« Powrót

Podrozdział 2. Prawne uwarunkowania czasu pracy



Czas pracy pracownika oraz zasady jego udzielania wynikają nie tylko z przyjętego w danym przedsiębiorstwie systemu i rozkładu czasu pracy. Czas ten zależy także od kategorii pracowników, którzy świadczą pracę w różnym wieku, zawodach, stanie zdrowia itp. Kodeks pracy i ustawy szczególne zawierają w tym zakresie odrębne i rozbudowane regulacje.
Do kategorii osób, wobec których stosuje się odmienne zasady związane z czasem pracy, zaliczamy m.in.:
• osoby na kierowniczych stanowiskach;
• pracowników młodocianych;
• osoby niepełnosprawne;
• nauczycieli;
• kierowców.

Czas pracy osób na kierowniczych stanowiskach
Zgodnie z ustawową definicją zawartą w art. 129 § 2 pkt 2 Kodeksu pracy pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy to pracownicy kierujący jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępcy lub pracownicy wchodzący w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy oraz główni księgowi.
Zarządzanie zakładem pracy może być jednoosobowe, jak i też kolegialne. Zarządzającym zakładem pracy jest więc jego kierownik, dyrektor, wyznaczony przez pracodawcę lub wybrany w drodze konkursu, wyboru czy np. powołania, jak też wieloosobowy zarząd w spółce z o.o. lub spółce akcyjnej. W zależności od przyjętego sposobu zarządzania liczba pracowników zarządzających może być różna. Natomiast pewne problemy mogą się pojawić przy zdefiniowaniu pojęcia zakładu pracy, zwłaszcza gdy określona jednostka organizacyjna ma złożoną strukturę. Zakładem pracy jest zespół środków majątkowych, osobowych i organizacyjnych, a także zadań i funkcji, choćby nie miał osobowości prawnej, wyodrębniony od mienia osobistego pracodawcy. O uznaniu za zakład pracy decyduje to, czy dana jednostka organizacyjna stwarza możliwość wykonywania pracy przez zatrudnionych pracowników, a więc czy można uznać ją za placówkę zatrudnienia. Jeśli jednostka organizacyjna ma złożoną strukturę składającą się z kilku samodzielnych części składowych (np. częścią fundacji jest m.in. hotel i szkoła), każda z nich może być uznana za zakład pracy, jeśli takie stwierdzenie znajduje się w odpowiedniej ustawie, akcie wykonawczym do ustawy, statucie organizacyjnym tej jednostki, umowie spółki lub innym akcie prawnym .
Natomiast przy określaniu kierownika „wyodrębnionej komórki organizacyjnej” nie ma znaczenia, czy kierowana przez niego komórka organizacyjna została nazwana działem, wydziałem, oddziałem, sekcją czy jeszcze inaczej. Nie ma znaczenia również liczba podlegających mu pracowników czy też rodzaj powierzonych mu zadań. Istotne jest tu wyodrębnienie danej jednostki w strukturze organizacyjnej zakładu pracy, co powinno nastąpić w takich aktach organizacyjnych zakładu, jak np. statut, układ zbiorowy pracy, regulamin pracy czy uchwała zarządu. Nie ma też znaczenia wielkość takiej komórki. Z wyodrębnieniem jej nie musi też wiązać się jej geograficzne położenie z dala od siedziby pracodawcy .
Osobne wyszczególnienie w przepisach Kodeksu pracy pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy powoduje konsekwencje w postaci odrębnego uregulowania czasu pracy tych osób. Zmiany polegają na tym, że:
• łączny tygodniowy czas pracy liczony z godzinami nadliczbowymi może przekraczać przeciętnie 48 godz. w przyjętym okresie rozliczeniowym;
• okres nieprzerwanego odpoczynku dobowego może być krótszy niż 11 godz., z zachowaniem prawa do równoważnego okresu odpoczynku w okresie rozliczeniowym (art. 132 § 2 i 3 Kodeksu pracy);
• okres nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego może być krótszy niż 35 godz., z tym że odpoczynek ten nie może być krótszy niż 24 godz.;
• za czas dyżuru, podczas którego nie była wykonywana praca, nie przysługuje czas wolny od pracy ani rekompensata w postaci wynagrodzenia (art. 1515 § 4 Kodeksu pracy);
• nie stosuje się przepisu art. 1515 § 2 zd. 2 Kodeksu pracy, który stanowi, że czas pełnienia dyżuru nie może naruszać prawa pracownika do minimalnego nieprzerwanego odpoczynku dobowego i tygodniowego (art. 1515 § 4 Kodeksu pracy);
• za pracę poza zaplanowanym czasem pracy nie przysługuje prawo do wynagrodzenia wraz z dodatkiem za pracę w godzinach nadliczbowych;
• wykonywanie prac szczególnie niebezpiecznych albo związanych z dużym wysiłkiem fizycznym lub umysłowym w nocy nie stanowi przesłanki skrócenia czasu pracy do ośmiu godzin na dobę;
• nie prowadzi się ewidencji godzin pracy .
Odrębne przepisy w szczególności dotyczą pracy kadry zarządzającej w godzinach nadliczbowych oraz zasady rekompensaty za wykonaną pracę.
Na podstawie art. 1514 Kodeksu pracy pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy i kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych wykonują, w razie konieczności, pracę poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych.
Osobom zarządzającym zakładem pracy nie przysługuje więc ani wynagrodzenie, ani dodatek za godziny ponadnormatywne przepracowane w dni robocze, jak również z tytułu pracy w dni wolne od pracy. Oczywiście zatrudnianie tych osób w warunkach przekroczenia dobowych czy tygodniowych norm czasu pracy nie powinno być powszechne, lecz gdy zaistnieje konieczność takiej pracy, brak jest ustawowej podstawy do wypłaty świadczeń pieniężnych za jej wykonywanie. Przyjmuje się, że czas pracy pracowników zarządzających firmą ze względu na rodzaj ciążących na nich obowiązków nie powinien podlegać ścisłej reglamentacji, bezzasadne jest wymaganie od nich ścisłego przestrzegania ośmiogodzinnego rozkładu dnia pracy, gdyż ich czas pracy zdeterminowany jest rodzajem i złożonością zadań, którym powinni z racji przyjętej funkcji podołać – nie bez powodu stawki wynagrodzenia osób zarządzających firmą znacznie przewyższają zarobki podległym im pracowników .
Jednakże kierownikom wyodrębnionych komórek organizacyjnych za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w niedzielę i święto przysługuje prawo do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych w wysokości 100% wynagrodzenia, jeżeli w zamian za pracę w takim dniu nie otrzymali innego dnia wolnego od pracy.
Czas pracy pracowników młodocianych
Młodocianym w rozumieniu Kodeksu pracy jest osoba, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Młodociany może być zatrudniony tylko:
• w celu przygotowania zawodowego;
• przy pracach lekkich.
Zgodnie z art. 202 Kodeksu pracy czas pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie może przekraczać sześciu godzin na dobę. Z kolei czas pracy młodocianego w wieku powyżej 16 lat nie może przekraczać ośmiu godzin na dobę. Do czasu pracy młodocianego wlicza się czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy.
Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuższy niż 4,5 godz., pracodawca jest obowiązany wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie 30 min, wliczaną do czasu pracy.
Na podstawie art. 203 Kodeksu pracy młodocianego nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. Pora nocna dla młodocianego przypada pomiędzy godzinami 22 a 6. W przypadkach określonych w art. 191 § 5 Kodeksu pracy, czyli w przypadku dopuszczalności:
• zatrudniania młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum;
• zwolnienia młodocianych nieposiadających kwalifikacji zawodowych od odbycia przygotowania zawodowego;
• zatrudniania osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum;
• zatrudniania osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum;
– pora nocna przypada pomiędzy godzinami 20 a 6.
Przerwa w pracy młodocianego obejmująca porę nocną powinna trwać nieprzerwanie nie mniej niż 14 godz. Przysługuje mu także w każdym tygodniu prawo do co najmniej 48 godz. nieprzerwanego odpoczynku, który powinien obejmować niedzielę.
Młodociany może być zatrudniony także na podstawie umowy o pracę przy wykonywaniu lekkich prac. Wykaz lekkich prac określa pracodawca po uzyskaniu zgody lekarza wykonującego zadania służby medycyny pracy, wymaga też zatwierdzenia przez właściwego inspektora pracy. Wykaz ten nie może zawierać prac wzbronionych młodocianym, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 204 Kodeksu pracy. Wykaz ustala pracodawca w regulaminie pracy. Jeżeli pracodawca nie ma obowiązku wydania regulaminu, ustala wykaz lekkich prac w osobnym akcie.
Zgodnie z art. 2002 Kodeksu pracy pracodawca ustala wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego zatrudnionego przy lekkiej pracy, uwzględniając tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania, a także z rozkładu zajęć szkolnych młodocianego. Tygodniowy wymiar czasu pracy młodocianego w okresie odbywania zajęć szkolnych nie może przekraczać 12 godz. W dniu uczestniczenia w zajęciach szkolnych wymiar czasu pracy młodocianego nie może przekraczać dwóch godzin. Z kolei wymiar czasu pracy młodocianego w okresie ferii szkolnych nie może przekraczać siedmiu godzin na dobę i 35 godz. w tygodniu. Dobowy wymiar czasu pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie może jednak przekraczać sześciu godzin.
Wskazany wymiar czasu pracy określony dla młodocianego zatrudnionego przy lekkiej pracy obowiązuje także w przypadku, gdy jest on zatrudniony u więcej niż jednego pracodawcy. Przed nawiązaniem stosunku pracy pracodawca ma obowiązek uzyskania od młodocianego oświadczenia o zatrudnieniu albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy.

Czas pracy pracowników niepełnosprawnych
Osoby niepełnosprawne na podstawie przepisów prawa mają szczególne uprawnienia dotyczące czasu pracy, które różnią się od regulacji wskazanych przepisami Kodeksu pracy. W zależności od stopnia niepełnosprawności oraz spełnienia dodatkowych warunków wskazanych w przepisach ustawy o rehabilitacji ich norma czasu pracy może ulec istotnemu skróceniu.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o rehabilitacji czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać ośmiu godzin na dobę i 40 godz. tygodniowo. Natomiast czas pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać siedmiu godzin na dobę i 35 godz. tygodniowo jedynie na podstawie zaświadczenia o celowości stosowania skróconej normy czasu pracy, które wystawia lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą niepełnosprawną, tzw. skrócony czas pracy (art. 15 ust. 2 ustawy o rehabilitacji). Po 9 lipca 2014 r. skrócony czas pracy będzie przysługiwał bez względu na posiadane zaświadczenie od lekarza.
Ponadto, zgodnie z art. 15 ust. 3 ustawy o rehabilitacji, osoba niepełnosprawna nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych. W przepisach Kodeksu pracy pora nocna została zdefiniowana w art. 1517 § 1 i obejmuje osiem godzin między godzinami 21 a 7 rano.
Z kolei wyjaśnienie pojęcia godzin nadliczbowych zawiera art. 151 § 1 Kodeksu pracy. Zgodnie ze wskazanym przepisem pracą w godzinach nadliczbowych jest praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także ponad dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy ze względu na określone w przepisie przesłanki. W przypadku osób niepełnosprawnych skrócone normy czasu pracy będą tymi, których przekroczenie spowoduje pracę w godzinach nadliczbowych.
Skrócone normy czasu pracy nie mogą mieć wpływu na wysokość wynagrodzenia za pracę. Odnosi się to zarówno do wynagrodzenia wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości, jak i wynagrodzenia wypłacanego według stawek godzinowych.
Jak stanowi art. 18 ustawy o rehabilitacji, stosowanie skróconych norm czasu pracy nie powoduje obniżenia wysokości wynagrodzenia wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości. Ponadto godzinowe stawki wynagrodzenia zasadniczego, odpowiadające osobistemu zaszeregowaniu lub zaszeregowaniu wykonywanej pracy, przy przejściu na skrócone normy czasu pracy ulegają podwyższeniu w stosunku, w jakim pozostaje dotychczasowy wymiar czasu pracy do tych norm.

Przykład:
Jeżeli pracodawca zatrudnia np. pracownika z lekkim stopniem oraz pracownika ze znacznym stopniem niepełnosprawności, który zgodnie z przepisem art. 15 ust. 2 ustawy o rehabilitacji uzyskał zaświadczenie o celowości stosowania skróconej normy czasu pracy (siedem godzin na dobę i 35 godz. tygodniowo), w przypadku wykonywania takiej samej pracy przez tych pracowników na rzecz pracodawcy wynagrodzenie miesięczne powinno zostać dla nich ustalone w równej wysokości.
Zgodnie z art. 134 Kodeksu pracy jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika wynosi co najmniej sześć godzin, to pracownik ma prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 min, wliczanej do czasu pracy.
Oprócz tego, zgodnie z art. 17 ustawy o rehabilitacji, osoba niepełnosprawna ma prawo do dodatkowej przerwy w pracy, którą wykorzystać może na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Czas takiej przerwy wynosi 15 min i jest wliczany do czasu pracy .

Czas pracy kierowców
Odrębne regulacje dotyczące czasu pracy kierowców zatrudnionych na podstawie stosunku pracy określone zostały w ustawie o czasie pracy kierowców .
Ustawa o czasie pracy kierowców szczegółowo określa:
• czas pracy kierowców wykonujących przewóz drogowy, zatrudnionych na podstawie stosunku pracy;
• czas pracy przedsiębiorców osobiście wykonujących przewozy drogowe, w rozumieniu art. 4 pkt 6a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym ;
• czas pracy osób niezatrudnionych przez przedsiębiorcę, lecz osobiście wykonujących przewozy drogowe, w rozumieniu art. 4 pkt 6a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, na jego rzecz.
Czasem pracy kierowcy jest czas od rozpoczęcia do zakończenia pracy, która obejmuje wszystkie czynności związane z wykonywaniem przewozu drogowego, w szczególności:
• prowadzenie pojazdu;
• załadowywanie i rozładowywanie oraz nadzór nad załadunkiem i wyładunkiem;
• nadzór oraz pomoc osobom wsiadającym i wysiadającym;
• czynności spedycyjne;
• obsługę codzienną pojazdów i przyczep;
• inne prace podejmowane w celu wykonania zadania służbowego lub zapewnienia bezpieczeństwa osób, pojazdu i rzeczy;
• niezbędne formalności administracyjne;
• utrzymanie pojazdu w czystości.
Czasem pracy kierowcy jest również czas poza przyjętym rozkładem czasu pracy, w którym kierowca pozostaje na stanowisku pracy w gotowości do wykonywania pracy, w szczególności podczas oczekiwania na załadunek lub rozładunek, których przewidywany czas trwania nie jest mu znany przed wyjazdem albo przed rozpoczęciem danego okresu.
Do czasu pracy kierowcy wlicza się przerwę w pracy trwającą 15 min, którą pracodawca jest obowiązany wprowadzić, jeżeli dobowy wymiar czasu pracy kierowcy wynosi co najmniej sześć godzin.
Na podstawie art. 7 ustawy o czasie pracy kierowców do czasu pracy kierowcy nie wlicza się:
• czasu dyżuru, jeżeli podczas dyżuru kierowca nie wykonywał pracy;
• nieusprawiedliwionych postojów w czasie prowadzenia pojazdu;
• dobowego nieprzerwanego odpoczynku;
• przerwy w pracy, o której mowa w art. 16 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców.
Do celów rozliczania czasu pracy i ustalania uprawnienia do wynagradzania za pracę w godzinach nadliczbowych – przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której kierowca rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.
Indywidualny rozkład czasu pracy pracownika ustalany przez pracodawcę może przewidywać różne godziny rozpoczynania i kończenia pracy. W takim przypadku ponowne wykonywanie pracy przez pracownika w tej samej dobie nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych. Indywidualny rozkład czasu pracy wprowadza się w porozumieniu z zakładową organizacją związkową, a jeżeli pracodawca nie jest objęty działaniem takiej organizacji, po porozumieniu z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym u tego pracodawcy. Zastosowanie wskazanego rozkładu czasu pracy nie może naruszać prawa pracownika do ustawowego odpoczynku.
Ogólna zasada dotycząca czasu pracy kierowców wskazana została w art. 11 ustawy o czasie pracy kierowców. Czas pracy tej grupy zawodowej nie może przekraczać ośmiu godzin na dobę i przeciętnie 40 godz. w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym czterech miesięcy. Jednakże rozkłady czasu pracy kierowcy wykonującego przewóz regularny osób są ustalane na okresy nie krótsze niż dwa tygodnie. Rozkładów czasu pracy nie ustala się dla kierowcy wykonującego przewóz rzeczy lub okazjonalny przewóz osób.
Należy podkreślić, że nowe przepisy ustawy o czasie pracy kierowców dotyczą nie tylko pracowników zatrudnionych w ramach stosunku pracy, ale obejmują swoim obowiązkiem ewidencjonowania czasu pracy także:
• przedsiębiorców osobiście wykonujących przewozy drogowe, w rozumieniu art. 4 pkt 6a ustawy o transporcie drogowym;
• osoby niezatrudnione przez przedsiębiorcę, lecz osobiście wykonujące przewozy drogowe, w rozumieniu art. 4 pkt 6a ustawy o transporcie drogowym, na jego rzecz.
Czasem pracy tych kierowców jest – zgodnie z nowymi przepisami – czas od rozpoczęcia do zakończenia pracy, w którym pozostają oni na swoich stanowiskach pracy, będąc do dyspozycji podmiotu, dla którego świadczą usługę przewozu drogowego i wykonują czynności określone w art. 6 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców, tj. wszystkie czynności związane z wykonywaniem przewozu drogowego, w szczególności prowadzenie pojazdu, załadowywanie i rozładowywanie oraz nadzór nad załadunkiem i wyładunkiem.
Do czasu pracy osób niezatrudnionych przez przedsiębiorcę, lecz osobiście wykonujących przewozy drogowe, wlicza się czas pozostawania w gotowości (tj. czas poza przyjętym rozkładem czasu pracy, w którym kierowca pozostaje na stanowisku pracy kierowcy w gotowości do wykonywania pracy, w szczególności podczas oczekiwania na załadunek lub rozładunek, których przewidywany czas trwania nie jest znany kierowcy przed wyjazdem albo przed rozpoczęciem danego okresu) .

Czas pracy nauczycieli
Czas pracy nauczycieli uregulowany został przepisami ustawy – Karta Nauczyciela . Jest to szczególna grupa zawodowa wykonująca swoją pracę w innym systemie czasu pracy, stąd konieczność odrębnej regulacji w tym zakresie.
Zgodnie z art. 42 ustawy – Karta Nauczyciela czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godz. na tydzień. W ramach 40-godzinnego czasu pracy oraz ustalonego wynagrodzenia nauczyciel obowiązany jest realizować:
1) zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz;
2) inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów, z tym że w ramach tych zajęć:
• nauczyciel szkoły podstawowej i gimnazjum, w tym specjalnych, jest obowiązany prowadzić zajęcia opieki świetlicowej lub zajęcia w ramach godzin przeznaczonych w ramowych planach nauczania do dyspozycji dyrektora szkoły, z wyjątkiem godzin przeznaczonych na zwiększenie liczby godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, w wymiarze dwóch godzin w tygodniu;
• nauczyciel szkoły ponadgimnazjalnej, w tym specjalnej, jest obowiązany prowadzić zajęcia w ramach godzin przeznaczonych w ramowych planach nauczania do dyspozycji dyrektora szkoły, z wyjątkiem godzin przeznaczonych na zwiększenie liczby godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, w wymiarze jednej godziny w tygodniu;
3) zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym.
Na podstawie art. 42 ust. 3 ustawy – Karta Nauczyciela tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, nauczycieli zatrudnionych w pełnym wymiarze zajęć ustala się według następujących norm:

Lp.

Stanowisko – typ (rodzaj) szkoły Tygodniowa liczba godzin obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych, opiekuńczych
1 2 3
1 Nauczyciele przedszkoli, z wyjątkiem nauczycieli pracujących z grupami dzieci sześcioletnich 25
2 Nauczyciele przedszkoli i innych placówek przedszkolnych pracujących z grupami dzieci sześcioletnich 22
3 Nauczyciele: przedszkoli specjalnych, szkół podstawowych, gimnazjów, szkół specjalnych, liceów ogólnokształcących, przedmiotów teoretycznych w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe, w tym w szkołach specjalnych i szkolenia rzemieślniczego w schroniskach dla nieletnich oraz zakładach poprawczych, przedmiotów teoretycznych na kwalifikacyjnych kursach zawodowych, przedmiotów artystycznych i ogólnokształcących w szkołach artystycznych i innych placówkach kształcenia artystycznego 18
4 Nauczyciele kolegiów nauczycielskich, z wyjątkiem nauczycieli kolegiów języków obcych, kulturalno-oświatowych i bibliotekarskich 15
5 Nauczyciele praktycznej nauki zawodu we wszystkich typach szkół i na kwalifikacyjnych kursach zawodowych 22
6 Wychowawcy świetlic szkolnych i półinternatów (z wyjątkiem wychowawców świetlic szkół specjalnych), świetlic i klubów środowiskowych, w tym: profilaktyczno-wychowawczych i terapeutycznych, wychowawcy młodzieżowych ośrodków socjoterapii 26
7 Wychowawcy internatów, burs, ogrodów jordanowskich, świetlic dworcowych, stałych szkolnych schronisk młodzieżowych 30
8 Wychowawcy:
a) w zakładach opiekuńczo-leczniczych dla dzieci 26
b) w domach wczasów dziecięcych 26
– w tym na zajęcia dydaktyczne 10
c) w specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych, zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich, świetlicach szkół specjalnych, rodzinnych ośrodkach diagnostyczno-konsultacyjnych, młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, zespołach pozalekcyjnych zajęć wychowawczych zorganizowanych w podmiotach leczniczych 24
9 Nauczyciele pałaców młodzieży, młodzieżowych domów kultury, ognisk pracy pozaszkolnej, pozaszkolnych placówek specjalistycznych, międzyszkolnych ośrodków sportowych 18
10 Nauczyciele-bibliotekarze bibliotek szkolnych 30
11 Nauczyciele poradni psychologiczno-pedagogicznych 20

Organ prowadzący szkołę lub placówkę może określić przypadki, w jakich nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć można obniżyć tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć, oraz warunki i tryb tego obniżenia. Obniżenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nie może spowodować zmniejszenia wynagrodzenia oraz ograniczenia innych uprawnień nauczyciela.
Zgodnie z art. 42b ustawy – Karta Nauczyciela nauczyciel może być obowiązany do realizowania tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć wychowawczych także w porze nocnej. Za każdą godzinę pracy w porze nocnej nauczycielowi przysługuje dodatkowe wynagrodzenie w wysokości 15% godzinowej stawki wynagrodzenia zasadniczego, jednakże nie niższej niż ustalona na podstawie art. 1518 § 1 Kodeksu pracy.
Natomiast nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć obowiązuje pięciodniowy tydzień pracy. Nauczycielom dokształcającym się, wykonującym inne ważne społecznie zadania lub jeżeli to wynika z organizacji pracy w szkole dyrektor szkoły może ustalić czterodniowy tydzień pracy.
Wyjątkowe reguły czasu pracy dla nauczycieli wskazane także zostały w art. 35 ustawy – Karta Nauczyciela. W szczególnych wypadkach, podyktowanych wyłącznie koniecznością realizacji programu nauczania, nauczyciel może być obowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych zgodnie z posiadaną specjalnością, których liczba nie może przekroczyć 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć. Przydzielenie nauczycielowi większej liczby godzin ponadwymiarowych może nastąpić wyłącznie za jego zgodą, jednak w wymiarze nieprzekraczającym 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć.
Przez godzinę ponadwymiarową rozumie się przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych.
Z kolei przez godzinę doraźnego zastępstwa rozumie się przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, której realizacja następuje w zastępstwie nieobecnego nauczyciela.
Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i za godziny doraźnych zastępstw wypłaca się według stawki osobistego zaszeregowania nauczyciela, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy.
Nie przydziela się pracy w godzinach ponadwymiarowych bez ich zgody:
• kobiecie w ciąży;
• osobie wychowującej dziecko do czterech lat;
• nauczycielowi w trakcie odbywania stażu.
Przypisy
Bibliografia
Wykaz zalecanej literatury:
1) L. Florek, T. Zieliński, Prawo pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2006.
2) Prawo pracy 2010, red. K. Jaśkowski, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010.
3) Kodeks pracy. Komentarz, red. W. Muszalski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013.
4) M. Barzycka-Banaszczyk, Prawo pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2010.
5) M. Gadomska, G. Ordak, Prawo pracy z komentarzem, część 2, Presspublika Sp. z o.o., Warszawa 2011.
6) M. Brząkowski, Orzeczenie o niepełnosprawności narzuca obowiązki i daje uprawnienia, „Rzeczpospolita”, 30 listopada 2011, nr 278/11.
7) C. Bodek, A. Lankamer-Prasołek i in., Kontrola pracodawcy przez Państwową Inspekcję Pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009.
8) J. Wratny, Kodeks pracy. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013.
9) Kodeks pracy. Komentarz dla praktyków, red. A. Patulski, G. Orłowski, ODDK – Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdańsk 2013.
10) Regulaminy i procedury w zakładzie pracy, red. E. Drzewiecka, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009.
11) W. Matela, Czas pracy kierowcy 2013 – zmiany, http://kadry.infor.pl/kadry/indywidualne_prawo_pracy/czas_pracy/artykuly/671943,czas_pracy_kierowcy_2013_zmiany.html (odczyt z 10.11.2013).
12) Kodeks pracy. Komentarz, red. W.K. Baran, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2012.
13) M.A. Świątkowski, Kodeks pracy. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2012.
14) W. Sanetra, J. Iwulski, Kodeks pracy. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2013.
15) R. Mroczkowska, P. Potocka-Szmoń, Dokumentacja pracownicza 2010, ODDK – Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdańsk 2010.
16) E. Wronikowska, Akty wykonawcze do Kodeksu pracy, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2009.

Wykaz adresów internetowych (odczyt z dnia 10.11.2013):
1) Rozliczanie i dokumentowanie pracy nauczyciela, http://oskko.edu.pl/kongres7/materialy/Czas_pracy_nauczyciela_E_Halska_OSKKO.pdf.
2) Czas pracy i warunki pracy nauczycieli, http://www.oswiata-solidarnosc-malopolska.edu.pl/1551iberaportczasiwarunkipracynauczycieli.pdf.
3) Czas pracy pracowników niepełnosprawnych po 1 stycznia 2012 r., http://www.niepelnosprawni.gov.pl/zatrudnienie-osob-niepelnospraw-/czas-pracy-pracownikow-niepelnos/.
4) Godziny nadliczbowe pracowników na kierowniczych stanowiskach, http://www.doradcasamorzadu.pl/komunikaty/34-sas03-2012/465-godziny-nadliczbowe-pracownik%C3%B3w-na-kierowniczych-stanowiskach-urz%C4%99dniczych.html.
5) Zasady ustalania czasu pracy osób zarządzających zakładem pracy, http://mojafirma.infor.pl/praca-ubezpieczenia/121919,Zasady-ustalania-czasu-pracy-osob-zarzadzajacych-zakladem-pracy.html.