« Powrót

Podrozdział 1. Urlop wychowawczy i pozostałe uprawnienia związane z rodzicielstwem



Jednym z podstawowych uprawnień rodzicielskich związanych z urodzeniem i wychowaniem dziecka jest urlop wychowawczy, określony przepisami art. 186–1868 Kodeksu pracy . Pracownikowi w trakcie wychowywania dziecka przysługują także dodatkowe uprawnienia pracownicze, z których korzysta zarówno pracownik – ojciec, jak i zatrudniona na etacie matka.

Urlop wychowawczy
Prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem posiada pracownik, zarówno matka, jak i ojciec dziecka, zatrudniony co najmniej sześć miesięcy. Do tego okresu wlicza się wszystkie okresy zatrudnienia bez względu na:
•występujące przerwy;
•rodzaj stosunku pracy;
•wymiar czasu pracy .
Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia. Oznacza to, że pracownik, którego staż pracy wynosi mniej niż sześć miesięcy, nie może skorzystać z urlopu wychowawczego. Jednakże chodzi tutaj o łączny staż pracy, a nie o tzw. staż zakładowy, czyli okres pracy u pracodawcy udzielającego urlopu. Osoba ubiegająca się o urlop wychowawczy powinna więc przedstawić pracodawcy stosowne dokumenty, np. świadectwa pracy z poprzednich miejsc zatrudnienia, w celu udokumentowania wymaganego stażu .

Przykład
Pracownik złożył wniosek o urlop wychowawczy. Mimo że pracuje u pracodawcy tylko trzy miesiące, wcześniej przez pięć lat pracował u innego przedsiębiorcy. Jego staż pracy wynosi więc łącznie pięć lat i trzy miesiące. W związku z tym wniosek pracownika powinien zostać zaakceptowany.
Zgodnie z art. 1865 Kodeksu pracy okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
Ustawą nowelizująca Kodeks pracy z dnia 26 lipca 2013 r. dokonano dość istotnych zmian związanych z wymiarem tego urlopu. Wymiar urlopu wychowawczego może wynosić obecnie do 36 miesięcy (zamiast poprzednio obowiązującego wymiaru do trzech lat), nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko piątego roku życia. Od 1 października 2013 r. wprowadzono zasadę nieprzenoszalnej części urlopu wychowawczego w wymiarze jednego miesiąca, przysługującej tylko jednemu rodzicowi lub opiekunowi. Prawa do tej części nie można przenieść na drugiego rodzica bądź opiekuna . Tym samym skorzystanie z urlopu wychowawczego w wymiarze co najmniej jednego miesiąca oznacza wykorzystanie przez rodzica lub opiekuna dziecka nieprzenoszalnej części urlopu wychowawczego. W praktyce więc jeden z rodziców ma do wykorzystania maksymalnie 35 miesięcy tego urlopu.
Przepisy nowelizujące Kodeks pracy przewidują regulacje przejściowe dające także pracownikowi prawo do „uzupełniającej” liczby części urlopu wychowawczego oraz „uzupełniającego” wymiaru urlopu, który oboje rodzice lub opiekunowie dziecka mogą wykorzystać wspólnie. Te uzupełniające części i wymiary stanowią różnicę między liczbą części urlopu wychowawczego (i wymiaru urlopu do wspólnego wykorzystania), z których pracownik zdążył już skorzystać przed 1 października 2013 r., a poziomem tych uprawnień obowiązującym od tej daty .
Rodzice lub opiekunowie dziecka mogą jednocześnie korzystać z urlopu wychowawczego przez okres nieprzekraczający czterech miesięcy. Urlopu wychowawczego udziela się na wniosek pracownika i może on być wykorzystany najwyżej w pięciu częściach.

Pracownik ma niekiedy prawo do wyłącznego wykorzystania 36 miesięcy urlopu wychowawczego (tj. bez stosowania regulacji o tzw. nieprzenoszalnej części tego urlopu). Dotyczy to przypadków, gdy:
•drugi rodzic dziecka nie żyje;
•drugiemu rodzicowi dziecka nie przysługuje władza rodzicielska;
•drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo taka władza uległa ograniczeniu lub zawieszeniu;
•jeżeli dziecko pozostaje pod opieką jednego opiekuna .
W wyjątkowej sytuacji, jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecko wymaga osobistej opieki pracownika, niezależnie od urlopu wychowawczego, może być udzielony tzw. dodatkowy urlop wychowawczy w wymiarze do 36 miesięcy, jednak na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 186 § 3 Kodeksu pracy).
Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko:
•w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy;
•gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.
W przypadku złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego po dokonaniu czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę umowa rozwiązuje się w terminie wynikającym z tej czynności.
W czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Wiążą się z tym jednak pewne obostrzenia. W razie ustalenia, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, pracodawca wzywa go do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym, nie później jednak niż w ciągu 30 dni od dnia powzięcia takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie trzech dni od dnia wezwania.
Taką samą zasadę stosuje się także w razie stwierdzenia przez pracodawcę, że z urlopu wychowawczego korzystają w tym samym czasie oboje rodzice lub opiekunowie dziecka (nie dotyczy to przypadku korzystania przez rodziców jednocześnie z czterech miesięcy urlopu wychowawczego).

Pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego:
•w każdym czasie – za zgodą pracodawcy;
•po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy – najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.
Pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem.
Szczegółowe warunki udzielania urlopu wychowawczego, w tym formę i termin złożenia wniosku w sprawie udzielenia urlopu, przy uwzględnieniu potrzeby zapewnienia normalnego toku pracy w zakładzie pracy oraz uwzględnieniu dodatkowych wymagań dotyczących wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego, określone zostały w rozporządzeniu wykonawczym .
Zgodnie z § 1 rozporządzenia w sprawie urlopu wychowawczego wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego składa się pracodawcy w formie pisemnej na dwa tygodnie przed rozpoczęciem okresu, w którym zamierza się korzystać z tego urlopu.
Pracodawca udziela urlopu wychowawczego na okres wskazany we wniosku. Jeżeli wniosek o udzielenie tego urlopu został złożony bez zachowania terminu dwóch tygodni, urlopu udziela się nie później niż z dniem upływu dwóch tygodni od dnia jego złożenia. W przypadku złożenia wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego po dokonaniu czynności prawnej zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę, urlopu udziela się na okres nie dłuższy niż do dnia rozwiązania umowy o pracę wskutek dokonania tej czynności.
Pracownik może wycofać wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego nie później niż na siedem dni przed rozpoczęciem tego urlopu, składając pracodawcy pisemne oświadczenie w tej sprawie.

Wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego powinien zawierać:
• wskazanie daty rozpoczęcia i zakończenia urlopu wychowawczego;
• wskazanie okresu urlopu wychowawczego, który dotychczas został wykorzystany na dane dziecko;
• określenie liczby części urlopu wychowawczego, z których dotychczas skorzystano na dane dziecko.
Do wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego dołącza się również pisemne oświadczenie drugiego rodzica lub opiekuna dziecka o braku zamiaru korzystania z urlopu wychowawczego przez okres wskazany we wniosku.

Oświadczenie to nie jest wymagane w razie:
1) ograniczenia drugiemu rodzicowi albo pozbawienia drugiego rodzica władzy rodzicielskiej;
2) ograniczenia albo zwolnienia z opieki drugiego opiekuna dziecka;
3) gdy zachodzą niedające się usunąć przeszkody do uzyskania takiego oświadczenia.
W trzech wskazanych wyżej sytuacjach do wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego dołącza się:
• prawomocne orzeczenie sądu o ograniczeniu drugiemu rodzicowi władzy rodzicielskiej albo o pozbawieniu drugiego rodzica władzy rodzicielskiej;
• prawomocne orzeczenie sądu o ograniczeniu albo zwolnieniu z opieki drugiego opiekuna dziecka;
• dokumenty lub pisemne oświadczenie, potwierdzające, że zachodzą niedające się usunąć przeszkody do uzyskania pisemnego oświadczenia drugiego rodzica lub opiekuna dziecka o braku zamiaru korzystania z urlopu wychowawczego przez okres wskazany we wniosku.

Do wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego dołącza się także:
• pisemne oświadczenie drugiego rodzica lub opiekuna dziecka o okresie, w którym zamierza on korzystać z urlopu wychowawczego, jeżeli zamiarem rodziców lub opiekunów dziecka jest jednoczesne korzystanie z tego urlopu;
• orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecka, w przypadku gdy pracownik chce skorzystać z dodatkowego urlopu wychowawczego wskazanego w art. 186 § 3 Kodeksu pracy;
• akt zgonu drugiego rodzica dziecka – w przypadku gdy drugi rodzic dziecka nie żyje;
• prawomocne orzeczenie sądu o ubezwłasnowolnieniu drugiego rodzica, dokument potwierdzający niepełnoletniość drugiego rodzica, gdy rodzice dziecka nie są małżeństwem, albo prawomocne orzeczenie sądu o ustaleniu ojcostwa, w którym sąd nie przyznał ojcu władzy rodzicielskiej – w przypadku gdy drugiemu rodzicowi dziecka nie przysługuje władza rodzicielska;
• prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu drugiego rodzica władzy rodzicielskiej albo o jej ograniczeniu lub zawieszeniu – w przypadku gdy drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo taka władza uległa ograniczeniu lub zawieszeniu;
• prawomocne orzeczenie sądu o przyznaniu opieki nad dzieckiem jednemu opiekunowi albo o zwolnieniu drugiego opiekuna z opieki – w przypadku gdy dziecko pozostaje pod opieką jednego opiekuna.
Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może także złożyć pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.
Wniosek ten składa się na dwa tygodnie przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy. Jeżeli został on złożony bez zachowania terminu, pracodawca obniża wymiar czasu pracy nie później niż z dniem upływu dwóch tygodni od dnia złożenia wniosku.
Podobnie jak przy korzystaniu z urlopu wypoczynkowego, pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy. Jednakże w takim przypadku ochrona ta została ograniczona, gdyż zakaz wypowiedzenia i rozwiązania umowy obowiązuje nie dłużej niż przez łączny okres 12 miesięcy.
Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie (tj. przez okres 12 miesięcy) jest dopuszczalne tylko w razie:
• ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy;
• gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.
Poniżej tabelaryczne zestawienie zmian w zakresie urlopów wychowawczych :

Przepisy Kodeksu pracy
przed 1 października 2013 r. od 1 października 2013 r.
Maksymalny wymiar urlopu wychowawczego na jedno dziecko trzy lata, plus dodatkowo trzy lata urlopu na dziecko, które ze względu na stan zdrowia potwierdzony orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki pracownika Zmiana wymiaru urlopu wychowawczego ma charakter wyłącznie redakcyjny. Zamiast w latach (trzy) został on określony w miesiącach (36)
Urlop wychowawczy można wykorzystać do ukończenia przez dziecko czwartego roku życia, a w przypadku dziecka, które ze względu na stan zdrowia potwierdzony orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki pracownika, do 18. roku życia Urlop wychowawczy można wykorzystać do ukończenia przez dziecko piątego roku życia (zmiana ta obowiązuje od 17.06.2013 r., a ustawa nowelizująca z dnia 26.07.2013 r. jedynie potwierdziła tę zmianę). W przypadku dziecka, które ze względu na stan zdrowia potwierdzony orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki pracownika, granicą czasową wykorzystania urlopu pozostaje nadal ukończenie przez nie 18. roku życia
Brak regulacji Każdemu z rodziców lub opiekunów dziecka przysługuje wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu wychowawczego z 36-miesięcznego wymiaru tego urlopu (tzw. nieprzenoszalna część urlopu wychowawczego). Przepisy przewidują wyjątki od tej zasady
Rodzice lub opiekunowie dziecka mogą jednocześnie korzystać z urlopu wychowawczego przez okres trzech miesięcy Okres, w którym rodzice lub opiekunowie dziecka mogą jednocześnie korzystać z urlopu wychowawczego, wydłużono do czterech miesięcy
Urlop wychowawczy można wykorzystać w maksymalnie czterech częściach Liczbę części, w ramach których można wykorzystać urlop wychowawczy, zwiększono do pięciu
Jeżeli pracownik, po nabyciu z dniem 1 stycznia prawa do urlopu wypoczynkowego za dany rok, rozpoczyna urlop wychowawczy trwający co najmniej jeden miesiąc i po jego zakończeniu powraca do pracy w tym samym roku kalendarzowym, to jego urlop wypoczynkowy ulega proporcjonalnemu obniżeniu Uchylono zasadę proporcjonalnego obniżania wymiaru urlopu wypoczynkowego w przypadku skorzystania przez pracownika z urlopu wychowawczego w wymiarze co najmniej jednego miesiąca w sytuacji, gdy pracownik ten z dniem 1 stycznia nabył już prawo do urlopu wypoczynkowego za dany rok i w tym samym roku powraca do pracy po zakończeniu urlopu wychowawczego
Bieg przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy nie ulega przerwaniu ani zawieszeniu na czas trwania urlopu wychowawczego Wprowadzono regulację, zgodnie z którą na czas urlopu wychowawczego bieg przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy nie rozpoczyna się, a rozpoczęty przed urlopem wychowawczym ulega zawieszeniu na czas jego trwania
Przepisy rozporządzenia w sprawie urlopu wychowawczego
przed 1 października 2013 r. od 1 października 2013 r.
We wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego wskazuje się datę jego rozpoczęcia i zakończenia oraz okres urlopu wykorzystany dotychczas na dane dziecko Wprowadzono wymóg wskazywania we wniosku, oprócz dotychczas wymaganej treści, również liczby części tego urlopu, z których dotychczas skorzystano na dane dziecko
Do wniosku o urlop wychowawczy dołącza się oświadczenia drugiego rodzica lub opiekuna o braku zamiaru korzystania z urlopu wychowawczego w okresie wskazanym we wniosku (dalej oświadczenia drugiego rodzica). Nie jest to wymagane, jeżeli:

·drugiego rodzica pozbawiono władzy rodzicielskiej lub ją ograniczono

·zwolniono z opieki drugiego opiekuna dziecka lub ograniczono opiekę
·zachodzą niedające się usunąć przeszkody do uzyskania oświadczenia
W razie wystąpienia powyższych okoliczności pracownik dołącza do wniosku potwierdzające je dokumenty. Jeżeli przedstawienie ich nie jest możliwe, pracownik dołącza pisemne oświadczenie w sprawie wystąpienia tych okoliczności
Sprecyzowano rodzaj dokumentów dołączanych do wniosku o urlop wychowawczy w przypadku, gdy wystąpiły okoliczności uchylające obowiązek dołączenia do wniosku oświadczenia drugiego rodzica (patrz kolumna obok). Wówczas, w zależności od sytuacji, pracownik dołącza do wniosku:

·prawomocne orzeczenie sądu o ograniczeniu lub pozbawieniu drugiego rodzica władzy rodzicielskiej lub o ograniczeniu lub zwolnieniu z opieki drugiego opiekuna dziecka

·dokumenty lub pisemne oświadczenie pracownika potwierdzające wystąpienie niedających się usunąć przeszkód do uzyskania oświadczenia drugiego rodzica
Brak regulacji Rodzic lub opiekun dziecka składający wniosek o wykorzystanie urlopu wychowawczego w wymiarze 36 miesięcy lub ostatniej części tego urlopu, która razem z wcześniej wykorzystanymi częściami daje łącznie maksymalny wymiar tego urlopu, w treści wniosku zawiera dodatkowo oświadczenie dotyczące okoliczności uprawniających go do wykorzystania całego (tj. razem z jego nieprzenoszalną częścią) urlopu wychowawczego. Ponadto do wniosku dołącza dokumenty potwierdzające te okoliczności, tj.:
  • w razie śmierci drugiego rodzica – akt zgonu tego rodzica
  • jeżeli drugiemu rodzicowi dziecka nie przysługuje władza rodzicielska – prawomocne orzeczenie sądu o ubezwłasnowolnieniu drugiego rodzica; dokument potwierdzający niepełnoletniość drugiego rodzica, gdy rodzice dziecka nie są małżeństwem; prawomocne orzeczenie sądu o ustaleniu ojcostwa, w którym ojcu nie przyznano władzy rodzicielskiej
  • gdy drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej lub władza ta została ograniczona lub zawieszona – prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu drugiego rodzica władzy rodzicielskiej lub o jej ograniczeniu bądź zawieszeniu
  • gdy dziecko pozostaje pod opieką jednego opiekuna – prawomocne orzeczenie sądu o przyznaniu opieki nad dzieckiem jednemu opiekunowi albo o zwolnieniu drugiego opiekuna z opieki


Uprawnienia pracownicze związane z rodzicielstwem
Pracownicy korzystający z uprawnień rodzicielskich mają także dodatkowe uprawnienia pracownicze, z których mogą korzystać w trakcie wychowywania swojego potomstwa. Zaliczamy do nich:
• przerwy na karmienie dla pracującej matki;
• zwolnienie od pracy na opiekę nad dzieckiem;
• zakaz zatrudnienia powyżej ośmiu godzin na dobę w systemach i rozkładach czasu pracy wskazanych w art. 135–138, 143 i 144 Kodeksu pracy;
• zakaz delegowania poza stałe miejsce zamieszkania;
• zakaz zatrudnienia w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych;
• zakaz zatrudniania w systemie przerywanego czasu pracy.
Większość z wymienionych uprawnień dotyczy zarówno pozostających w zatrudnieniu kobiet, jak i mężczyzn, z tym że zasadą jest, iż w tym samym czasie z określonych uprawnień może korzystać tylko jedno z rodziców . Do kobiet karmiących dziecko piersią stosuje się także w pełnym zakresie przepisy art. 179 Kodeksu pracy, które dotyczą zakazu wykonywania prac wzbronionych.
Przerwy na karmienie dla pracującej matki
Pracownica karmiąca dziecko piersią ma prawo do:
• dwóch 30-minutowych przerw w pracy wliczanych do czasu pracy (na jedno karmione dziecko);
• dwóch 45-minutowych przerw w pracy wliczanych do czasu pracy (na więcej niż jedno karmione dziecko).
Wskazane przerwy przysługują w sytuacji, gdy czas pracy pracownicy przekracza sześć godzin na dobę. Jeżeli czas jej pracy jest krótszy, przysługuje jej jedna przerwa na karmienie. Pracownicy zatrudnionej przez czas krótszy niż cztery godziny dziennie przerwy na karmienie nie przysługują.
Przerwy na karmienie mogą być na wniosek pracownicy udzielane łącznie. W praktyce najczęściej odbywa się to w ten sposób, że pracownica korzysta ze skróconego dnia roboczego, tzn. rozpoczyna pracę później np. o godzinę (np. dwie przerwy po 30 minut każda) lub kończy pracę odpowiednio wcześniej. Liczba przerw na karmienie oraz czas ich trwania są uzależnione od dobowego wymiaru czasu pracy pracownicy .
Przerwy na karmienie dziecka przez daną pracownicę wlicza się do czasu pracy. Oznacza to, że pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia, obliczanego w podobny sposób jak przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy .
Żaden przepis Kodeksu pracy nie określa czasu, przez jaki pracownica może korzystać z prawa przerwy na karmienie. Nie określa także granicy wieku dziecka. Jeżeli jednak pracodawca ma wątpliwości, czy pracownica rzeczywiście karmi dziecko w sposób naturalny, to może zażądać aktualnego zaświadczenia lekarskiego w tym zakresie .

Zwolnienie od pracy na opiekę nad dzieckiem
Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na dwa dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. W tym celu powinien on złożyć pracodawcy stosowny wniosek wraz ze wskazaniem terminu wykorzystania zwolnienia. Pracodawca nie ma tutaj wyjścia – musi on zaakceptować wniosek bez względu na to, czy w tym czasie jest możliwe, aby np. ktoś z rodziny pracownika opiekował się dzieckiem.
W przypadku korzystania ze zwolnienia od pracy nie jest wymagane przedłożenie pracodawcy zaświadczenia lekarskiego. Może być to dziecko zarówno własne, jak i przysposobione, a nawet wzięte na wychowanie w ramach rodziny zastępczej. Istotne jest, że zamiar zwolnienia na opiekę wynosi tylko dwa dni – bez względu na liczbę wychowywanych dzieci w wieku do 14 lat. Ten dwudniowy wymiar zwolnienia może być wykorzystywany łącznie albo rozdzielnie, w terminie (terminach) uzgodnionych z pracodawcą. Jeżeli obydwoje rodzice (opiekunowie) pozostają w stosunku pracy, to ze wskazanego uprawnienia może korzystać tylko jedno z nich. Dopuszczalne jest jednak podzielenie się tymi uprawnieniami tak, że każdemu z nich będzie przysługiwał dzień zwolnienia .
Jeżeli jednak pracownik w danym roku kalendarzowym nie wykorzysta tego zwolnienia, to dni te „nie przechodzą” na rok następny. Oznacza to, że uprawnienie przysługujące w danym roku w takiej sytuacji wygasa. Nie ma też możliwości kumulowania niewykorzystanych w danym roku dni opieki z dniami przypadającymi w aktualnym roku .
Zakazy związane z wykonywaniem pracy
Pracownika opiekującego się dzieckiem do ukończenia przez nie czwartego roku życia nie wolno bez jego zgody zatrudniać w:
• godzinach nadliczbowych;
• w porze nocnej;
• w przerywanym systemie czasu pracy;
• nie można delegować poza stałe miejsce pracy.
Zakazy te mają charakter względny. Oznacza to z jednej strony, że tego rodzaju zatrudnienie jest dopuszczalne za zgodą danego pracownika oraz z drugiej strony, że pracodawcy nie wolno narzucać pracy wbrew jego woli. Ponadto uprawnienia te odnoszą się nie tylko do pracownic-matek, ale także do pracowników-ojców. Koresponduje to ściśle z zasadą równego traktowania kobiet i mężczyzn w zatrudnieniu. Jeśli natomiast obydwoje rodzice (opiekunowie) danego dziecka pozostają równocześnie w stosunku pracy, to z uprawnień tych może korzystać tylko jedno z nich .
Prawo do dodatku w okresie urlopu wychowawczego023,
Ustawa o świadczeniach rodzinnych określa zasady nabywania i utraty prawa do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.
Zgodnie z art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres:
• 24 miesięcy kalendarzowych;
• 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu;
• 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Obecnie dodatek przysługuje w wysokości 400,00 zł miesięcznie. Jednakże dodatek przysługujący za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 dodatku miesięcznego za każdy dzień. Kwotę dodatku przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 gr w górę.
W przypadku równoczesnego korzystania z urlopu wychowawczego przez oboje rodziców lub opiekunów prawnych dziecka przysługuje jeden dodatek.

Dodatek nie przysługuje, jeżeli:
• bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawał w stosunku pracy przez okres krótszy niż sześć miesięcy;
• podjął lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego;
• dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż pięć dni w tygodniu, oraz w innych przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem;
• w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego.

Przypisy
Bibliografia
Wykaz zalecanej literatury:
1) L. Florek, T. Zieliński, Prawo pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2006.
2) Prawo pracy 2010, red. K. Jaśkowski, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010.
3) Kodeks pracy. Komentarz, red. W. Muszalski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013.
4) M. Barzycka-Banaszczyk, Prawo pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2010.
5) M. Gadomska, G. Ordak, Prawo pracy z komentarzem, część 3, Presspublika Sp. z o.o., Warszawa 2011.
6) A. Barczewska, Urlopy wychowawcze po zmianach, „Gazeta Podatkowa” (online), 7 października 2013 r., nr 80/2013.
7) M. Rotkiewicz, Świadczenia chorobowe, opiekuńcze i macierzyńskie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2010.
8) A. Abramowska, Ile dodatkowego czasu z maluchem, „Rzeczpospolita”, 27 czerwca 2013 r., nr 148/2013.
9) T. Zalewski, Dodatkowy macierzyński jest dłuższy o dwa tygodnie, „Dziennik Gazeta Prawna”, 17 czerwca 2013 r., nr 115/2013.
10) G. Ordak, Rodzicielskie przywileje przed i po zmianach, „Rzeczpospolita”, 27 czerwca 2013 r., nr 148/2013.
11) E. Wronikowska, Akty wykonawcze do Kodeksu pracy, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2009.
12) Kodeks pracy. Komentarz, red. W.K. Baran, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2012.
13) M.A. Świątkowski, Kodeks pracy. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2012.
14) W. Sanetra, J. Iwulski, Kodeks pracy. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2013.
15) T. Liszt, Prawo pracy, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004.

Wykaz adresów internetowych (odczyt z dnia 25.10.2013):
1) Baza wiedzy na temat nowych uprawnień rodzicielskich: http://www.rodzicielski.gov.pl/.2. Porady prawne dotyczące rodzicielstwa: http://www.pip.gov.pl/html/pl/porady/07065000.htm.
2) Uprawnienia rodzicielskie w 2014 r.: http://kadry.infor.pl/kadry/indywidualne_prawo_pracy/uprawnienia_rodzicielskie/artykuly/673429,uprawnienia_rodzicielskie_w_2014_r.html.
3) Urlopy wychowawcze: http://www.urlopypracownicze.pl/dzial,84,urlopy-wychowawcze.html?gclid=CMzl642muLoCFU6N3god2l0ACg.
4) Porady prawne na temat urlopu wychowawczego: http://www.gdzierodzic.info/artykul/42?gclid=CLKlqsimuLoCFS_KtAodGAoAsA.
5) Omówienie zmian w obowiązujących przepisach od 1 października 2013 r. dotyczących urlopu wychowawczego: http://www.regiopraca.pl/portal/prawo/zmiany-w-prawie/urlop-wychowawczy-po-zmianach