« Powrót

Rozdział 6. Pozostałe formy współpracy z biznesem



Rozdział ten ma za zadanie uzupełnić informacje przedstawione w poprzednich częściach o pozostałe formy współpracy branży kreatywnej z sektorem biznesu. Autor skupia się w nim na wyspecjalizowanych usługach świadczonych przez sektor kreatywny na rzecz biznesu w formie doradztwa, szkoleń, consultingu itp., określanych jako arts based trainings (warsztaty oparte na sztuce). Ta działalność pokazuje, że sektor kreatywny posiada ogromny potencjał biznesowy.

Rozdział został uzupełniony o kilka innych przykładów związanych ze współpracą z biznesem w ramach tzw. Otwartej Innowacyjności czy tworzeniem wspólnych struktur organizacyjnych. W przeważającej części rozdziału sektor kreatywny jest traktowany jednolicie, ponieważ autor przyjął, że każda z jego gałęzi, niezależnie od tego, czy jest nią produkcja filmowa, czy tworzenie oprogramowania, może zaproponować podobne usługi albo współpracować w zbliżony sposób z podmiotami biznesowymi. Należy dodać, że współpraca sektora kreatywnego z biznesem jest naprawdę szeroka i nie sposób wyczerpać jej charakterystyki w krótkim opracowaniu.

Wyspecjalizowane usługi świadczone dla biznesu
Można wskazać kilka sposobów funkcjonowania sztuki w środowisku biznesu. Sztuka pełni funkcję estetyczną – w biurach wielu firm można powszechnie natknąć się na zdjęcia, obrazy, rzeźby lub innego typu dekoracje wykonane przez artystów lub designerów. Sztuka może pełnić też funkcję rozrywkową – dość powszechną praktyką jest zwyczaj motywowania i nagradzania pracowników darmowymi wejściówkami na koncerty, wernisaże czy pokazy teatralne lub filmowe. Różne dyscypliny artystyczne mogą ponadto znaleźć zastosowanie w obszarach takich jak komunikowanie wizji i wartości organizacji, identyfikacja wizualna, marketing czy relacje z otoczeniem. Sztuka wreszcie może służyć jako efektywne narzędzie wykorzystywane do prowadzenia szkoleń rozwojowych lub mających na celu budowanie zespołu. Stąd rosnąca popularność tzw. warsztatów opartych na sztuce.
Warsztaty oparte na sztuce można zdefiniować jako szkolenia wykorzystujące różne dyscypliny artystyczne jako środek dydaktyczny przyczyniający się do zdobywania umiejętności i wiedzy przez pracowników firm, w tym menadżerów i liderów. Warsztaty bazujące na sztuce pozwalają wzmocnić kompetencje związane z kreatywnością, umiejętnością prezentacji i komunikacji, a także pracą w zespole i rozwiązywaniem konfliktów. Można wskazać szereg dyscyplin sztuki, których zdobycze mogą być wykorzystywane przez biznes na potrzeby rozwoju kompetencji pracowników, m.in. teatr, improwizacja, taniec, muzyka, poezja, sztuka opowiadania, malowanie, rzeźbienie czy ceramika.

Korzyści płynące z wdrażania programów szkoleniowych bazujących na sztuce
Metody bazujące na sztuce mogą dostarczyć narzędzi do rozwiązywania wielu problemów i wyzwań stojących przed współczesnym biznesem, w obszarach takich jak rozwój zawodowy i osobisty pracowników, zespołu i organizacji, a także budowanie kultury organizacyjnej. Artyści i inne osoby zajmujące się sztuką są bowiem w stanie przekazać pracownikom korporacji umiejętności, które trudno nabyć podczas nauki w szkołach biznesu, a które są kluczowe z punktu widzenia konkurencyjności firmy. Mowa głównie o tzw. umiejętnościach miękkich, jakościowych i intuicyjnych, takich jak np. kreatywność, umiejętność prezentacji i komunikacji, umiejętność słuchania i opowiadania, a także improwizacji i wykorzystywania mowy ciała. Poprzez obcowanie ze sztuką i doświadczanie procesu tworzenia następuje rozwój kompetencji i umiejętności, zwłaszcza w takich dziedzinach jak projektowanie, kreatywność i wyobraźnia, a także komunikacja interpersonalna. We współczesnym, złożonym świecie biznesu tego typu kompetencje zyskują na znaczeniu i stają się niemal tak samo istotne jak wyuczone umiejętności twarde. Dla przykładu umiejętność improwizacji można uznać za ważną cechę z dziedziny zarządzania, pozwalającą w warunkach presji zachować zdolność reakcji w odpowiedzi na pojawiające się problemy lub szanse. Metody oparte na sztuce mogą znaleźć ponadto zastosowanie w zdobywaniu innych złożonych kompetencji, takich jak umiejętność przywództwa i zarządzania.
Umiejętność komunikacji jest jedną z kluczowych – z punktu widzenia biznesu – kompetencji. W sposób szczególny umiejętność ta istotna jest w przypadku liderów i menadżerów, którzy bezustannie znajdują się w centrum uwagi i od których oczekuje się najwyższych standardów i kompetencji. Komunikatywność jest efektem zróżnicowanych czynników, związanych zarówno z umiejętnościami technicznymi, takimi jak prawidłowe wykorzystanie mowy ciała, jak i cechami personalnymi, takimi jak pewność siebie, zaangażowanie i energiczność. Tego typu umiejętności można się nauczyć od ludzi dysponujących doświadczeniem artystycznym.
Sztuka pozwala rozwijać wyobraźnię, a także umiejętność myślenia przestrzennego i abstrakcyjnego. W warunkach szybko zmieniającej się światowej ekonomii tego typu umiejętności są kluczowe dla inżynierów, naukowców i przedsiębiorców, a także menedżerów i pracowników niższego szczebla. W obecnych czasach cechujących się rosnącą dominacją „gospodarki opartej na wiedzy” dbanie o to, by pracownicy posiadali umiejętności kreatywne, można uznać za swego rodzaju inwestycję kapitałową.
Narzędzia szkoleniowe wykorzystujące zdobycze sztuki pozwalają członkom zespołu spojrzeć poza oczywiste ramy, a tym samym generować innowacyjne pomysły. Sztuka uczy ludzi biznesu zdolności konceptualizacji oraz wyjścia poza ustalone normy i granice. Obcowanie ze sztuką sprzyja też rozwijaniu zdolności poznawczych, rozwiązywaniu złożonych problemów oraz kreatywnemu myśleniu.
Kontakt ze sztuką sprzyja rozwojowi wrażliwości emocjonalnej, która odgrywa rolę w procesie podejmowania właściwych i zrównoważonych decyzji, ponieważ ułatwia wykorzystywanie nie tylko logicznego i linearnego rozumowania, ale też wyczucia i intuicji.
Wykorzystywanie sztuki w procesie uczenia się ma także znaczenie dla budowania zespołu. Dotyczy to zwłaszcza kolektywnych działań, takich jak realizacja wystąpień teatralnych lub muzycznych, czy też warsztaty wspólnego malowania, gdyż sprzyjają one rozwijaniu poczucia odpowiedzialności za wykonywany projekt lub trwałość zespołu. Efektywność i skuteczność metod szkoleniowych bazujących na sztuce związana może być z faktem, że warsztaty artystyczne są dla pracowników firmy źródłem rozrywki i formą odprężenia.

Dyscypliny artystyczne wykorzystywane w szkoleniach dla biznesu
Jedną z form sztuki, która ma najbardziej uniwersalne zastosowanie, jest teatr. Dyscyplina ta jest w stanie dostarczyć rozwiązań dla wielu z opisanych wcześniej problemów we współczesnym biznesie. Teatr jest jedną z najmniej wymagających dyscyplin artystycznych, gdyż bazuje na czynnościach, które wykonujemy codziennie, takich jak mówienie, gestykulacja czy poruszanie się. Z tego powodu teatr jest formą sztuki, która może być wykonywana przez ludzi bez żadnego doświadczenia aktorskiego.
Co więcej, teatr zawiera w sobie także inne formy sztuki. Wiele z osób zajmujących się zawodowo teatrem jest ponadto ekspertami w takich dziedzinach jak muzyka, śpiew, przygotowywanie rekwizytów, malowanie, ruch, opowiadanie i pisanie.
Odgrywanie ról jest czynnością znaną praktykom biznesu od lat, a wielu pracowników docenia korzyści, jakie daje wykorzystywanie umiejętności i doświadczenia utalentowanych aktorów do odgrywania ról niezadowolonych klientów lub dokonujących okresowych ocen przełożonych. Profesjonalnie przeprowadzone warsztaty aktorskie są jedną z najważniejszych form wsparcia, jakie teatr może dać biznesowi, gdyż pozwala pracownikom na przećwiczenie nowo nabytych umiejętności interpersonalnych w bezpiecznym środowisku. Jeśli negocjacje biznesowe z aktorem nie mają satysfakcjonującego przebiegu, można je zawsze przerwać i zacząć od nowa. Inny uczestnik warsztatów może podpowiedzieć lepszą kwestię, a prowadzący zajęcia animator zasugerować lepszą strategię. Osoby zajmujące się biznesem mogą od profesjonalnych aktorów nabyć także cenne umiejętności w zakresie kontroli oddechu, panowania nad emocjami, emisji głosu, postawy, struktury wypowiedzi i kontaktu z publicznością.
Teatr jest dyscypliną zespołową. Ćwiczenia i gry opracowywane przez ludzi teatru na użytek biznesu mają za zadanie rozwijać wzajemne zaufanie oraz dawać wsparcie tym członkom zespołu, którzy potrzebują pomocy. Warsztaty teatralne są także szczególnie przydatne do eksplorowania zagadnień takich jak przywództwo, np. ćwiczenie znane jako prowadzenie na ślepo.
Kolejną kompetencją, której pracownicy korporacji mogą nauczyć się od ludzi teatru, jest umiejętność udzielania informacji zwrotnej. Informacja zwrotna, udzielana przez reżysera lub przez publiczność, jest bowiem dla aktora zjawiskiem dobrze znanym i naturalnym. Cechą charakterystyczną dla tej dyscypliny sztuki jest wielokrotne powtarzanie danej sceny lub kwestii. Za każdym razem wiąże się to z dodawaniem lub zmianą drobnych elementów, co w efekcie daje niemal doskonały produkt. Także pod tym względem biznes może nauczyć się wiele od ludzi teatru.
Do prowadzenia warsztatów biznesowych wykorzystywane mogą być także specyficzne umiejętności i doświadczenia branży muzycznej. Z całą pewnością sporym ograniczeniem dla muzyki jako medium szkoleniowego może być fakt, że niewielu pracowników korporacji gra na jakimkolwiek instrumencie. Próba nauczenia się czystego odtworzenia kilku dźwięków na waltorni lub flecie może być dla osób niezajmujących się muzyką frustrująca, jednak z drugiej strony, poprzez wielokrotne powtarzanie uczy takich umiejętności jak wytrwałość.
Jednak najważniejsze kompetencje, jakie można rozwijać dzięki muzyce, związane są z pracą zespołową i przywództwem, np. poprzez warsztaty wspólnego grania lub śpiewania.
Nieszablonowych narzędzi do rozwiązywania problemów i wyzwań stojących przed biznesem dostarczają sztuki wizualne. Zachęcanie pracowników korporacji do wykonywania prostych rysunków w sposób bardzo mocny i niemal natychmiastowy pozwala uwolnić i ożywić ich indywidualną kreatywność. Podświadome idee i uczucia można niekiedy wyrazić łatwiej i szybciej, posługując się rysunkiem.
Malowanie i rysowanie nie służy jednak tylko indywidualnemu rozwojowi. Poprzez zlecenie grupie pracowników zadania polegającego na wspólnym malowaniu obrazu można wyciągnąć wiele wniosków dotyczących pracy zespołowej. Co więcej, malowanie i rysowanie jako procesy niewerbalne sprzyjają bardziej równomiernemu zaangażowaniu wszystkich członków zespołu, gdyż sprawiają, że osoby dysponujące silnymi zdolnościami werbalnymi nie są w stanie zdominować grupy. Z kolei ćwiczenia polegające na wspólnej interpretacji wizualnej obrazów lub zdjęć pokazują, w jaki sposób różne osoby postrzegają pozornie tę samą informację.
Podobnie jak inne dyscypliny artystyczne sztuki wizualne wymagają zarówno zaangażowania intelektualnego, jak i emocjonalnego. Uczestnicy warsztatów bazujących na sztukach wizualnych nie muszą posiadać żadnych szczególnych artystycznych uzdolnień.
Rysowanie i szkicowanie są idealnymi sposobami na uchwycenie wspomnień, pomysłów i odczuć dotyczących otaczającego świata. Robienie szkiców i rysunków ułatwia także proces analizowania oraz odświeżania koncepcji. Poprzez obraz można wyrazić w sposób bardzo sugestywny wartości i przekonania. Taki sposób komunikacji jest szczególnie zachęcający dla osób preferujących głównie wizualne sposoby komunikacji. Zostało udowodnione, że połowa naszego mózgu odpowiada za procesy i myślenie wizualne, a ok. 70% przyjmowanych informacji ma formę wizualną. Z tego powodu wykorzystywanie sztuk wizualnych może mieć tak duże znaczenie w procesie rozwoju biznesu.
Biznes może ponadto wiele nauczyć się od osób zajmujących się pisaniem. Prawdziwi liderzy powinni posiadać umiejętność wygłaszania sugestywnych komunikatów, których celem jest ukazanie sedna problemu, motywowanie do zmiany, definiowanie celu lub nadawanie tonu. Ważne komunikaty mogą być przekazane przez menadżera zarówno w sposób ustny, jak i pisemny, przy czym sposób, w jaki przekazywany jest komunikat, jest równie istotny co jego treść.
Opowieści i krótkie historyjki są idealnym sposobem, by zachęcić pracowników do mówienia o problemach organizacyjnych lub funkcjonalnych, które ich dotykają, do wyrażenia swojej opinii na temat wpływu problemów na organizację i poszukiwania nowych metod radzenia sobie z tymi problemami.
Ludzie związani z biznesem rzadko uczeni są umiejętności efektywnego czytania i pisania. Większość z nich miała ostatnią styczność z nauką posługiwania się językiem w czasach szkolnych. Tymczasem wiele ze stanowisk związanych z zarządzaniem wymaga posiadania wysokiego poziomu umiejętności w tym zakresie.
W szczególności poezja, jest w swojej naturze zwięzła i precyzyjna, tymczasem wiele tekstów pisanych powstających we współczesnym świecie jest rozwlekłych i pozbawionych konkretów. Poezja jest ponadto bogata w metafory, co jest często kluczowym sposobem uczenia pracowników umiejętności myślenia w alternatywny sposób o swoich problemach i sytuacji, w której się znajdują, oraz patrzenia na różne zjawiska z innej perspektywy.
Umiejętność wyrażania siebie jest jedną z kluczowych kompetencji dla ludzi zajmujących się biznesem. Niezrozumiałe maile, źle napisane listy, zagmatwane raporty nieraz spowodowały poważne problemy w niejednej organizacji, zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne. Może to skutkować utratą klientów, zszarganiem reputacji lub zerwaniem ważnego kontraktu.
W tym zakresie biznes może wiele nauczyć się od ludzi zajmujących się literaturą. W przeciwieństwie do warsztatów muzycznych lub tanecznych, gdzie w centrum zainteresowania jest sam proces uczenia się, w tym wypadku liczy się efekt końcowy. Poeci i pisarze są w stanie nauczyć ludzi biznesu umiejętności prawidłowego pisania.
Warsztaty prowadzone przez pisarzy lub poetów mogą mieć też pozytywny wydźwięk dla działań firmy związanych z jej identyfikacją wizualną. Słowa mają moc, co sprawia, że dzięki chwytliwym hasłom reklamowym klienci silniej identyfikują się z marką niż poprzez logotyp czy reklamę graficzną.
Z punktu widzenia ludzi biznesu znaczenie mają nie tylko warsztaty pisania, lecz i czytania. Interpretowanie poezji sprzyja bowiem rozszerzaniu horyzontów myślowych. Co więcej, poezja z uwagi na jej zwięzłość i precyzyjność wymaga także umiejętności słuchania.
Tworzenie kreatywnej przestrzeni biznesowej
W obecnych czasach wysokość zarobków przestała być jedynym czynnikiem motywującym pracowników. Coraz większą rolę zaczynają odgrywać także czynniki pozamaterialne, takie jak zaangażowanie organizacji w obszarze społecznej odpowiedzialności biznesu czy panująca w miejscu pracy atmosfera. Stwarza to kolejne pole współpracy biznesu z branżą kreatywną, zwłaszcza w zakresie aranżacji przestrzeni biurowej.
Pomimo zaawansowania technologicznego najprawdopodobniej nigdy nie dojdzie do wykonywania pracy w sposób całkowicie zdalny. Powodzenie wielu projektów zależy bowiem w dużej mierze od pracy grupowej oraz wymiany informacji i uwag pomiędzy członkami zespołu. Specyfika wielu branż wiąże się, zatem, z koniecznością spędzania większości dnia w pracy. Pracownicy są, tymczasem, podstawową wartością organizacji i z tego względu jakość przestrzeni biurowej odgrywa istotną rolę dla realizacji jej celów biznesowych. Toteż aranżując przestrzeń biurową, warto podjąć wysiłki, by spełniała ona nie tylko zasady ergonomii i funkcjonalności, ale też wysokie standardy estetyczne. Odpowiednio dobrane kolorystyka ścian, oświetlenie, elementy wyposażenia i dekoracji mogą korzystnie wpływać na nastawienie pracownika i jego wydajność, podczas gdy złe zestawienie elementów kreujących przestrzeń biurową może powodować zmęczenie lub rozdrażnienie. Istotne znaczenie ma wybór np. kolorystyki ścian, mebli i sufitów, gdyż poszczególne kolory wywołują określone reakcje emocjonalne. Wnętrze biura może zyskać też dzięki wprowadzeniu niebanalnego umeblowania i elementów dekoracyjnych, które sprawią, że przestrzeń zyska bardziej przyjazny i inspirujący charakter.
Branża kreatywna, w szczególności specjaliści zajmujący się planowaniem przestrzeni, może służyć swoją wiedzą, umiejętnościami i doświadczeniem w zakresie aranżacji przestrzeni biura. Inwestycja taka, mimo wyższych kosztów początkowych, w dłuższej perspektywie może przynieść szereg korzyści związanych ze zwiększoną wydajności i kreatywnością, ale też poczuciem przynależności pracowników.
Specyficzną formą kreatywnej przestrzeni są tzw. living labs. Żywe laboratoria mają na celu zgromadzenie w jednym miejscu wielu oddolnych, zbliżonych do siebie inicjatyw, a także zaproszenie do współpracy lokalnej społeczności. W swojej działalności living labs świadczą usługi dla biznesu lub tworzą swoje nowe produkty, opierają się na innowacjach i badaniach, zawiązują partnerstwa publiczno-prywatne, wykorzystują sztuki kreatywne. W każdym regionie istnieją inicjatywy typu living labs lub zmierzające do powołania takiej organizacji. Przykładem takiej działalności w Polsce jest m.in. krakowski Maker Space (http://makerspacekrakow.wordpress.com/), który ma na celu stworzenie środowiska dla ludzi pragnących razem projektować i budować ciekawe rozwiązania dla Krakowa. Wykorzystują oni dostępny we wspólnej przestrzeni sprzęt (np. drukarki 3D), są wspierani przez mentorów i tworzą wiele nowych inicjatyw.

Innowacyjny design
Otwarta Innowacyjność (ang. Open Innovation) to koncepcja, która zdobywa coraz więcej zwolenników wśród osób prowadzących różnego rodzaju działalność – biznesową, naukową, wspierającą biznes itp. Nie proponuje ona rewolucji w dotychczasowych modelach biznesowych, ale porządkuje i podkreśla współczesne warunki prowadzenia działalności jakiegokolwiek typu. Praktycznie wszystkie podmioty muszą polegać na współpracy z innymi. Dlaczego więc nie uczynić z tego modelu biznesowego, zamiast traktować taką sytuację jako przykry przymus kooperacji z dostawcami czy odbiorcami?
Otwarta Innowacyjność zakłada zwiększanie wartości produktu lub usługi poprzez współpracę z innymi podmiotami, które dodają swoje elementy do końcowej wartości. Sektor kreatywny w budowaniu takiego łańcucha wartości odgrywa bardzo ważną rolę – ciężko wyobrazić sobie większość produktów lub usług bez właściwej reklamy, jeśli mają one skutecznie walczyć na rynku o dużą liczbę klientów.
Koncepcja Otwartej Innowacyjności została przedstawiona przez prof. Chesbrougha, który również zaproponował tzw. tunel Otwartej Innowacyjności (Rys. 1). Model ten zakłada przede wszystkim, że tylko niewielka część produktów i usług jest owocem wewnętrznej pracy danego podmiotu, ponieważ większość firm i innych podmiotów nie dysponuje jednocześnie działem badawczym, marketingowym, sprzedażowym, informatycznym itp., a nawet jeśli te komórki istnieją w obrębie jednego podmiotu, to efektywniejsze i mniej kosztowne może być korzystanie z usług jednostek zewnętrznych. To jest przestrzeń, w której branża kreatywna może odgrywać znaczącą rolę w tworzeniu biznesowych produktów.



Otwarta Innowacyjność to szeroka współpraca danej jednostki ze wszystkimi podmiotami np. firmami, uczelniami, osobami prywatnymi, które mogą zwiększyć wartość dodaną produktu lub usługi. Jednym ze sposobów osiągnięcia większego sukcesu przez produkt jest innowacyjny design.
Design jest pojęciem nierozerwalnie związanym z sektorem kreatywnym i może wydawać się mało innowacyjny. Może tak być, jeśli design jest rozumiany tradycyjnie – jako niezbędna czynność opakowania danego produkt lub usługi, by można go było sprzedać na rynku konsumentom. Branża kreatywna posiada jednak możliwość stworzenia z designu głównej innowacji, a przez to wartości danego produktu lub usługi. W takim przypadku odbiorcą treści staje się biznes. Przykładem może być butelka perfum.
Branża kosmetyczna może wydawać się dosyć zamknięta, sprawiać wrażenie przestrzeni, w której nie ma miejsca na innowacje. Jest to mylne wrażenie – z jednej strony laboratoria wielu firm kosmetycznych pracują, by stworzyć nowe i atrakcyjne zapachy, z drugiej przedsiębiorstwa otwierają się na współpracę z sektorem kreatywnym, poszukując możliwości zwiększenia wartości dla swojego produktu. Jednak nadal większość podmiotów nie jest przekonana, że zwykła butelka perfum nie musi być nudna i mieć kształtu prostopadłościanu. Współpraca sektora kreatywnego z branżą kosmetyczną zaowocowała stworzeniem wielu nowatorskich kształtów, dzięki czemu butelka perfum ma nie tylko wspaniałą zawartość, ale również prezentuje się atrakcyjnie np. w damskiej torebce. Innym wyzwaniem jest tworzenie designu sprofilowanego dla konkretnych grup odbiorców np. mężczyzn lub dzieci. Branża kosmetyczna jako jedna z pierwszych zaczęła doceniać znaczenie innowacyjnego designu, jednak przed sektorem kreatywnym stoi ważne zadanie, by przekonać firmy z innych gałęzi do takiego samego podejścia. Innym sektorem, który postawił na design, to przedsiębiorstwa produkujące meble, dzięki czemu część firm zaczęła odnosić sukcesy i osiągnęła przewagę nad konkurencją. Możliwości współpracy przemysłu kreatywnego i biznesu są duże.



Czy sektor kreatywny jest idealnym współpracownikiem dla biznesu?
Celem realizacji programów szkoleniowych bazujących na sztuce, nie jest stworzenie artystów z pracowników korporacji, lecz rozwój specyficznych kompetencji zawodowych. Udział biznesu w tego typu programach nie jest zatem sposobem na wsparcie instytucji lub organizacji zajmujących się sztuką lub edukacją artystyczną, lecz raczej działaniem pozwalającym na wprowadzanie w biznesie zmian jakościowych w sposób zrównoważony, dalekosiężny i efektywny. Podobnie jest z tworzeniem kreatywnej przestrzeni biznesowej czy innowacyjnego designu – ostatecznym rezultatem ma być zwiększenie wartości oferowanych produktów i usług, na które składa się wiele czynników: kompetencje pracowników, dostępna infrastruktura, sposoby dotarcia do konsumentów itp. W przedstawionych przypadkach współpracy pomiędzy sektorem biznesu i kreatywnym to ten drugi świadczy usługi wsparcia dla pierwszego. Kolejny rozdział przedstawi kilka wybranych form współpracy, w których oba sektory wzajemnie się uzupełniają. W tym miejscu należałoby się chwilę zastanowić nad rolą przemysłu kreatywnego. Współpraca z tym sektorem może mieć charakter interdyscyplinarny, elastyczny, a jednocześnie wyspecjalizowany. Czy jest zatem rozwiązaniem idealnym dla każdego i z jakiego powodu organizacje kreatywne nie są powszechnie wykorzystywane w doradztwie korporacyjnym czy we wsparciu biznesu?
Na drugą część pytania znacznie łatwiej odpowiedzieć – jest tak prawdopodobnie dlatego, że pozytywne rezultaty działań sektora kreatywnego w biznesie nie są widoczne w krótkim czasie, a liderzy wielu organizacji w dalszym ciągu są w stanie myśleć jedynie w perspektywie krótkoterminowych zysków.
Oferta instytucji kreatywnych nie jest również rozwiązaniem idealnym – przez swoją uniwersalność i elastyczność może jej brakować wyspecjalizowania i doświadczenia w konkretnych obszarach. Aby jednak biznes i sektor kreatywny mogły razem współpracować, konieczne jest wdrożenie długofalowych metod zarządzania, w których innowacyjność, kreatywność, ale także ryzyko poniesienia porażki nie są jedynie słownikowymi zwrotami, ale stają się częścią codziennej aktywności. Pomaga w tym wdrożenie otwartej strategii biznesowej, zmiana kultury organizacyjnej, zorientowanie na tworzenie wartości, wprowadzenie i przestrzeganie konkretnej metodologii projektowej (np. PMP, PRINCE2 czy metod Agile dostosowanych do potrzeb), stworzenie własnych narzędzi usprawniających pracę wewnątrz podmiotu, jak też z innymi organizacjami, np. spotkania z prowadzoną burzą mózgów, instalacja oprogramowania do zarządzania projektami i produktami, opracowanie wewnętrznej bazy wiedzy. Kroki tego typu są skuteczne w każdym typie działalności, również w przemyśle kreatywnym. Podniesie to efektywność współpracy.
Inne formy współpracy biznesu i przemysłu kreatywnego
Ograniczenia rozdziału nie pozwalają szczegółowo opisać wielu ciekawych inicjatyw, jakie powstają na styku sektora kreatywnego i innych działalności biznesowych, więc poniższy fragment skupia się na kilku interesujących przykładach takiej współpracy tj. crowdfundingu, matchmakingu i klastrach. Krótka prezentacja wybranych zjawisk pozwala pokazać, jak szerokie może być pole dla tworzenia wspólnych produktów i usług przez podmioty kreatywne i biznesowe.
Jak sfinansować swoje kreatywne przedsięwzięcie? Możliwości crowdfundingu
Nowoczesny crowdfunding polega na finansowaniu innowacyjnych i kreatywnych, a przez to ryzykownych pomysłów przez dużą liczbę osób, które są w stanie wesprzeć dany projekt stosunkowo niewielkimi kwotami. Polska nazwa crowdfundingu to finansowanie społecznościowe, które oddaje charakter zjawiska polegającego na sile tłumu.
Crowdfunding może nie wydawać się formą współpracy sektora kreatywnego z biznesem, należy jednak zauważyć, że wszystkie platformy służące do crowdfundingu są funkcjonującymi modelami biznesowymi, mającymi na celu kontakt pomiędzy pomysłodawcami i osobami, gotowymi wesprzeć daną inicjatywę. Finansowanie społecznościowe jest szansą dla sektora kreatywnego na znalezienie wsparcia dla idei, która nie była w stanie przekonać instytucji i pojedynczych osób o swojej wartości przekraczającej planowane koszty. Rozłożenie tych ostatnich na tysiące pojedynczych osób prywatnych, wierzących w wartość np. nowej książki nieznanego autora, pozwala sfinansować przedsięwzięcie. Warto zauważyć, że ryzyko takiej inicjatywy jest dla pomysłodawcy oraz potencjalnych fundatorów niewielkie – w większości przypadków środki finansowe są pobierane od społeczności tylko w przypadku, gdy wystarczająca ilość osób zadeklaruje chęć wsparcia. Sam inicjator inwestuje przede wszystkim własny czas na zaprezentowanie wartości swojej idei społeczności – odbywa się to poprzez Internet, więc realny koszt finansowy jest minimalny.
Matchmaking w ramach B2B i B2C.
Praktycznie każdy podmiot, publiczny, biznesowy i z sektora kreatywnego może współpracować otwarcie z innymi. Możliwości nawiązania kooperacji jest wiele – od kontaktu bezpośredniego przez rekomendację po wyspecjalizowane platformy, na których znajdują się szczegółowe informacje o poszukiwanych współpracownikach. Czasem konieczne jest uczestnictwo np. w misji gospodarczej, targach, konferencjach typu open space czy członkostwo w klastrze. Aktywny podmiot może jednak liczyć, że z czasem będzie pojawiać się coraz więcej ofert współpracy.
Matchmaking to pojęcie określające działań ułatwiających kontakt pomiędzy firmami i innymi organizacjami potrzebującymi innowacyjnych i kreatywnych rozwiązań a podmiotami, które są w stanie zaspokoić te potrzeby. W ramach platform mających na celu umożliwienie otwartej współpracy tworzone są konkursy i inne inicjatywy skierowane do wielu podmiotów, w tym również sektora kreatywnego.
Systemem B2B (business-to-business) lub B2C (business-to-customer) można określić wiele inicjatyw, które mają na celu ulepszenie i ułatwienie współpracy pomiędzy dwoma przedsiębiorstwami lub firmą i klientem. Podmioty sektora kreatywnego w systemie B2B i B2C mogą być traktowane i jako przedsiębiorstwo, i jako klient, który dostarcza albo odbiera określone usługi lub produkty. Z tego względu współpraca może przyjąć wiele form – poniżej skupiono się jedynie na dwóch przykładach coraz częściej pojawiających się w Polsce, z których polskie podmioty korzystają w skali globalnej. Są to tzw. co-creation oraz open collaboration platforms. Pierwszy system ma na celu włączenie klientów w proces tworzenia produktu lub usługi – jest to specyficzne połączenie współpracy nad produktem z jego sprzedażą (nazywane customed feedback), ponieważ zostaje on potem zakupiony przez konsumenta. Jednocześnie nie jest to zwykłe zlecenie na zewnątrz wykonania danej czynności. Drugi system to platforma stworzona do poszukiwania potencjalnych partnerów, do aktywizacji konsumentów i klientów, włączenia ich w uporządkowany proces tworzenia nowych wartości oraz zawiązanie dalszej współpracy. Branża kreatywna może dostarczać innowacyjnych i wartościowych rozwiązań lub sama stosować opisane narzędzia (np. włączać klientów w proces świadczenia swoich usług).
Branża kreatywna jest istotnym elementem, który tworzy sieć współpracy biznesowej pomiędzy firmami i innymi organizacjami (np. uczelniami, instytucjami publicznymi). Taka sieć, jeśli ma być efektywna, powinna wykorzystywać jakiś system B2B, który umożliwia lub ułatwia komunikację pomiędzy współpracującymi podmiotami – wymiana informacji odgrywa kluczową rolę. Udostępniona platforma może mieć charakter publiczny, półpubliczny lub prywatny (zamknięty), w zależności od tego, jak daleko potencjalni partnerzy chcą dotrzeć ze swoją ofertą. Przykładami takich platform są m.in. crowdSPRING, Eycka.
Klastry
Obecnie istnieje na rynku wiele instytucji otoczenia biznesu o charakterze publicznym lub prywatnym, które świadczą wyspecjalizowane usługi dla przedsiębiorstw. W przypadku np. centrów transferu technologii są to podmioty zewnętrzne wobec biznesu, ale inne organizacje wspierające sektor biznesu są zawiązywane przez same firmy. Często należą do nich podmioty branży kreatywnej – przykładem takiej strukturalnej współpracy są klastry, zdobywające coraz większą popularność w Polsce.
Klastry to forma współpracy biznesowej, opierająca się na teorii kosztów transakcyjnych, zakładających, że dla każdego działającego podmiotu można wyznaczyć granicę, w ramach której realizuje on swoje działania. Gdy ponoszone koszty przekraczają ustalony poziom, to zadania powinny zostać zlecone na zewnątrz. Na podobnej zasadzie opiera się m.in. outsourcing usług, ale także funkcjonowanie instytucji otoczenia biznesu, w tym klastrów. Są to wyspecjalizowane instytucje zrzeszające powiązane branżowo i/lub geograficznie firmy, uczelnie i inne podmioty. Klaster ma za zadanie świadczyć usługi na rzecz swoich członków, którzy mogą przenieść część swoich zadań na klaster, np. organizację wspólnego stoiska na targach, gdy pojedyncza firma nie jest w stanie organizacyjnie i finansowo ponieść takiego kosztu.
Istnieje wiele klastrów funkcjonujących w różnych dziedzinach gospodarki, w tym w przemyśle kreatywnym. Przykładem takiej współpracy jest Klaster Przemysłów Kultury i Czasu Wolnego INRET, który opiera się na modelu stage gate, czyli od pomysłu do przemysłu. Jego celem jest komercjalizacja kreatywnych pomysłów i wdrożenie ich w działalności biznesowej. Klaster to szansa dla małych podmiotów sektora kreatywnego, które działając razem, mogą osiągnąć znacznie więcej (efekt synergii).




Przypisy
Bibliografia
Lista odesłań internetowych:
. Open Innovation & Crowdsourcing Examples, http://www.boardofinnovation.com/list-open-innovation-crowdsourcing-examples/ – strona zawiera kilkadziesiąt linków do portali i platform mających na celu umożliwienie i wsparcie współpracy typu B2B, B2C lub w ramach Otwartej Innowacyjności.
. Top 10 Crowdfunding Sites for Fundraising,
. http://www.forbes.com/sites/chancebarnett/2013/05/08/top-10-crowdfunding-sites-for-fundraising/ – lista przedstawiająca 10 największych i najważniejszych platform crowdfundingowych.
. Europejska Sieć Żywych Laboratoriów zaprasza do członkostwa,
. http://www.pi.gov.pl/Firma/chapter_86448.asp?soid=0B196042CF134160B88B99D01DFB48AB – przedstawienie idei living labs i szczegółowe informacje dotyczące dalszych kroków w przypadku zainteresowania rozwinięciem współpracy.
. Arts for Business Institute, http://arts2innovation.com/ – strona poświęcona różnym formom współpracy biznesu ze sztuką, w tym warsztatom bazującym na sztuce.
. The Partnership Movement, http://www.partnershipmovement.org/ – strona poświęcona różnym formom współpracy biznesu ze sztuką, w tym warsztatom bazującym na sztuce.
. Magazyn Office, www.magazynoffice.pl (część dotycząca creative workspace) – strona poświęcona designowi oraz nowoczesnym trendom w aranżacji przestrzeni biurowej.
Zalecana literatura:
. Lewandowski P., Mućk P., Skrok Ł., Znaczenie gospodarcze sektora kultury, Instytut Badań Strukturalnych, Warszawa 2010.
. Nessley N., Art based learning at work: economic downturns, innovation upturns and the eminent practicality of arts in business, Journal of Business Strategy, t. 31, , s. 8–20, 2010.
. Schiuma G., Mapping art-based initiatives. Assesing the organizational value of the arts, Arts for Business Institute.
. Stockil T., Creative development, Arts for Business Institute, 2006.
. Vanhaverbeke W., Open Innovation in SMEs: how can small companies and start-ups benefit from open innovation strategies?, Flanders DC, 2012.