-dostawcę stanowi faktoring, który polega na nabywaniu przez bank lub wyspecjalizowane przedsiębiorstwo faktoringowe (tzw. faktora) bieżących i przyszłych (lecz nie przeterminowanych) należności klienta (tzw. faktoranta) z tytułu zrealizowanej dostawy towarów lub usług. Faktor zobowiązuje się do stałego nabywania należności związanych z dostawami w zamian za przejęcie własności dokumentów towarowych i zapłaty za nie klientowi. Za usługi faktoringowe faktor otrzymuje prowizję, której wysokość waha się w granicach 10–30% nominalnej wartości należności i jest uzależniona m.in. od pozycji dostawcy i odbiorcy na rynku, charakteru przedmiotu transakcji, terminów dostaw, oprocentowania kredytu bankowego itp.

Usługi wywiadowni gospodarczej.

Ciekawą alternatywą, choć jeszcze słabo spopularyzowaną w polskich realiach gospodarczych, jest skorzystanie z usług jednej z działających na polskim rynku wywiadowni gospodarczych.

Wywiadownią gospodarczą, pierwszą na świecie i funkcjonującą do dnia dzisiejszego (choć pod zmienioną nazwą), której działalność zostanie poniżej przybliżona, jest D&B, przez długie lata znana pod nazwą Dun and Bradstreet. Firma Dun and Bradstreet została założona w Nowym Jorku w 1841 roku. Jej zasadniczym celem było dostarczanie wiarygodnej, obiektywnej i pełnej informacji niezbędnej do podjęcia wyważonego ryzyka biznesowego. Firma od początku swej działalności funkcjonowała w oparciu o sieć korespondentów rozlokowanych na całym terytorium Stanów Zjednoczonych. Do dziś szczyci się tym, że wśród jej pracowników było czterech prezydentów USA: Abraham Lincoln, Ulysses Grant, Grover Cleveland i William McKinley. W 1992 roku firma otworzyła swoje biuro w Warszawie. Od września 2013 roku prowadzi działalność pod nazwą Bisnode D&B Polska.

Firma dostarcza różnorodnych informacji niezbędnych do podejmowania rozsądnych decyzji biznesowych opartych na doskonałej wiedzy o rynku i partnerach biznesowych. Wśród oferowanych przez nią produktów, które umożliwiają właściwe zarządzanie ryzykiem, można wymienić:

• raporty handlowe o konkretnych przedsiębiorstwach,
• analizy branżowe,
• monitoring należności.

Raporty handlowe o konkretnych przedsiębiorstwach.


Raport handlowy pozwala dokonać oceny wiarygodności partnera handlowego poprzez prezentację:

• rozbudowanych informacji rejestrowych i finansowych na temat firmy - danych rejestrowych, struktury własności, składu zarządu, składu rady nadzorczej, powiązań osobowych, powiązań kapitałowych,
• obrazu działalności firmy – pozycji firmy w branży, kierunkach eksportu i importu, partnerach handlowych, stanie zatrudnienia i zmianach tego stanu, posiadanych nieruchomościach, bankach obsługujących,
• obrazu jej kondycji finansowej – ocenę obecnej kondycji finansowej, zmian historycznych w jej kondycji finansowej, opinię bankową, informację o zaciągniętych pożyczkach, danych z podstawowych sprawozdań finansowych (bilansu, rachunku zysków i strat, rachunku przepływów pieniężnych), wnioskach o upadłości lub likwidację firmy,
• informację o ryzyku współpracy – wskaźniku ryzyka upadłości firmy, tzw. Failure Score, wypłacalności firmy oraz jej moralności płatniczej mierzonych wskaźnikiem Paydex, rekomendacji wysokości maksymalnego kredytu kupieckiego.

Źródło danych wykorzystywanych w raporcie handlowym stanowią: Krajowy Rejestr Sądowy, ewidencja działalności gospodarczej, Monitor Sądowy i Gospodarczy, Monitor Polski B, kierownictwo firm, monitoring prasy, własny Program DunTrade.

Analizy branżowe.


W analizach branżowych przedmiotem omówienia jest cała branża lub wybrana grupa przedsiębiorstw. Analiza danych finansowych z ostatnich 5 lat pozwala opisać trendy charakterystyczne dla danej branży i na ich bazie przygotować prognozy rozwoju branży w przyszłości.

Monitoring należności.


Podstawowym instrumentem monitorowania należności jest Program DunTrade, w którym uczestniczą firmy zainteresowane pozyskiwaniem zbiorczych informacji branżowych w zamian za udostępnienie indywidualnych danych na temat samodzielnie realizowanych płatności, które mają gwarancję anonimowości. Na podstawie danych zebranych od uczestników programu tworzone są analizy zwyczajów płatniczych panujących w danej branży (np. średnich terminach płatności), opóźnieniach w regulowaniu należności, poziomie zadłużenia firm itd.
Przypisy
Bibliografia

1. Access to finance, materiały konferencyjne sponsorowane przez World Bank’s Development Research Group and the World Bank Economic Review, Waszyngton, Marzec 2007.
2. Gregory B., Rutherford M., Oswald S., Gardiner L., An Empirical Investigation of the Growth Cycle Theory of Small Firm Financing, „Journal of Small Business Management” 2005, Vol. 43, Issue 4.
3. Innowacyjność sektora MSP w Polsce – Rządowe programy wsparcia a luka finansowa, Ernst and Young, Warszawa 2009.
4. Jędrzejczak-Gas J., Struktura kapitału w małych i średnich przedsiębiorstwach, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, nr 766, 2013.
5. Łuczka T., Determinanty struktury kapitału w małych i średnich przedsiębiorstwach, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, nr 695, 2011.
6. Łuczka T., Kapitał jako przedmiot gospodarki finansowej małego i średniego przedsiębiorstwa prywatnego. Wprowadzenie do finansów przedsiębiorstwa, Wyd. Politechniki Poznańskiej, Poznań 1997.
7. Łuczka T., Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro- i makroekonomiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Poznań–Warszawa 2001.
8. Ministerstwo Gospodarki, Trendy rozwojowe sektora MSP w ocenie przedsiębiorców w drugiej połowie 2009 r.
9. Mugler J., Betriebswirtschaftslehre der Klein- und Mittelbetriebe, Vol. 2, Springer Verlag, Wien, New York 1999.
10. PAG Uniconsult, Ocena realizacji instrumentów inżynierii finansowej w ramach NSRO 2007-2013, raport końcowy, 2013.
11. Raport o stanie sektora MSP w Polsce w 2008 r., PARP, Warszawa, 2009.
12. The SME Financing Gap. Theory and Evidence, Vol. I. OECD, 2006.
13. Szymborska-Sutton A., Pierwszy biznes: ruszają pożyczki dla absolwentów, http://www.finanse.egospodarka.pl/98886,Pierwszy-biznes-ruszaja-pozyczki-dla-absolwentow,1,63,1.html.
14. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, Raport o sytuacji banków w 2012 r., Warszawa 2013.
15. Ustawa z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej, Dz. U. nr 173, poz. 1807.
16. Ustawa z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim, Dz. U. nr 126, poz. 715.
17. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. 1997 nr 140 poz. 939).
18. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 nr 16 poz. 93).
19. van der Wijst D., Financial Structure in Small Business Theory, Tests, and Applications, Springer-Verlag, Berlin-Heidelberg 1989.
20. Włodyka S., Działalność gospodarcza, [w:] System prawa handlowego, t. 1, Prawo handlowe – część ogólna, red. S. Włodyka, Warszawa 2009.

Polecane strony internetowe:

1. http://www.kalkulator-zdolnosci-kredytowej.pl/ – kalkulator zdolności kredytowej
2. www.comperia.pl/konta_osobiste - porównywarka produktów bankowych
3. http://www.porownywarkakredytow.pl/ - porównywarka kredytów
4. www.bankier.pl – portal finansowy z aktualnymi informacjami o ofercie kredytowej banków
5. www.money.pl - portal finansowy z aktualnymi informacjami o ofercie kredytowej banków
6. http://www.finanse.egospodarka.pl/ - portal finansowy z aktualnymi informacjami o ofercie kredytowej banków
7. www.totalmoney.pl – porównywarka produktów finansowych
8. http://parp.gov.pl/ - strona Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości oferującej wsparcie dla mikro i małych przedsiębiorstw przed upływem pierwszego roku prowadzenia działalności gospodarczej na projekty w dziedzinie e-biznesu.
9. http://uokik.gov.pl/faq_kredyty_pozyczki_lokaty.php - podstrona Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zawierająca odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania w odniesieniu do kredytów i pożyczek.
10. http://federacja-konsumentow.org.pl - strona Federacji Konsumentów – niezależnej organizacji pozarządowej, której celem jest ochrony konsumentów indywidualnych. Zawiera informacje o prawach konsumenta, jak również dane teleadresowe biur Federacji.
11. http://uokik.gov.pl/rzecznicy_konsumentow.php - podstrona Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przedstawiająca informacje o kompetencjach rzeczników konsumentów powoływanych do ochrony interesów konsumentów.
12. www.nbp.pl strona Narodowego Banku Polskiego przedstawiająca dane o aktualnej wysokości stopy lombardowej.
13. http://www.jeremie.com.pl/ - strona inicjatywy pozadotacyjnego wsparcia mikro, małych i średnich przedsiębiorstw JEREMIE nastawionej na finansowanie inwestycji o zwiększonym ryzyku kredytowania. JEREMIE oferuje niskooprocentowane kredyty, pożyczki, poręczenia.
14. http://www.bgk.com.pl/ - strona Banku Gospodarstwa Krajowego oferującego pożyczki dla absolwentów na założenie działalności gospodarczej oraz pełniącego rolę Menadżera sześciu Funduszy Powierniczych w ramach Inicjatywy JEREMIE.
15. www.pkobp.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
16. www.pekao.com.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
17. www.getinbank.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
18. www.bzwbk.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
19. www.citibank.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
20. www.bph.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów