« Powrót

Rozdział 6. Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych – w teorii i praktyce



Zasady funkcjonowania zakładowego funduszu świadczeń socjalnych
Jednym z podstawowych obowiązków pracowniczych pracodawcy jest zaspokojenie, stosownie do możliwości i warunków, bytowych, socjalnych i kulturalnych potrzeb pracowników (art. 16 Kodeksu pracy) . Konkretyzacją tej zasady jest ustawowy obowiązek pracodawcy w postaci utworzenia, prowadzenia i wydatkowania zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS) na zasadach wskazanych w ustawie o ZFŚS .
Ustawa określa zasady tworzenia przez pracodawców zakładowego funduszu świadczeń socjalnych oraz zasady gospodarowania środkami tego funduszu, przeznaczonego na finansowanie działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z niego, na dofinansowanie zakładowych obiektów socjalnych (pod tym pojęciem należy rozumieć m.in. ośrodki wczasowe i kolonijne, domy wypoczynkowe, sanatoria, ogrody działkowe, obiekty sportowo-rekreacyjne oraz obiekty służące działalności kulturalnej) oraz na tworzenie zakładowych żłobków, klubów dziecięcych, przedszkoli oraz innych form wychowania przedszkolnego.
Jednym z głównych celów utworzenia funduszu socjalnego w zakładzie pracy jest finansowanie działalności socjalnej. Działalność socjalna to w rozumieniu art. 2 ustawy o ZFŚS usługi świadczone przez pracodawców na rzecz:
• różnych form wypoczynku;
• działalności kulturalno-oświatowej;
• działalności sportowo-rekreacyjnej;
• opieki nad dziećmi w żłobkach, klubach dziecięcych, sprawowanej przez dziennego opiekuna lub nianię, w przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego.
A także:
• udzielanie pomocy materialnej – rzeczowej lub finansowej;
• udzielanie zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową.
Kwestie socjalne w przedsiębiorstwach mogą być jednak zapewniane nie tylko w formie funduszu socjalnego. Ustawa o ZFŚS przewiduje dwa sposoby organizowania pomocy socjalnej dla pracowników. Odbywa się to poprzez:
• tworzenie i wydatkowanie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych;
• wypłatę corocznego, jednorazowego świadczenia urlopowego.
Osobami uprawnionymi do korzystania ze środków funduszu są:
• pracownicy i ich rodziny;
• emeryci i renciści, którzy są byłymi pracownikami, i ich rodziny;
• inne osoby, którym pracodawca przyznał w regulaminie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych prawo korzystania ze świadczeń socjalnych finansowanych z funduszu.

Tworzenie ZFŚS
Pracodawców zobowiązanych bądź uprawnionych do utworzenia ZFŚS można podzielić na trzy grupy:
1. Pracodawcy należący do tzw. sfery budżetowej, tj. prowadzący działalność w formie jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych.
Tacy pracodawcy tworzą fundusz bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników . Nie mają również możliwości rezygnacji z jego tworzenia oraz nie mogą zmienić wysokości odpisu na ZFŚS.
2. Pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty.
Tacy pracodawcy mają ustawowy obowiązek utworzyć fundusz. Jednakże mogą oni postanowić w obowiązującym u nich układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie wynagradzania o:
• rezygnacji z utworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych na czas określony lub bezterminowo;
• dowolnym kształcie wysokości odpisu na fundusz (wyższym lub niższym od ustawowego) .
3. Pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku mniej niż 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty.
Pracodawcy zaliczeni do tej grupy mogą (ale nie muszą) utworzyć zakładowy fundusz świadczeń socjalnych lub mogą postanowić o wypłacie świadczenia urlopowego.
Informacje w sprawie nietworzenia funduszu i niewypłacania świadczenia urlopowego pracodawcy ci powinni przekazać pracownikom w pierwszym miesiącu danego roku kalendarzowego, w sposób przyjęty u danego pracodawcy, np. przez ogłoszenie na tablicy ogłoszeń, przez Internet lub indywidualnie na piśmie dla każdego pracownika.
Niewywiązanie się przez pracodawcę z obowiązku poinformowania pracowników o rezygnacji z utworzenia ZFŚS lub z wypłaty świadczenia urlopowego powoduje taki skutek, że jest on zobowiązany do podjęcia jednej z wymienionych form pomocy socjalnej dla pracowników. Oznacza to, że informacja w sprawie nietworzenia funduszu i niewypłacania świadczenia urlopowego ma charakter konstytutywny i, co za tym idzie, jej nieudzielenie powoduje, że pracodawca powinien utworzyć fundusz lub wypłacać świadczenie urlopowe .

Obowiązki socjalne pracodawców :

Kategoria przedsiębiorcy Tworzenie funduszu socjalnego Wypłata świadczeń urlopowych
Jednostki budżetowe i samorządowe zakłady budżetowe Tworzą fundusz bez względu na liczebność personelu Nie mogą wypłacać świadczeń
Spoza sfery budżetowej zatrudniający 1 stycznia przynajmniej 20 osób w przeliczeniu na pełne etaty Tworzą fundusz, ale pod pewnymi warunkami wolno im z niego zrezygnować albo obniżyć odpisy Nie mogą wypłacać świadczeń urlopowych, zamiast tworzyć ZFŚS
Spoza sfery budżetowej zatrudniający 1 stycznia poniżej 20 osób w przeliczeniu na pełne etaty Wybierają między funduszem a wypłatą świadczeń urlopowych Mogą odstąpić od tworzenia ZFŚS lub wypłaty świadczeń urlopowych albo obniżyć procent odpisu/wysokość świadczeń

Warto zapamiętać!
Regulacje dotyczące świadczenia urlopowego mogą stosować tylko pracownicy zatrudniający poniżej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. Nie mogą oni jednak jednocześnie zdecydować o utworzeniu zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.
Pracodawca, rozpoczynający działalność w roku kalendarzowym, zobowiązany do utworzenia funduszu, dokonuje odpisu na ZFŚS od następnego roku kalendarzowego. Nie dotyczy to pracodawców, którzy rozpoczynają działalność w ciągu roku kalendarzowego w wyniku komercjalizacji, przejęcia, podziału lub połączenia zakładu lub jego części z równoczesnym przejęciem pracowników.
Rodzaje odpisów na ZFŚS
Fundusz tworzy się z corocznego odpisu podstawowego, naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych. Szczegóły w tym zakresie określa rozporządzenie wykonawcze w sprawie sposobu ustalania przeciętnej liczby zatrudnionych w celu naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych . Zgodnie z § 1 rozporządzenia ZFŚS podstawę naliczania odpisu podstawowego stanowi przeciętna planowana w danym roku kalendarzowym liczba zatrudnionych u pracodawcy, skorygowana w końcu roku do faktycznej przeciętnej liczby zatrudnionych, obejmująca pracowników pracujących w pełnym i niepełnym wymiarze czasu pracy (po przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy).
Zasada jest taka, że przy obliczaniu przeciętnej liczby zatrudnionych w danym roku kalendarzowym (obrachunkowym) dodaje się przeciętne liczby zatrudnionych w poszczególnych miesiącach i otrzymaną sumę dzieli się przez 12. Sposób obliczania przeciętnej liczby zatrudnionych stosuje się również w przypadku, gdy pracodawca działał w okresie krótszym niż jeden rok kalendarzowy albo naliczał odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych na niepełny rok kalendarzowy.
Przepisy nie wskazują jednoznacznie, jak obliczyć przeciętne zatrudnienie. Do tego celu stosuje się najczęściej jedną z metod statystycznych, określonych przez Główny Urząd Statystyczny, a mianowicie:
• metodę średniej arytmetycznej;
• metodę uproszczoną;
• metodę średniej chronologicznej.
Metoda średniej arytmetycznej
Polega na dodawaniu zatrudnionych w przeliczeniu na pełne etaty w poszczególnych dniach miesiąca. Należy brać pod uwagę nie tylko dni robocze, ale także niedzielę, święta i dni wolne z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, przyjmując dla nich stan etatów z dnia poprzedniego. Uzyskaną sumę dzielimy przez liczbę dni kalendarzowych miesiąca .
Przykład
Pracodawca ma następujący stan zatrudnienia: od 1 do 10 października 55 etatów, od 11 do 24 października 60 etatów, a od 25 do 31 października 57 etatów. Wyliczając miesięczny stan zatrudnienia metodą arytmetyczną: (10 x 55) + (14 x 60) + (7 x 57) = 550 + 840 + 399 = 1789/31 = 57,7. Oznacza to, że stan zatrudnienia u pracodawcy w październiku wyniesie 57,7 etatu.
Metoda średniej chronologicznej
Metoda stosowana jest w organizacjach, w których rotacja osiąga niewysoki poziom. W praktyce wskaźnik ten to suma połowy personelu w pierwszym i ostatnim dniu miesiąca oraz pełnego stanu zatrudnienia w połowie miesiąca, co następnie dzielone jest przez dwa .
Przykład
Pracodawca planuje, że w pierwszym dniu miesiąca zatrudniać będzie 100 pracowników, w połowie miesiąca liczba etatów nie zmieni się i również równa będzie 100 etatom, na koniec tego miesiąca liczba zatrudnionych wzrośnie do 112 etatów. Do obliczeń zsumować należy połowę zatrudnienia z początku i końca danego okresu oraz całość z połowy analizowanego okresu, następnie podzielić na dwa, a więc: 50 + 100 + 56 = 206/2 = 103. Oznacza to, że średnie zatrudnienie w analizowanym okresie wynosi 103 etaty .
Metoda uproszczona
Wskazana metoda pozwala na sumowanie stanu dziennego zatrudnienia w pierwszym i ostatnim dniu miesiąca, a następnie dzielenie wyniku przez dwa. Jeżeli poziom zatrudnienia w danej firmie jest stabilny, możliwe jest sumowanie stanu z początku roku ze stanem z jego końca i podzielenie wyniku przez 2 .
Przykład
Na początku miesiąca pracodawca zatrudnia 40 pracowników na pełny etat, na koniec tego miesiąca planuje zwiększenie zatrudnienia do 42 osób. Aby ustalić średnie zatrudnienie, należy dodać 40 etatów do 42 etatów i podzielić przez dwa. Średnie zatrudnienie wynosi u pracodawcy 41 etatów.
Ustawa o ZFŚS określa trzy rodzaje odpisu podstawowego, w zależności od zatrudnianych pracowników. Inna jest wysokość odpisu na zwykłego pracownika, a inna na pracowników młodocianych i pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze.
Podstawą każdego odpisu jest określony procent przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło wyższą kwotę. Przeciętne wynagrodzenie miesięczne ogłasza Prezes Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” nie później niż do dnia 20 lutego każdego roku.
Wysokość odpisu podstawowego wynosi na:
- jednego zatrudnionego 37,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło wyższą kwotę;
- jednego pracownika młodocianego wynosi w pierwszym roku nauki 5%, w drugim roku nauki 6%, a w trzecim roku nauki 7% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego;
- jednego pracownika wykonującego prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze – w rozumieniu przepisów o emeryturach pomostowych – wynosi 50% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.
Wysokość odpisu podstawowego może być zwiększona o 6,25% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego na:
- każdą zatrudnioną osobę, w stosunku do której orzeczono znaczny lub umiarkowany stopień niepełnosprawności;
- każdego emeryta i rencistę uprawnionego do opieki socjalnej u danego pracodawcy, w tym także ze zlikwidowanych zakładów pracy.
Dodatkowo pracodawcy, którzy utworzyli zakładowy żłobek lub klub dziecięcy oraz przeznaczą na ten cel z odpisu podstawowego kwotę odpowiadającą 7,5 punktu procentowego tego odpisu, mogą zwiększyć fundusz na każdą zatrudnioną osobę o 7,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego pod warunkiem przeznaczenia całości tego zwiększenia na prowadzenie żłobka lub klubu dziecięcego.
Trzeba pamiętać, że omówione odpisy i zwiększenia stanowią jeden zakładowy fundusz świadczeń socjalnych obowiązujący u danego pracodawcy i obciążają koszty działalności pracodawcy.
Wysokość odpisu na ZFŚS w 2014 r. ustala się na podstawie przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2010 r. ogłoszonego przez Prezesa GUS. Tak wynika z art. 5c ustawy o ZFŚS. Szczegóły odpisu na 2014 r. przedstawia tabelka .


2014 r.
Kwota przeciętnego wynagrodzenia 2917,14 zł
Podstawa prawna: (Mon. Pol. z 2011 r. Nr 15, poz. 156)
Odpis obligatoryjny
Na jednego zatrudnionego w tzw. normalnych warunkach pracy 37,5% 1093,93 zł
Na jednego pracownika wykonującego prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze – w rozumieniu przepisów o emeryturach pomostowych 50% 1458,57 zł
Na jednego pracownika młodocianego:
– I rok nauki 5% 145,86 zł
– II rok nauki 6% 175,03 zł
– III rok nauki 7% 204,20 zł
Zwiększenia fakultatywne (uznaniowe)
Na każdą osobę zatrudnioną, w stosunku do której orzeczono znaczny lub umiarkowany stopień niepełnosprawności 6,25% 182,32 zł
Na każdego emeryta i rencistę, nad którym zakład sprawuje opiekę 6,25% 182,32 zł
Na każdą osobę zatrudnioną, pod warunkiem przeznaczenia całości na prowadzenie żłobka lub klubu dziecięcego

Dotyczy to pracodawców, którzy utworzyli zakładowy żłobek lub klub dziecięcy oraz przeznaczą na ten cel z odpisu podstawowego kwotę odpowiadającą 7,5 punktu procentowego tego odpisu
7,5% 218,79 zł

Wskazanych w art. 5 ustawy o ZFŚS zasad tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie stosuje się do:
1) szkół wyższych działających na podstawie przepisów o szkolnictwie wyższym;
2) szkół i placówek objętych systemem oświaty w stosunku do nauczycieli podlegających przepisom Karty Nauczyciela.
Środki ZFŚS mogą być również zwiększone o:
• wpływy z opłat pobieranych od osób i jednostek organizacyjnych – korzystających z działalności socjalnej pracodawcy;
• darowizny oraz zapisy osób fizycznych i prawnych;
• odsetki od środków funduszu;
• wpływy z oprocentowania pożyczek udzielonych na cele mieszkaniowe;
• wierzytelności likwidowanych zakładowych funduszy socjalnego i mieszkaniowego;
• przychody z tytułu sprzedaży, dzierżawy i likwidacji środków trwałych służących działalności socjalnej, w części nieprzeznaczonej na utrzymanie lub odtworzenie zakładowych obiektów socjalnych;
• przychody z tytułu sprzedaży i likwidacji zakładowych domów i lokali mieszkalnych w części nieprzeznaczonej na utrzymanie pozostałych zakładowych zasobów mieszkaniowych;
• inne środki określone w odrębnych przepisach.
Pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników w przeliczeniu na etaty ma obowiązek równowartość dokonanych odpisów i zwiększeń na dany rok kalendarzowy przekazać na rachunek bankowy funduszu w ustawowo wskazanych terminach.

Kalendarz pracodawcy tworzącego fundusz socjalny :

Termin Rodzaj obowiązków
Do 31 stycznia Pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku mniej niż 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty mogą zrezygnować z tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i zdecydować się na wypłacanie załodze świadczenia urlopowego. Mają także możliwość rezygnacji i z tej formy pomocy socjalnej, z tym że od decyzji odstąpienia od tworzenia funduszu socjalnego, jak i wypłaty świadczeń urlopowych muszą poinformować załogę w nieprzekraczalnym terminie do końca stycznia
Do 20 lutego Prezes GUS w „Monitorze Polskim” ogłasza (najpóźniej do tego dnia) wartość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą. Określony procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia jest podstawą odpisów na ZFŚS
1 marca Planowanie średniorocznego zatrudnienia w danym roku po przeliczeniu na etaty. W tym celu należy dodać przeciętne zatrudnienie z poszczególnych miesięcy danego roku i uzyskaną sumę podzielić przez 12
Do 31 maja Przekazanie na wyodrębniony rachunek bankowy funduszu socjalnego pierwszej raty odpisów (nie mniej niż 75%)
Do 30 września Przekazanie drugiej raty odpisów na konto funduszu (25%)
Do 31 grudnia Ostateczna korekta odpisów na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w stosunku do faktycznego zatrudnienia w firmie

Świadczenia urlopowe
Odrębne regulacje w ustawie o ZFŚS dotyczą świadczeń urlopowych. Mogą je wypłacać pracodawcy zatrudniający mniej niż 20 pracowników w przeliczeniu na etaty według stanu na dzień 1 stycznia danego roku. Jednakże pod warunkiem, że nie zdecydują się na utworzenie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.
W przypadku rezygnacji z tworzenia funduszu lub wypłaty świadczenia urlopowego pracodawca powinien o tym poinformować pracowników najpóźniej do końca stycznia danego roku kalendarzowego. Jeżeli jednak nie poinformuje on pracowników w tym terminie o rezygnacji z jednej z form pomocy socjalnej, to musi prowadzić zakładowy fundusz świadczeń socjalnych lub wypłacać świadczenie urlopowe. Taki sam skutek następuje w sytuacji, gdy powiadomienie nastąpi z opóźnieniem .
Wysokość świadczenia urlopowego nie może przekroczyć wysokości odpisu podstawowego na ZFŚS odpowiedniego do rodzaju zatrudnienia pracownika, z tym że wysokość świadczenia dla zatrudnionych pracowników młodocianych i pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy pracownika.

Maksymalne kwoty świadczenia urlopowego w 2014 r. wynoszą :
Dla pracownika zatrudnionego w normalnych warunkach pracy:

Na pełny etat 1093,93 zł
Na ¾ etatu 820,45 zł
Na ½ etatu 546,97 zł
Na ¼ etatu 273,48 zł

Dla pracownika wykonującego pracę w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze:

Na pełny etat 1458,57 zł
Na ¾ etatu 1093,93 zł
Na ½ etatu 729,29 zł
Na ¼ etatu 364,64 zł

Dla pracownika młodocianego:

W pierwszym roku nauki 145,86 zł
W drugim roku nauki 175,03 zł
W trzecim roku nauki 204,20 zł

Świadczenie urlopowe wypłaca pracodawca raz w roku każdemu pracownikowi korzystającemu w danym roku kalendarzowym z urlopu wypoczynkowego w wymiarze co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych. Wypłata świadczenia urlopowego następuje nie później niż w ostatnim dniu poprzedzającym rozpoczęcie urlopu wypoczynkowego. Świadczenie urlopowe nie podlega składce na ubezpieczenie społeczne pracowników (stanowi o tym art. 3 ust. 6 ustawy o ZFŚS). Z tego wniosek, że świadczenie to nie jest zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych.
Świadczenie urlopowe nie pochodzi ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Oznacza to, że aby je otrzymać, pracownik nie musi przedstawiać żadnego zaświadczenia o osiąganych dochodach. Świadczenie przysługuje z mocy ustawy o ZFŚS i nie jest uzależnione od wysokości dochodów, sytuacji życiowej, rodzinnej czy materialnej pracownika. Nie należy także mylić świadczenia urlopowego z tzw. wczasami pod gruszą, które są rodzajem dopłat do wypoczynku i wypłacane są ze środków funduszu socjalnego .
Świadczenie urlopowe może otrzymać wyłącznie pracownik, czyli osoba zatrudniona u pracodawcy na podstawie umowy o pracę. Nie mogą ubiegać się o ten rodzaj świadczenia osoby wykonujące u pracodawcy pracę na innej podstawie, np. umów cywilnoprawnych. Również członkowie rodziny pracownika nie posiadają prawa do ubiegania się o wypłatę świadczenia urlopowego .
Fundusz socjalny w przypadku przekształceń pracodawcy
Zgodnie z art. 231 Kodeksu pracy w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy. Natomiast w razie przejścia zakładu pracy w tym trybie na pracodawcę zobowiązanego do tworzenia funduszu – fundusz pracodawcy przejmującego przejmuje środki pieniężne, należności i zobowiązania funduszu pracodawcy przekazującego. Fundusz pracodawcy przejmującego zwiększa się, w części przypadającej na liczbę przejmowanych pracowników, o równowartość środków pieniężnych funduszu pracodawcy przekazującego, skorygowanych odpowiednio o należności i zobowiązania funduszu – według stanu na ostatni dzień miesiąca, w którym następuje przejście.
Z kolei w razie przejścia zakładu pracy w trybie art. 231 Kodeksu pracy na pracodawcę, który nie jest zobowiązany do tworzenia funduszu, pracodawca przejmujący przejmuje środki pieniężne, należności i zobowiązania funduszu pracodawcy przekazującego, ale nie tworzy funduszu. Nadwyżka przejętych środków pieniężnych wraz z odsetkami oraz przejętych należności wraz z odsetkami nad przejętymi zobowiązaniami wraz z odsetkami nie stanowi przychodu pracodawcy przejmującego, jest gromadzona na odrębnym rachunku bankowym lub wydzielonym subkoncie i podlega wydatkowaniu na zasadach określonych ustawą dla dokonywania wydatków z funduszu.
Zasady podziału środków pieniężnych stanowiących równowartość odpisu podstawowego, obciążającego koszty pracodawcy przekazującego, dotyczącego roku, w którym następuje przejście części zakładu pracy, określa porozumienie między pracodawcami. Przekazanie środków następuje w terminie 30 dni od daty przejścia części zakładu pracy, chyba że porozumienie między pracodawcami stanowi inaczej.
Przejście zakładu pracy na podstawie art. 231 Kodeksu pracy w kontekście zakładowego funduszu świadczeń socjalnych powoduje dla pracodawcy także inne konsekwencje, m.in.:
• pracodawca przejmujący staje się stroną w dotychczasowych stosunkach pracy w przejmowanym zakładzie pracy;
• w przypadku przejęcia całego zakładu pracy nowy pracodawca odpowiada także za zobowiązania ze stosunku pracy powstałe przed przejęciem;
• odpowiedzialność solidarna nowego i dotychczasowego pracodawcy w przypadku przejęcia części zakładu pracy;
• spoczywający na dotychczasowym i nowym pracodawcy obowiązek przekazania pracownikom informacji na piśmie o przejściu zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę i wynikających z tego skutkach dla przejmowanych pracowników w zakresie ich stosunków pracy;
• z dniem przejęcia zakładu pracy lub jego części pracodawca jest obowiązany zaproponować nowe warunki pracy i płacy pracownikom świadczącym dotychczas pracę na innej podstawie niż umowa o pracę oraz wskazać termin, nie krótszy niż siedem dni, do którego pracownicy mogą złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia proponowanych warunków;
• w razie przejścia tylko części zakładu pracy na nowego pracodawcę, który jest zobowiązany do tworzenia ZFŚS, fundusz pracodawcy przejmującego zwiększa się w części przypadającej na liczbę przejmowanych pracowników o równowartość środków pieniężnych funduszu pracodawcy przekazującego, skorygowanych odpowiednio o należności i zobowiązania ZFŚS według stanu na ostatni dzień miesiąca, w którym następuje przejście zakładu pracy na nowego pracodawcę .
Tworzenie ZFŚS a kontrola Państwowej Inspekcji Pracy
Przedsiębiorcy mogą dodatkowo zwiększać środki funduszu z zysku netto do podziału, a spółdzielnie – z nadwyżki bilansowej. Środki funduszu niewykorzystane w danym roku kalendarzowym przechodzą na rok następny. Pracodawcy powinni gromadzić środki ZFŚS na odrębnym rachunku bankowym. Zasadą jest, że środki na funduszu socjalnym nie podlegają egzekucji, z wyjątkiem przypadków, gdy egzekucja jest prowadzona w związku z zobowiązaniami funduszu.
Prawidłowość prowadzenia i wydatkowania zakładowego funduszu świadczeń socjalnych może kontrolować Państwowa Inspekcja Pracy (PIP). W trakcie kontroli inspektorów pracy pracodawca powinien przygotować i udostępnić następujące dokumenty:
• regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych;
• informację o stanie zatrudnienia;
• wyciąg z rachunku bankowego funduszu socjalnego w celu ustalenia prawidłowości w zakresie przekazywania środków pieniężnych na fundusz oraz ich wydatkowania;
• regulamin wynagradzania (układ zbiorowy pracy) – gdyż w nim można zmienić wysokość kwot odpisów na fundusz;
• preliminarz wydatków, na którego podstawie inspektor ustali, czy zaplanowano środki na wszystkie rodzaje działalności socjalnej, wynikające z regulaminu ZFŚS, oraz czy nie przewidziano środków na świadczenia, których nie wymieniono w regulaminie ZFŚS, a także czy nie zaplanowano środków na niedozwolone rodzaje działalności socjalnej .
W trakcie kontroli działalności socjalnej pracodawców inspektorzy pracy najczęściej stwierdzają błędy polegające na:
• nieprzekazaniu w terminie równowartości dokonanych odpisów na dany rok kalendarzowy na wyodrębniony rachunek funduszu;
• przelewanie środków z rachunku funduszu na rachunek bieżący w razie trudności finansowanych pracodawcy;
• nieuzgadnianiu regulaminu ZFŚS z przedstawicielstwem załogi;
• przyznawaniu świadczeń socjalnych bez konsultacji ze związkiem zawodowym lub przedstawicielami załogi;
• nieinformowaniu pracowników do końca stycznia danego roku o nieutworzeniu ZFŚS i niewypłaceniu świadczeń urlopowych;
• nieterminowej wypłacie świadczenia urlopowego;
• wypłaceniu świadczenia urlopowego w nieprawidłowej wysokości .
Ustawa o ZFŚS zawiera także przepisy dotyczące odpowiedzialności za popełnienie wykroczenia przez pracodawcę, który nie stosuje przepisów o zakładowym funduszu w sposób prawidłowy. Kto, będąc pracodawcą lub będąc odpowiedzialnym, w imieniu pracodawcy, za wykonywanie przepisów ustawy, nie wykonuje jej przepisów albo podejmuje działania niezgodne z jej przepisami, podlega karze grzywny. W sprawach orzeka się na podstawie wniosku pochodzącego od właściwego organu Państwowej Inspekcji Pracy.


Przypisy
Bibliografia
Wykaz zalecanej literatury:
1) L. Florek, T. Zieliński, Prawo pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2006.
2) Prawo pracy 2010, red. K. Jaśkowski, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010.
3) R. Majewska, J. Stefaniak, Przepisy o funduszu socjalnym z komentarzem, „Rzeczpospolita”, 29 września 2011 r., nr 227/2011.
4) M. Barzycka-Banaszczyk, Prawo pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2010.
5) A. Abramowska, Firmowy pączek z funduszu socjalnego, http://prawo.rp.pl/artykul/56632,812892-Firmowy-paczek-nie-z-funduszu-socjalnego.html (odczyt z 07.10.2013).
6) M. Pigulski, Zasady korygowania odpisów socjalnych, http://prawo.rp.pl/artykul/56632,775943-ZFSS--zasady-korygowania-odpisow-socjalnych.html (odczyt z 07.10.2013).
7) M. Rotkiewicz, Pracownik a zmiany własnościowe i zakończenie działalności pracodawcy, Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdańsk 2006.
8) Regulaminy i procedury w zakładzie pracy, red. E. Drzewiecka, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009.
9) C. Bodek, A. Lankamer-Prasołek i in., Kontrola pracodawcy przez Państwową Inspekcję Pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009.
10) Z. Szczuka, R. Szelhaus, Prawo pracy, część pierwsza, Europejska Wyższa Szkoła Prawa i Administracji, Warszawa 2009.

Wykaz adresów internetowych (odczyt z dnia 24.10.2013):
1) Baza wiedzy o funduszu socjalnym: http://www.xn--zfs-dza.pl/.
2) Porady Państwowej Inspekcji Pracy na temat funduszu socjalnego: http://www.pip.gov.pl/html/pl/porady/07068000.htm.
3) Metody obliczania przeciętnego zatrudnienia,
http://www.xn--zfs-dza.pl/metody_obliczania_przecietnego_zatrudnienia.html.
4) Odpisy na ZFŚS w 2013 r., http://www.wskazniki.gofin.pl/8,110,1,odpisy-na-zfss.html.
5) Świadczenia urlopowe na 2013 r., http://www.infor.pl/wskazniki/prawo-pracy-i-ubezpieczen-spolecznych/swiadczenie-urlopowe/1916,Swiadczenie-urlopowe.html.