« Powrót

Rozdział 24. Finansowe wsparcie działalności eksportowej przedsiębiorstw.



Motywy podejmowania działalności eksportowej przez przedsiębiorstwa.

Podejmowanie przez przedsiębiorstwo działalności eksportowej jest często naturalną konsekwencją rozwoju przedsiębiorstwa. Motywy wychodzenia na rynki zagraniczne można najogólniej podzielić na trzy podstawowe kategorie:

• rynkowe,
• kosztowe,
• polityczne

Motywy rynkowe.

Najczęstsze sytuacje skłaniające lub wręcz zmuszające do poszukiwania szans dla rozwoju przedsiębiorstwa na rynkach zagranicznych są następujące:

• rynki zagraniczne oferują większe możliwości strategiczne [1] ,
• rynki zagraniczne rozwijają się szybciej niż rynek krajowy,
• na rynku krajowym utrzymuje się stagnacja,
• na rynku krajowym zaostrza się konkurencja,
• przedsiębiorstwo posiada niewykorzystane moce produkcyjne,
• przedsiębiorstwo chce wyprzedzić konkurentów,
• przedsiębiorstwo chce naśladować działania konkurentów,
• zostają wprowadzone lub zaostrzone restrykcje importowe na dotychczasowych rynkach działania przedsiębiorstwa,
• mają miejsce procesy integracyjne z zamiarem utworzenia wspólnego rynku.

Obecność na rynkach zagranicznych pozwala także zminimalizować ryzyko związane z cyklami koniunkturalnymi, poprzez skierowanie aktywności gospodarczej do krajów o zróżnicowanym przebiegu koniunktury.

Motywy kosztowe.

Istotnym motywem podejmowania działalności eksportowej jest możliwość uzyskania korzyści skali w związku ze zwiększeniem wolumenu produkcji.

Motywy polityczne.

Bodźcem do podejmowania ekspansji na rynki zagraniczne może być wsparcie przez państwo działalności eksportowej własnych podmiotów gospodarczych. Do najczęściej stosowanych narzędzi polityki proeksportowej państwa należą: gwarancje kredytowe, ubezpieczenia kredytów eksportowych, ulgi podatkowe i celne, promocja produktów i firm, finansowanie informacji o rynkach zagranicznych.

Badania nad motywami podejmowania operacji zagranicznych, przeprowadzone wśród właścicieli/menedżerów MSP w Wielkiej Brytanii, pokazują zdecydowaną dominację motywów rynkowych [2] . W przypadku działalności produkcyjnej, najczęściej podawanym motywem internacjonalizacji były większe możliwości strategiczne na rynkach zagranicznych (62%) – był to jedyny proaktywny czynnik, reszta motywów miała charakter reaktywny. Jako inne istotne motywy umiędzynarodowienia MSP podawały zapytania ze strony zagranicznych agentów/firm (52%), stagnację/recesję na rynku krajowym (38%), nasycenie rynku krajowego (26%) oraz działania globalizacyjne konkurentów (14%).

Bariery podejmowania działalności eksportowej.

Podjęcie działalności eksportowej stanowi często duże wyzwanie dla przedsiębiorstwa, w szczególności dla przedsiębiorstwa małego. Eksport jest procesem złożonym, w trakcie którego przedsiębiorstwo jest konfrontowane z całym szeregiem barier, które należy przezwyciężyć. K. Miesenböck uporządkował wszystkie bariery, na jakie może natknąć się małe przedsiębiorstwo podejmujące działalność eksportową, w cztery grupy:

(1) bariery eksportowe spowodowane przyczynami zewnętrznymi,
(2) bariery związane z brakiem wystarczających zasobów,
(3) bariery związane z marketingiem,
(4) bariery związane z postawą właściciela/menedżera [3] .

Bariery eksportowe spowodowane przyczynami zewnętrznymi.

Istnieje cały szereg czynników pozostających poza sferą bezpośredniego wpływu przedsiębiorstwa, a które mogą być przyczyną powstawania barier w procesie ekspansji eksportowej. Najczęściej występującymi, empirycznie stwierdzonymi barierami tego rodzaju są:

• formalności celne, dokumenty eksportowe,
• bariery handlowe,
• standardy i normy [4] ,
• sytuacja konkurencyjna za granicą,
• brak popytu lub słaby popyt za granicą na produkty przedsiębiorstwa,
• wysokie koszty związane z eksportem,
• wahania kursów walutowych,
• recesja, sytuacja gospodarcza i polityczna na rynkach zagranicznych.

Ta kategoria barier odznacza się wysoką heterogenicznością. Bariery spowodowane przyczynami zewnętrznymi mogą powstawać we wszystkich fazach procesu umiędzynarodowienia działalności przedsiębiorstwa, choć ich liczba w poszczególnych fazach jest różna [5] .

Bariery związane z brakiem wystarczających zasobów.

Wiele barier może mieć swoje źródło w braku wystarczających zasobów dla podjęcia działalności eksportowej. Ta bariera w sposób szczególny może dotykać firm małych i średnich, gorzej wyposażonych pod względem zasobowym od firm dużych.

W badaniach empirycznych najczęściej wskazuje się na następujące bariery tego rodzaju:

• brak zdolności produkcyjnych,
• brak informacji,
• brak (wykwalifikowanego) personelu,
• brak środków finansowych względnie możliwości finansowania.

Bariery związane z marketingiem.

Trzecią kategorią barier, które mogą pojawić się w eksporcie, są trudności w zakresie marketingu międzynarodowego. Wśród przytaczanych w literaturze wyników badań empirycznych wskazuje się na następujące bariery tego rodzaju:

• trudności z oszacowaniem wolumenu sprzedaży,
• trudności z niezbędną adaptacją produktu,
• trudności z zapewnieniem usług posprzedażnych,
• problemy z pośrednikiem handlowym,
• problemy z logistyką sprzedaży,
• zbyt wysoka cena,
• trudności ze sprostaniem stawianym warunkom sprzedaży,
• problemy z komunikacją.

Bariery związane z postawą właściciela/menedżera.

Rola właściciela/menedżera w procesie internacjonalizacji jest bardzo ważna. Wiele barier eksportowych ma swoje źródło w postawie właściciela/menedżera, który może wpływać hamująco na ten proces.

Najważniejsze bariery tego rodzaju to:

• brak zainteresowania eksportem [6] ,
• złe doświadczenia eksportowe,
• nierozważanie możliwości podjęcia działalności eksportowej,
• brak doświadczenia w eksporcie,
• brak wiedzy na temat zarządzania działalnością eksportową,
• brak znajomości języków obcych [7] ,
• zbyt słabe rozumienie odmienności obcej kultury,
• brak czasu,
• zbyt wysokie ryzyko.

Jedną z najsilniej odczuwanych barier może być awersja właściciela/menedżera do poniesienia ryzyka związanego z wejściem na rynek zagraniczny. Barierę tę może przełamać jedynie przedsiębiorcze zarządzanie, a w szczególności przedsiębiorczość międzynarodowa. Od postawy właściciela/menedżera będzie w dużej mierze zależało, w jakim stopniu firma będzie w stanie dokonać restrukturyzacji i redefinicji celów pod kątem przystosowania jej działalności do wymogów rynku międzynarodowego [8] .

Interesujących wyników dotyczących postrzegania przez przedsiębiorców barier wzrostu eksportu dostarczają badania międzynarodowe w ramach projektu Phare ACE Internationalisation, Inter-Firm Linkages and SME Development in Central and Eastern Europe [9] . Na drugim miejscu w hierarchii barier mali i średni przedsiębiorcy w Polsce umieścili brak środków finansowych do wsparcia wysiłków marketingowych (dla 58% respondentów czynnik ten stanowił silną lub bardzo silną barierę wzrostu eksportu).

Wsparcie finansowe działalności eksportowej.

Jak wskazano wyżej, brak środków finansowych może skutecznie blokować podejmowanie działalności eksportowej przez małe i średnie firmy. Dlatego ważne jest wsparcie pochodzące z środków publicznych, które może im pomóc w przełamaniu bariery braku odpowiednich zasobów finansowych.

Ważną rolę w finansowym wsparciu działalności eksportowej polskich przedsiębiorstw pełni Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK). Warto wspomnieć o dwóch instrumentach, które tę działalność wspierają: kredycie na prefinansowanie kontraktów eksportowych oraz programie dopłat do oprocentowania kredytów eksportowych (DOKE).

Kredyt na prefinansowanie kontraktów eksportowych.

Jest on przeznaczony dla polskich firm realizujących kontrakty eksportowe i służy sfinansowaniu zakupu materiałów, surowców itd. niezbędnych do uruchomienia działalności eksportowej oraz pokrycia płatności związanych z odtworzeniem, powiększeniem lub modernizacją majątku trwałego przedsiębiorstwa na potrzeby realizacji zamówienia eksportowego.

Kwota kredytu na prefinansowanie kontraktu eksportowego jest limitowana wartością planowanego kontraktu. Kredyt może być udzielony w walucie polskiej (PLN) lub obcej (EUR lub USD). Wkład własny eksportera nie jest bezwzględnie wymagany – jest on uzależniony od oceny sytuacji finansowej eksportera. Środki pochodzące z kredytu nie są przekazywane eksporterowi, lecz trafiają bezpośrednio do jego poddostawców lub podwykonawców jako forma zapłaty za wystawione przez nich faktury w związku z zakupem dóbr i usług służących realizacji produkcji eksportowej. Okres finansowania (określający czas do przedstawienia wszystkich faktur obejmujący także okres ich spłaty) wynosi maksymalnie dwa lata.

Warunkami uzyskania kredytu na prefinansowanie działalności eksportowej są:

1) przedstawienie podpisanego kontraktu eksportowego (lub przynajmniej jego projektu),
2) uzyskanie od Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych (KUKE) gwarancji kredytowej wystawionej na minimum 25%, a maksimum 80% wartości kredytu; koszt gwarancji waha się od 1,57% liczone od kwoty gwarancji przy kontraktach eksportowych o niskim poziomie ryzyka, przez 2,24% w przypadku gwarancji udzielanej na kontrakty o średnim poziomie ryzyka, do 3,5% dla kontraktów o wysokim poziomie ryzyka,
3) dokonanie cesji płatności z kontraktu.

KUKE udzieli gwarancji pod warunkiem krajowego pochodzenia eksportowanego produktu, co oznacza, że maksymalny procentowy udział zagranicznych komponentów w eksportowanym produkcie finalnym powinien zasadniczo [10] wynosić nie więcej niż 50%.

Korzyści dla eksportera obejmują ponadto:

• preferencyjne oprocentowanie (przy poziomie marży BGK od 0,25% i prowizji za udzielenie kredytu w stałej wysokości 0,5%),
• dodatkowe zniżki w przypadku spłaty z kredytu udzielonego przez BGK w ramach Rządowego Programu Wspierania Eksportu.

Program dopłat do oprocentowania kredytów eksportowych (DOKE).


Wsparcie oferowane w ramach programu DOKE polega na uzyskaniu przez kredytobiorcę, który finansuje działalność eksportową przy pomocy kredytów średnio- i długoterminowych o stałych stopach procentowych, gwarancji utrzymania niezmiennej stopy procentowej przez cały okres spłaty kredytu [11] . Ewentualne różnice w oprocentowaniu pokrywa BGK w ramach zawartej umowy DOKE. Tego typu wsparcie oferuje rodzimym eksporterom wiele państw członkowskich Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), a zasady działania takich programów są regulowane Porozumieniem OECD w Sprawie Oficjalnie Wspieranych Kredytów Eksportowych (to jedna z wymienionych w Porozumieniu jako dozwolona forma finansowego wspierania kredytów eksportowych). Stawia to polskich eksporterów na równej pozycji z przedsiębiorstwami eksportującymi z innych krajów, które mogą korzystać z tego rodzaju wsparcia na zbliżonych warunkach.

Podobnie jak w przypadku kredytu na prefinansowanie kontraktu eksportowego, podstawowym warunkiem skorzystania ze wsparcia w ramach programu DOKE jest polskie pochodzenie przedmiotu kontraktu eksportowego. Kontrakt musi zostać objęty ubezpieczeniem KUKE od ryzyka handlowego i politycznego. Ponadto w ramach kontraktu powinna być także przewidziana zaliczka w wysokości min. 15% wartości kontraktu, płatna przez importera do dnia rozpoczęcia spłaty kredytu. Okres spłaty kredytu wynosi od 2 do 10 lat (lub 12 lat w przypadku kredytów finansujących eksport elektrowni niejądrowych) w zależności od kraju siedziby importera.

Korzyści eksportera obejmują:

• szybką zapłatę za dostarczone towary i usługi, co korzystnie wpływa na jego płynność finansową,
• możliwość zaoferowania nabywcy konkurencyjnych na rynkach międzynarodowych warunków finansowania.
Przypisy
Bibliografia

1. Access to finance, materiały konferencyjne sponsorowane przez World Bank’s Development Research Group and the World Bank Economic Review, Waszyngton, Marzec 2007.
2. Gregory B., Rutherford M., Oswald S., Gardiner L., An Empirical Investigation of the Growth Cycle Theory of Small Firm Financing, „Journal of Small Business Management” 2005, Vol. 43, Issue 4.
3. Innowacyjność sektora MSP w Polsce – Rządowe programy wsparcia a luka finansowa, Ernst and Young, Warszawa 2009.
4. Jędrzejczak-Gas J., Struktura kapitału w małych i średnich przedsiębiorstwach, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, nr 766, 2013.
5. Łuczka T., Determinanty struktury kapitału w małych i średnich przedsiębiorstwach, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, nr 695, 2011.
6. Łuczka T., Kapitał jako przedmiot gospodarki finansowej małego i średniego przedsiębiorstwa prywatnego. Wprowadzenie do finansów przedsiębiorstwa, Wyd. Politechniki Poznańskiej, Poznań 1997.
7. Łuczka T., Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro- i makroekonomiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Poznań–Warszawa 2001.
8. Ministerstwo Gospodarki, Trendy rozwojowe sektora MSP w ocenie przedsiębiorców w drugiej połowie 2009 r.
9. Mugler J., Betriebswirtschaftslehre der Klein- und Mittelbetriebe, Vol. 2, Springer Verlag, Wien, New York 1999.
10. PAG Uniconsult, Ocena realizacji instrumentów inżynierii finansowej w ramach NSRO 2007-2013, raport końcowy, 2013.
11. Raport o stanie sektora MSP w Polsce w 2008 r., PARP, Warszawa, 2009.
12. The SME Financing Gap. Theory and Evidence, Vol. I. OECD, 2006.
13. Szymborska-Sutton A., Pierwszy biznes: ruszają pożyczki dla absolwentów, http://www.finanse.egospodarka.pl/98886,Pierwszy-biznes-ruszaja-pozyczki-dla-absolwentow,1,63,1.html.
14. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, Raport o sytuacji banków w 2012 r., Warszawa 2013.
15. Ustawa z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej, Dz. U. nr 173, poz. 1807.
16. Ustawa z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim, Dz. U. nr 126, poz. 715.
17. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. 1997 nr 140 poz. 939).
18. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 nr 16 poz. 93).
19. van der Wijst D., Financial Structure in Small Business Theory, Tests, and Applications, Springer-Verlag, Berlin-Heidelberg 1989.
20. Włodyka S., Działalność gospodarcza, [w:] System prawa handlowego, t. 1, Prawo handlowe – część ogólna, red. S. Włodyka, Warszawa 2009.

Polecane strony internetowe:

1. http://www.kalkulator-zdolnosci-kredytowej.pl/ – kalkulator zdolności kredytowej
2. www.comperia.pl/konta_osobiste - porównywarka produktów bankowych
3. http://www.porownywarkakredytow.pl/ - porównywarka kredytów
4. www.bankier.pl – portal finansowy z aktualnymi informacjami o ofercie kredytowej banków
5. www.money.pl - portal finansowy z aktualnymi informacjami o ofercie kredytowej banków
6. http://www.finanse.egospodarka.pl/ - portal finansowy z aktualnymi informacjami o ofercie kredytowej banków
7. www.totalmoney.pl – porównywarka produktów finansowych
8. http://parp.gov.pl/ - strona Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości oferującej wsparcie dla mikro i małych przedsiębiorstw przed upływem pierwszego roku prowadzenia działalności gospodarczej na projekty w dziedzinie e-biznesu.
9. http://uokik.gov.pl/faq_kredyty_pozyczki_lokaty.php - podstrona Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zawierająca odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania w odniesieniu do kredytów i pożyczek.
10. http://federacja-konsumentow.org.pl - strona Federacji Konsumentów – niezależnej organizacji pozarządowej, której celem jest ochrony konsumentów indywidualnych. Zawiera informacje o prawach konsumenta, jak również dane teleadresowe biur Federacji.
11. http://uokik.gov.pl/rzecznicy_konsumentow.php - podstrona Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przedstawiająca informacje o kompetencjach rzeczników konsumentów powoływanych do ochrony interesów konsumentów.
12. www.nbp.pl strona Narodowego Banku Polskiego przedstawiająca dane o aktualnej wysokości stopy lombardowej.
13. http://www.jeremie.com.pl/ - strona inicjatywy pozadotacyjnego wsparcia mikro, małych i średnich przedsiębiorstw JEREMIE nastawionej na finansowanie inwestycji o zwiększonym ryzyku kredytowania. JEREMIE oferuje niskooprocentowane kredyty, pożyczki, poręczenia.
14. http://www.bgk.com.pl/ - strona Banku Gospodarstwa Krajowego oferującego pożyczki dla absolwentów na założenie działalności gospodarczej oraz pełniącego rolę Menadżera sześciu Funduszy Powierniczych w ramach Inicjatywy JEREMIE.
15. www.pkobp.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
16. www.pekao.com.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
17. www.getinbank.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
18. www.bzwbk.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
19. www.citibank.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów
20. www.bph.pl – strona internetowa banku z ofertą kredytów