« Powrót

Podrozdział 1. Odpowiedzialność materialna pracowników



Przepisy Kodeksu pracy oprócz odpowiedzialności porządkowej regulują także dwa rodzaje odpowiedzialności materialnej pracowników:
• odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną pracodawcy (art. 114–122 Kodeksu pracy);
• odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi (art. 124–127 Kodeksu pracy).
Problematyka ta nie jest w całości uregulowana przepisami Kodeksu pracy. Stosuje się tutaj także przepisy Kodeksu cywilnego , zgodnie z zasadami zawartymi w art. 300 Kodeksu pracy stosuje się je m.in. w zakresie pojęcia szkody, bezprawności i okoliczności wyłączających ową bezprawność. Odpowiedzialność tę ponoszą wszyscy pracownicy bez względu na podstawę nawiązania stosunku pracy. Podkreślić należy, że gdy mówi się o odpowiedzialności materialnej pracownika w trybie przepisów Kodeksu pracy, chodzi o odpowiedzialność ograniczoną do wyrządzenia szkody w związku z wykonywaniem obowiązków pracowniczych .
Odpowiedzialność materialna różni się także dość istotnie od odpowiedzialności porządkowej. Nie należy ich mylić, ponieważ w stosunkach pracowniczych pełnią one odmienną rolę.

Odpowiedzialność pracownicza
Rodzaj odpowiedzialności Funkcje, jakie pełni Cele, którym służy
Odpowiedzialność porządkowa (na podstawie art. 108–113 Kodeksu pracy) Funkcja prewencyjno-wychowawcza Mobilizuje pracowników do przestrzegania ustalonego porządku i dyscypliny pracy oraz przestrzega przed konsekwencjami nieprzestrzegania obowiązków pracowniczych
Funkcja represyjna Polega na ukaraniu pracownika i może być dodatkowo wzmocniona odpowiedzialnością majątkową, jeśli wskutek naruszenia obowiązków pracownik wyrządził pracodawcy szkodę, czy nawet odpowiedzialnością karną
Odpowiedzialność majątkowa (na podstawie art. 114–127 Kodeksu pracy) Funkcja prewencyjno-wychowawcza Mobilizuje do dbałości o mienie pracodawcy, stoi na straży zapobiegania szkodom oraz uświadamia o ewentualnych negatywnych konsekwencjach majątkowych w razie wyrządzenia szkody
Funkcja represyjna Stanowi określoną dolegliwość finansową, która może być dodatkowo wzmocniona karą porządkową, dyscyplinarną czy nawet odpowiedzialnością karną
Funkcja kompensacyjna Pozwala na pokrycie skutków szkody przez pracownika w formie zapłaty stosownego odszkodowania

To samo zdarzenie może być podstawą do zastosowania wobec pracownika zarówno odpowiedzialności porządkowej (w postaci kary porządkowej), jak również odpowiedzialności materialnej (jeśli w wyniku tego zdarzenia pracodawca poniósł szkodę z winy pracownika). Wprawdzie może się wydawać, że zastosowanie obu odpowiedzialności wobec jednego pracownika jest „podwójnym karaniem” go za jedno i to samo zachowanie, ale odpowiedzialność materialna nie jest karą w rozumieniu przepisów prawa pracy. Są to dwa różne reżimy odpowiedzialności, całkowicie od siebie odrębne .
W latach 1996–2002 Kodeks pracy zawierał wyraźny zapis zakazujący stosowania dodatkowych sankcji wobec pracownika ukaranego już karą porządkową. Obowiązujący wówczas art. 1131 Kodeksu pracy stanowił, że pracownik, wobec którego zastosowano karę przewidzianą w art. 108 Kodeksu pracy, nie może być pozbawiony dodatkowo tych uprawnień, wynikających z przepisów prawa pracy, które są uzależnione od nienaruszenia obowiązków pracowniczych w zakresie uzasadniającym odpowiedzialność porządkową. W praktyce oznaczało to, że jeśli pracodawca ukarał pracownika karą porządkową, nie mógł już stosować wobec niego z tytułu tego samego przekroczenia żadnych innych sankcji, np. obniżki premii, dodatków czy nagród. Nie dotyczył on jednak kwestii odpowiedzialności materialnej. Obecnie więc dozwolone jest nałożenie na pracownika za jedno i to samo zachowanie zarówno kary porządkowej, jak również innych sankcji, np. w postaci obniżenia premii (jeśli oczywiście na taką obniżkę pozwalają przepisy płacowe obowiązujące w danym zakładzie pracy, np. regulamin wynagradzania) .
W Kodeksie pracy zasady odpowiedzialności materialnej pracowników zostały inaczej uregulowane niż w Kodeksie cywilnym. Dlatego też przepisy nie zawierają rozróżnienia na odpowiedzialność kontraktową (art. 471 Kodeksu cywilnego) oraz odpowiedzialność deliktową (art. 415 Kodeksu cywilnego). Odpowiedzialność pracownicza jest odpowiedzialnością regulowaną częściowo przez Kodeks pracy jako akt specjalnie dla stosunku pracy wydany, a Kodeks cywilny może w tych stosunkach znaleźć jedynie pomocnicze zastosowanie zgodnie z art. 300 Kodeksu pracy, który w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy odsyła do Kodeksu cywilnego .
Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy
Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną pracodawcy polega na tym, że pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną (art. 114 Kodeksu pracy).
Z powyższego wynika, że materialna odpowiedzialność pracownicza jest odpowiedzialnością za szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania powstałego na podstawie umowy o pracę lub innego aktu, na podstawie którego nawiązał się stosunek pracy (powołania, mianowania, wyboru bądź spółdzielczej umowy o pracę). Dlatego też regulacją Kodeksu pracy nie jest objęta odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez pracownika, będąca następstwem naruszenia wyłącznie obowiązków powszechnych, ogólnych, ciążących na każdym obywatelu, regulowana przepisami prawa cywilnego. Zgodnie zatem z przepisami Kodeksu cywilnego odpowiada majątkowo pracownik, który przy okazji zatrudnienia, naruszając ogólnie obowiązujące nakazy lub zakazy, wyrządza pracodawcy szkodę (np. pracownik włamuje się do magazynu pracodawcy i zagarnia znajdujące się tam mienie). Odpowiedzialność tego rodzaju jest odpowiedzialnością cywilnoprawną, a nie pracowniczą .
Z ogólnych zasad odpowiedzialności materialnej wynikają cztery przesłanki, które muszą wystąpić łącznie:
• bezprawność zachowania pracownika;
• wina;
• szkoda;
• związek przyczynowy między winą pracownika a poniesioną szkodą przez pracodawcę .

Bezprawność zachowania pracownika
Bezprawność zachowania pracownika polega na naruszeniu obowiązków wynikających ze stosunku pracy. Dlatego też z punktu widzenia problematyki odpowiedzialności materialnej analiza obowiązków pracowniczych ma istotne znaczenie. Źródłem tych obowiązków mogą być zarówno przepisy prawa pracy, postanowienia umowy o pracę, jak i zasady współżycia społecznego. Szczególne znaczenie należy przypisać tutaj dwóm obowiązkom pracowniczym, to jest obowiązkowi świadczenia pracy oraz obowiązkowi dbałości o zakład pracy. Jeżeli chodzi o obowiązek świadczenia pracy, to sprowadza się on do powinności pracownika pozostawania w gotowości do świadczenia pracy sumiennie i starannie. W ramach tego obowiązku nie obciąża pracownika wymaganie świadczenia pracy innej i w większym rozmiarze czy w innym czasie lub miejscu, niż przewiduje to np. umowa .
Kodeks pracy precyzuje jednak, że pracownik nie ponosi ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, a w szczególności nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka (art. 117 § 2 Kodeksu pracy). Wynika z tego wniosek, że szkody spowodowane w trakcie wprowadzania w przedsiębiorstwie nowych rozwiązań obciążają pracodawcę, chyba że pracownik spowodował je z własnej winy. Jednocześnie Kodeks pracy nie określa granic dopuszczalnego ryzyka. Aby ocenić, czy dany pracownik działał w granicach dopuszczalnego ryzyka, należy opierać się na okolicznościach zaistniałych w dniu podejmowania przez niego decyzji. Trzeba odpowiedzieć na pytanie, czy tego dnia pracownik podjął decyzję zgodnie z należytą starannością i sumiennością, a także z własną wiedzą i doświadczeniem. Taka decyzja powinna być również w perspektywie opłacalna ekonomicznie dla firmy. Jeżeli tak jest, to wtedy pracownik nie ponosi odpowiedzialności, ponieważ działał w granicach dopuszczalnego ryzyka .
Pracownik nie ponosi także odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania albo zwiększenia (art. 117 § 1 Kodeksu pracy). Przyczynienie się pracodawcy jest rozumiane szeroko, ale zachodzi tylko wtedy, gdy pozostaje w związku przyczynowym z zaistniałą szkodą. Dotyczy to organizacji pracy i różnych jej przejawów, np. gdy pracodawca ma wpływ na nadzór, kontrolę, dobór pracowników, ich kwalifikacje, szkolenie i instruktaż. Przez przyczynienie się pracodawcy należy rozumieć również działanie lub zaniechanie osób działających w jego imieniu, co oznacza także kierowników pracy różnych szczebli .
W przypadku przyczynienia się innej osoby niż pracodawca – „inną osobą” jest w tym wypadku inna jednostka organizacyjna niż poszkodowany oraz osoba fizyczna niebędąca pracownikiem tego zakładu. Jeżeli natomiast do szkody przyczyni się inny pracownik, ma zastosowanie art. 118 Kodeksu pracy, regulujący odpowiedzialność materialną kilku pracowników .
Okolicznością wyłączającą bezprawność zachowania pracownika powodującego szkodę w mieniu pracodawcy jest również działanie w stanie wyższej konieczności. Z mocy art. 300 Kodeksu pracy do takich sytuacji ma odpowiednie zastosowanie art. 424 Kodeksu cywilnego .
Wina
Wina jako przesłanka odpowiedzialności materialnej występuje w dwóch postaciach:
• winy umyślnej;
• winy nieumyślnej.
Za uszczerbek powstały w majątku pracodawcy z winy nieumyślnej pracownik odpowiada w stopniu ograniczonym, a za szkodę wyrządzoną umyślnie odpowiada w pełnej wysokości.
Przy winie nieumyślnej odpowiedzialność pracownika ograniczona jest z jednej strony tym, że odpowiada on tylko za rzeczywistą stratę, jakiej doznał pracodawca, z drugiej zaś, że odpowiedzialność jego ograniczona jest do kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia. Jeżeli natomiast pracownik umyślnie wyrządził szkodę, obowiązany jest do naprawienia jej w pełnej wysokości, czyli będzie on odpowiadał zarówno za rzeczywistą stratę (damnum emergens), jak i utracone korzyści (lucrum cessans) i nie będzie możliwe jakiekolwiek ograniczenie przez pracodawcę jego odpowiedzialności .
Szkoda
Pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda (art. 115 Kodeksu pracy). Natomiast w świetle przepisów art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego, które można stosować odpowiednio przez art. 300 Kodeksu pracy, szkoda ma dwojaką postać i może obejmować:
• stratę, jakiej doznaje mienie poszkodowanego (damnum emergens);
• utracone korzyści, jakich poszkodowany mógł się spodziewać, gdyby mu szkody nie wyrządzono (lucrum cessans) .
Powyższe rozróżnienie jest bardzo ważne w prawie pracy, gdyż przepisy zakładają pełną odpowiedzialność, obejmującą zarówno straty, jak i nieuzyskane korzyści tylko w przypadku wyrządzenia szkody z winy umyślnej. W razie nieumyślnego wyrządzenia szkody odpowiedzialność pracownika ograniczona jest do wysokości damnum emergens (z możliwością dalszego jej ograniczenia) .
Przepis art. 118 Kodeksu pracy wskazuje, że w razie wyrządzenia szkody przez kilku pracowników każdy z nich ponosi odpowiedzialność za część szkody stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych pracowników do powstania szkody, odpowiadają oni w częściach równych.
W sprawach materialnej odpowiedzialności pracowników wysokość szkody ustala się według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili. W razie wyrządzenia szkody w walucie obcej ustalenie odszkodowania następuje z reguły według średniego kursu obowiązującego w dacie ustalenia odszkodowania .

Związek przyczynowy
Zgodnie z art. 115 Kodeksu pracy pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda. Wszelkie okoliczności uzasadniające odpowiedzialność pracownika w zakresie wyrządzonej przez niego szkody (a więc przede wszystkim związek przyczynowy między zawinionym działaniem lub zaniechaniem pracownika a szkodą) oraz wysokość powstałej szkody obowiązany jest wykazać pracodawca (art. 116 Kodeksu pracy).
Odszkodowanie
Odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.
Jeżeli naprawienie szkody następuje na podstawie ugody pomiędzy pracodawcą i pracownikiem, wysokość odszkodowania może być obniżona, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności stopnia winy pracownika i jego stosunku do obowiązków pracowniczych. Przy uwzględnieniu powyższych okoliczności wysokość odszkodowania może być także obniżona przez sąd pracy. Dotyczy to również przypadku, gdy naprawienie szkody następuje na podstawie ugody sądowej.
W razie niewykonania ugody przez pracownika podlega ona wykonaniu w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego , po nadaniu jej klauzuli wykonalności przez sąd pracy. Sąd odmówi nadania klauzuli wykonalności ugodzie, jeżeli ustali, że jest ona sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego.

Odpowiedzialność regresowa
Osobną kategorię odpowiedzialności pracowniczej stanowi odpowiedzialność za szkody wyrządzone osobie trzeciej (tzw. odpowiedzialność regresowa).
Zgodnie z art. 120 Kodeksu pracy w razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca. Oznacza to, że w takim przypadku odpowiedzialność pracownika, który spowodował szkodę, ma charakter następczy (regresowy).
Naprawienie przez pracodawcę szkody wyrządzonej przez pracownika innej osobie nie oznacza, że pracownik jest zupełnie zwolniony z odpowiedzialności. Odpowiada on bowiem niejako pośrednio, gdyż pracodawca, naprawiwszy szkodę, może domagać się od niego w drodze regresu stosownego odszkodowania. Należy jednak pamiętać, że często oznacza to niemożliwość odzyskania całej kwoty wydatkowanej na rzecz osoby trzeciej, gdyż do tej odpowiedzialności również mają zastosowanie przepisy limitujące odpowiedzialność pracowniczą. Ponadto podstawę ustalenia odszkodowania wynikającego z roszczenia regresowego pracodawcy stanowi wynagrodzenie w dniu wyrównania szkody, a nie jej wyrządzenia przez pracownika. Dokładne obliczenie należnego odszkodowania powinno zaś nastąpić na zasadach przewidzianych dla ustalenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy .
Osoba trzecia to osoba fizyczna lub prawna niebędąca pracodawcą danego pracownika. Może to być np. osoba korzystająca z usług zakładu, osoba postronna, a czasem także inny pracownik. Użyte określenie „osoba trzecia” oznacza więc inną osobę niż „jedną z dwóch”, które łączy stosunek pracy, czyli inną niż pracodawca i inną niż pracownik, który wyrządził szkodę .
Odpowiedzialność za mienie powierzone
Drugim rodzajem odpowiedzialności materialnej pracowników jest odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi. Ten odrębny i szczególny rodzaj odpowiedzialności pracowniczej charakteryzuje się surowszą odpowiedzialnością pracownika. Wyraża się on stosowaniem jego pełnej odpowiedzialności za powstałą szkodę oraz domniemaniem jego winy. Uzasadnieniem dla tak skonstruowanej odpowiedzialności jest obciążenie pracownika dodatkowym obowiązkiem, jakim jest obowiązek sprawowania szczególnej pieczy nad powierzonym mieniem .
Zgodnie z art. 124 Kodeksu pracy pracownik, któremu powierzono z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się:
1) pieniądze, papiery wartościowe lub kosztowności;
2) narzędzia i instrumenty lub podobne przedmioty, a także środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze;
odpowiada w pełnej wysokości za szkodę powstałą w tym mieniu.
Pracownik odpowiada w pełnej wysokości również za szkodę w mieniu innym niż wyżej, powierzonym mu z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się.
Od odpowiedzialności za mienie powierzone pracownik może się uwolnić, jeżeli wykaże, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, a w szczególności wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia.

Wspólna odpowiedzialność pracowników
Pracownicy mogą także przyjąć wspólną odpowiedzialność materialną za mienie powierzone im łącznie z obowiązkiem wyliczenia się. Podstawą łącznego powierzenia mienia jest umowa o współodpowiedzialności materialnej, zawarta na piśmie przez pracowników z pracodawcą. Pracownicy ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną odpowiadają w częściach określonych w umowie. Jednakże w razie ustalenia, że szkoda w całości lub w części została spowodowana przez niektórych z nich, za całość szkody lub za stosowną jej część odpowiadają tylko sprawcy szkody.
Współodpowiedzialność majątkowa za mienie powierzone jest rodzajem odpowiedzialności podzielonej między kilku pracowników. Stanowi ona odstępstwo od zasady indywidualnego rozliczania się z mienia powierzonego przez pracodawcę, powodujące odpowiedzialność pracowników także za szkody wyrządzone przez wyłącznie niektórych z nich, chyba że zdołają wykazać, że szkodę wyrządzili w całości lub w określonej części niektórzy z pracowników .
Szczegóły wspólnej odpowiedzialności pracowników za powierzone im mienie określa rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów . Stosuje się je w przypadkach łącznego powierzenia pracownikom mienia, z obowiązkiem wyliczenia się, w zakładzie pracy lub w wydzielonej jego części, w której odbywa się sprzedaż, produkcja lub świadczenie usług albo przechowuje się mienie stanowiące przedmiot powierzenia i oddzielnego rozliczania. Pracownicy mogą przyjąć na podstawie pisemnej umowy zawartej z pracodawcą wspólną odpowiedzialność materialną za szkody spowodowane powstaniem niedoboru w powierzonym im łącznie mieniu, jeżeli ich liczba w miejscu powierzenia mienia, poza wymienionymi w § 4 ust. 1, nie przekracza:
• przy pracy na jedną zmianę – osiem osób;
• przy pracy na dwie zmiany – 12 osób;
• przy pracy na trzy zmiany – 16 osób.
Natomiast w zakładach usługowych, w zakładach żywienia zbiorowego oraz w sklepach samoobsługowych i preselekcyjnych pracownicy, poza wymienionymi w § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej, mogą przyjąć wspólną odpowiedzialność materialną, jeżeli ich liczba w miejscu powierzenia mienia nie przekracza 24 osób na jedną zmianę. Umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej może być zawarta, jeżeli na przyjęcie wspólnej odpowiedzialności materialnej wyrażą zgodę wszyscy pracownicy zatrudnieni w miejscu powierzenia mienia.
Umowa o wspólnej odpowiedzialności za mienie powierzone stanowi integralną część umowy o pracę jako jej klauzula szczególna. Można ją zawrzeć jedynie z pracownikiem pozostającym w stosunku pracy. Ustanie stosunku pracy, np. wskutek rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, powoduje ustanie umowy o wspólnej odpowiedzialności, z tym że skutki pewnych obowiązków mogą trwać nadal, co odnosi się przede wszystkim do wzięcia udziału np. w inwentaryzacji końcowej. Natomiast ustanie umowy o odpowiedzialności wspólnej nie powoduje ustania stosunku pracy, który trwa nadal .
Z kolei w odrębnym rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu określono odpowiedzialność materialną za szkody w powierzonym mieniu ponoszoną na zasadach przewidzianych w art. 114–116 i 118 Kodeksu pracy. Dotyczy ono pracowników zatrudnionych:
1) w magazynach, w których wyodrębniono pomieszczenie do wydawania towarów (halę spedycyjną) oraz zorganizowano dozór ruchu mienia i osób; warunek wyodrębnienia pomieszczenia wydawania towarów nie jest wymagany w magazynach, w których przeładunek odbywa się systemem automatycznym z urządzeniami pomiarowo-kontrolnymi;
2) w sklepach o obsadzie co najmniej sześciu osób i w stoiskach (działach) w domach towarowych (handlowych), jeżeli przy sprzedaży towarów wystawia się dowody sprzedaży, inkaso gotówki jest dokonywane przez kasjerów w wydzielonych kasach, a wydawanie towarów jest dokonywane przez inną osobę niż sprzedawca;
3) w sklepach samoobsługowych oraz w stoiskach (działach) samoobsługowych w domach towarowych (handlowych), w których inkaso gotówki dokonywane jest w wydzielonych kasach przy użyciu kas rejestrujących.
Do ogólnych zasad odpowiedzialności za mienie powierzone pracownikowi stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące:
• wyłączenia odpowiedzialności (art. 117 Kodeksu pracy);
• zawarcia ugody między pracodawcą a pracownikiem (art. 121, 1211 Kodeksu pracy);
• naprawienia szkody w pełnej wysokości w przypadku winy umyślnej (art. 122 Kodeksu pracy).

Cechy charakterystyczne odpowiedzialności materialnej pracowników:
Cechy charakterystyczne Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną pracodawcy z winy nieumyślnej Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną pracodawcy z winy umyślnej Odpowiedzialność za mienie powierzone
Odpowiedzialność pracownika Za rzeczywiste straty Pełna odpowiedzialność – za rzeczywiste straty i utracone korzyści Pełna odpowiedzialność – za rzeczywiste straty i utracone korzyści
Maksymalne odszkodowanie W wysokości trójkrotnego miesięcznego wynagrodzenia pracownika z dnia wyrządzenia szkody Nieokreślone Nieokreślone
Ciężar dowodu Spoczywa na pracodawcy. Musi on udowodnić: winę pracownika, rozmiar szkody i związek przyczynowy pomiędzy zawinionym zachowaniem pracownika a powstaniem szkody Spoczywa na pracodawcy. Musi on udowodnić: winę pracownika, rozmiar szkody i związek przyczynowy pomiędzy zawinionym zachowaniem pracownika a powstaniem szkody Spoczywa na pracodawcy. Pracodawca musi tylko udowodnić rozmiar szkody, a winę pracownika i związek przyczynowy się domniemywa. Jeżeli więc pracownik nie chce ponosić odpowiedzialności. musi udowodnić, że szkoda powstała nie z jego winy
Podstawa odpowiedzialności Szkoda powstała w wyniku niewykonania bądź nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych Szkoda powstała w wyniku niewykonania bądź nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych Szkoda powstała w prawidłowo powierzonym mieniu
Podstawa prawna Art. 114 i 115 Kodeksu pracy Art. 114 i 115 Kodeksu pracy Art. 114 i 115 Kodeksu pracy


Przypisy
Bibliografia
Wykaz zalecanej literatury:
1) L. Florek, T. Zieliński, Prawo pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2006.
2) Prawo pracy 2010, red. K. Jaśkowski, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010.
3) M. Barzycka-Banaszczyk, Prawo pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2010.
4) Kodeks pracy. Komentarz dla praktyków, red. A. Patulski, G. Orłowski, ODDK – Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdańsk 2013.
5) W. Sanetra, J. Iwulski, Kodeks pracy. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2013.
6) J. Wratny, Kodeks pracy. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013.
7) Kodeks pracy. Komentarz, red. W.K. Baran, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2012.
8) Regulaminy i procedury w zakładzie pracy, red. E. Drzewiecka, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009.
9) Kodeks pracy. Komentarz, red. W. Muszalski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013.
10) Z. Szczuka, R. Szelhaus, Prawo pracy, część pierwsza, Europejska Wyższa Szkoła Prawa i Administracji, Warszawa 2009.
11) D. Klucz, Odpowiedzialność pracownicza, http://www.gazetaprawna.pl/encyklopedia/praca/hasla/334649,odpowiedzialnosc_pracownicza.html (odczyt z 29.10.2013).
12) K. Wrońska-Zblewska, Odpowiedzialność porządkowa a materialna pracownika, http://www.ekspertbeck.pl/odpowiedzialnosc-porzadkowa-i-materialna-pracownika/ (odczyt z 29.10.2013).
13) D. Klucz, Pracodawca może żądać odszkodowania w pełnej wysokości, jeżeli szkoda powstanie z winy umyślnej pracownika, „Gazeta Prawna”, 30 października 2008 r., nr 213/2008, s. D6–D7.

Wykaz adresów internetowych (odczyt z dnia 30.10.2013):
1) Przepisy dotyczące odpowiedzialności materialnej: http://www.przepisy.gofin.pl/przepisy,3,18,33,212,8307,20130617,odpowiedzialnosc-materialna-pracownikow.html.
2) Odpowiedzialność porządkowa i materialna pracownika: http://www.ekspertbeck.pl/odpowiedzialnosc-porzadkowa-i-materialna-pracownika/.
3) Przepisy dotyczące odpowiedzialności materialnej pracowników: http://www.przepisy.gofin.pl/przepisy,3,18,33,212,8307,20130617,odpowiedzialnosc-materialna-pracownikow.html.
4) Zasady odpowiedzialności pracownika – odpowiedzialność porządkowa, materialna i za mienie powierzone: http://www.podatki.biz/sn_autoryzacja/logowanie.php5/artykuly/10_16909.htm?idDzialu=10&idArtykulu=16909.
5) Komentarz do Kodeksu pracy – odpowiedzialność materialna pracowników: http://www.rp.pl/artykul/693553.html.
6) Odpowiedzialność materialna pracowników: http://www.bhp.abc.com.pl/czytaj/-/artykul/odpowiedzialnosc-materialna-pracownikow.