« Powrót

Podrozdział 1. Obowiązki pracowników



Pracodawca-manager zarządzający przedsiębiorstwem oprócz obowiązków nałożonych na niego przez przepisy Kodeksu pracy posiada także pewne uprawnienia. Wiążą się one bezpośrednio z obowiązkami, które przepisy prawa pracy nakładają na zatrudnionych pracowników. Ich znajomość jest konieczna i ułatwia właściwe zarządzanie zakładem pracy przez managera.

Podstawowe obowiązki pracowników
Podstawowy obowiązek spoczywający na pracowniku wynika wprost z treści stosunku pracy – jest nim świadczenie pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy. Szczegółowe doprecyzowanie sposobu wykonania tego obowiązku uregulowane jest w katalogu pracowniczych powinności zawartych w art. 100 Kodeksu pracy .
Zgodnie z art. 100 § 1 Kodeksu pracy pracownik jest obowiązany wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę.
Pracownik powinien świadczyć umówioną pracę na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem. Pojęcie staranności odwołuje się do obiektywnych reguł wiedzy i doświadczenia, które określają najbardziej właściwy sposób postępowania przy wykonywaniu danego rodzaju pracy. Nie istnieje oczywiście ogólny wzorzec staranności pracowniczej. Wymaga on każdorazowej konkretyzacji w stosunku do danego rodzaju pracy wykonywanej w danych warunkach .
Natomiast pojęcie sumienności pracowniczej odwołuje się do indywidualnych cech pracownika, w szczególności do posiadanych kwalifikacji, doświadczenia zawodowego, wieku czy stopnia sprawności. Sumienne wykonywanie powierzonych prac oznacza, że pracownik w pełni angażuje swoje siły i umiejętności. Przy ocenie, czy praca świadczona jest sumiennie, należy więc badać nie tylko jej efekty, ale nastawienie psychiczne pracownika.
Samo naruszenie obiektywnej reguły staranności nie rodzi automatycznie odpowiedzialności pracownika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków pracowniczych. Do uznania go za odpowiedzialnego należy stwierdzić jego winę, a więc brak należytej sumienności przy wykonywaniu pracy .
Kodeks pracy wskazuje, że pracownik jest obowiązany w szczególności:
• przestrzegać czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy;
• przestrzegać regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku;
• przestrzegać przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożarowych;
• dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę;
• przestrzegać tajemnicy określonej w odrębnych przepisach;
• przestrzegać w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego.
Wskazane wyżej obowiązki pracownika skonkretyzowane są w piśmiennictwie i orzecznictwie sądowym .

Działalność konkurencyjna
Kodeks pracy w art. 1011 stanowi także o możliwości ustanowienia przez pracodawcę wobec zatrudnionego pracownika zakazu działalności konkurencyjnej na rzecz innego pracodawcy.
Zakaz konkurencji polega na zawarciu przez pracodawcę odrębnej umowy z pracownikiem, na mocy której nie może on prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani też świadczyć pracy w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie, na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność. W przypadku naruszenia przez pracownika zakazu konkurencji ponosi on odpowiedzialność materialną wobec pracodawcy za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa swojego działania lub zaniechania. Odszkodowanie z tytułu złamania nakazu konkurencji ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu jej wyrządzenia. W sytuacji gdy pracownik umyślnie złamie zakaz konkurencji, wyrządzając przy tym szkodę pracodawcy, jest zobowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości .
Zakaz konkurencji może funkcjonować w czasie trwania umowy o pracę lub po jej zakończeniu. Umowa obowiązująca po zakończeniu zatrudnienia musi być odpłatna. Jeśli pracodawca nie zastrzegł w niej obowiązku uiszczenia odszkodowania, jest ono automatycznie uzupełniane przez przepisy – pracownikowi należy się 25% ostatniego wynagrodzenia za pracę .

Obowiązki pracownika wynikające z zasad bhp
Obowiązki pracownika mocno wchodzą również w zagadnienia związane z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy (bhp). W związku z tym pracownik zobowiązany jest:
• zaznajomić się z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy;
• uczestniczyć w cyklicznych szkoleniach z zakresu bhp i potwierdzać zdobyte informacje w formie egzaminu;
• wykonywać swoją pracę w taki sposób, aby była ona zgodna z przepisami bhp;
• stosować się do poleceń przełożonego w tym zakresie;
• zadbać o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek i ład w miejscu wykonywania pracy;
• stosować środki ochrony zbiorowej oraz używać przydzielonych środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego zgodnie z ich przeznaczeniem;
• poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom lekarskim;
• natychmiast powiadomić pracodawcę o zauważonym w pracy wypadku albo zagrożeniu życia lub zdrowia ludzkiego oraz ostrzec swoich współpracowników oraz inne osoby, które znajdują się w rejonie zagrożenia, o grożącym niebezpieczeństwie .
Zgodnie z art. 108 i 109 Kodeksu pracy za nieprzestrzeganie przez pracownika ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów przeciwpożarowych, a także przyjętego sposobu potwierdzania przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy pracodawca może stosować:
• karę upomnienia;
• karę nagany.
Z kolei za nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy – pracodawca może również stosować karę pieniężną.
Przypisy
Bibliografia
Wykaz zalecanej literatury:
1) Prawo pracy 2010, red. K. Jaśkowski, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010.
2) L. Florek, T. Zieliński, Prawo pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2006.
3) Kodeks pracy. Komentarz, red. W. Muszalski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013.
4) M. Barzycka-Banaszczyk, Prawo pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2010.
5) K. Grodzicki, Kiedy dodatkowa działalność pracownika jest działalnością konkurencyjną, http://kadry.infor.pl/poprzednie_tematy_dnia/teksty/651143,kiedy_dodatkowa_dzialalnosc_pracownika_jest_dzialalnoscia_konkurencyjna.html (odczyt z 10.11.2013).
6) T. Liszt, Prawo pracy, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004.
7) A. Fryc, Zakaz konkurencji w stosunku pracy, http://kadry.infor.pl/kadry/indywidualne_prawo_pracy/zatrudnianie_i_zwalnianie/artykuly/673528,zakaz_konkurencji_w_stosunku_pracy.html (odczyt z 10.11.2013).
8) J. Wratny, Kodeks pracy. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013.
9) Kodeks pracy. Komentarz dla praktyków, red. A. Patulski, G. Orłowski, ODDK – Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdańsk 2013.
10) Regulaminy i procedury w zakładzie pracy, red. E. Drzewiecka, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009.
11) Kodeks pracy. Komentarz, red. W.K. Baran, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2012.
12) M.A. Świątkowski, Kodeks pracy. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2012.
13) W. Sanetra, J. Iwulski, Kodeks pracy. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2013.
14) R. Mroczkowska, P. Potocka-Szmoń, Dokumentacja pracownicza 2010, ODDK – Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdańsk 2010.
15) M. Rotkiewicz, Optymalizacja kosztów pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009.
16) Z. Szczuka, R. Szelhaus, Prawo pracy część pierwsza, Europejska Wyższa Szkoła Prawa i Administracji, Warszawa 2009.

Wykaz adresów internetowych (odczyt z dnia 10.11.2013):
1) Obowiązki pracownika wobec pracodawcy: http://www.xn--zfs-dza.pl/strefahr/obowiazki_pracownika.html.
2) Czym jest działalność konkurencyjna: http://www.prawo.egospodarka.pl/34573,Czym-jest-dzialalnosc-konkurencyjna,0,34,3.html.
3) Jakiej działalności konkurencyjnej pracodawca może zakazać pracownikowi: http://praca.gazetaprawna.pl/porady/452066,jakiej_dzialalnosci_konkurencyjnej_pracodawca_moze_zakazac_pracownikowi.html.
4) Bhp – podstawowe prawa i obowiązki: http://bhpwfirmie.pl/artykul/bhp--podstawowe-prawa-i-obowiazki-pracownikow.
5) Zakres czynności pracownika: http://prawo.wyborcza.biz/content/zakres-czynno%C5%9Bci-pracownika-czy-jest-obowi%C4%85zkowy-i-czy-musi-by%C4%87-na-pi%C5%9Bmie