« Powrót

Podrozdział 2. Prawo autorskie w umowie zlecenia



W ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej jako: ustawa) została zawarta definicja utworu jako przedmiotu praw autorskich. Zgodnie z nią utworem jest: „każdy przejaw działalności twórczej o zindywidualizowanym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia” . Tak rozumiany utwór jest objęty ochroną, poza której zasięgiem znajdują się odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne . Utwór może mieć zarówno charakter materialny, jak i niematerialny, przy czym jego niematerialna postać musi spełniać określone przesłanki, by zostać zaliczona do tej kategorii. Zatem wytwór niematerialny, by stać się przedmiotem ochrony, musi:
– być rezultatem pracy człowieka;
– stanowić przejaw jego działalności twórczej;
– posiadać indywidualny charakter;
– zostać ustalony .

Przejście majątkowych praw autorskich do utworu zostało uregulowane w ustawie i może przybrać formę ich przeniesienia bądź też udzielenia licencji wyłącznej lub niewyłącznej na korzystanie z nich . Ponieważ ustawodawca nie zdecydował się na wprowadzenie do obowiązującego systemu prawa konstrukcji nazwanych umów prawa autorskiego, dla dokonania przejścia majątkowych praw autorskich należy posługiwać się instytucjami przewidzianymi w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (dalej jako: k.c.) bądź też formułować treść stosunku zobowiązanego jako umowy nienazwanej.
W każdym z tych przypadków należy mieć na uwadze specyfikę przedmiotu zobowiązania, jakim jest utwór oraz szczególne regulacje jego dotyczące wynikające z przepisów ustawy, której podstawowym celem jest ochrona twórcy. Kodeks cywilny wśród umów nazwanych wymienia umowę zlecenia, w której: „przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie” . W praktyce często spotyka się używanie tej właśnie konstrukcji dla przejścia autorskich praw majątkowych do utworu, co należy uznać za błąd. Już z samej definicji zlecenia wynika, że jego przedmiotem jest dokonanie określonej czynności prawnej.

Przyjmujący zlecenie zobowiązuje się zatem do dochowania należytej staranności, a nie do osiągnięcia konkretnego, określonego umową, rezultatu, jak ma to miejsce w przypadku umowy o dzieło . Na tę właśnie podstawową różnicę pomiędzy obiema umowami nazwanymi zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r. Już z samej tylko wyżej wskazanej okoliczności wynika, że z uwagi na specyfikę przedmiotu praw autorskich nie może dojść do przejścia doń praw w wyniku umowy zlecenia.
Jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 1 lutego 2012 r., immanentną cechą umów o dzieło jest ich zorientowanie na osiągnięcie indywidualnie oznaczonego rezultatu, które może przybrać postać materialną lub niematerialną (przykładowo wygłoszenie i prowadzenie wykładów). „Natomiast istota umowy zlecenia zasadza się w ustaleniu, iż jest to umowa starannego działania. Oznacza to, że do oceny wykonania umowy konieczne jest nie osiągnięcie określonego rezultatu, lecz starania w celu osiągnięcia tego wyniku. Tym samym w przypadku umowy zlecenia ocenie podlega nie konkretnie osiągnięty cel, ale czynności zmierzające do jego osiągnięcia i staranność ich wykonania. Kolejnym z kryteriów rozróżnienia umowy o dzieło od umowy zlecenia jest też kryterium podmiotowe. Przyjmujący zamówienie (w przypadku umowy o dzieło) wybierany jest z uwagi na jego cechy podmiotowe, tj. odpowiedni zawód, specyficzne umiejętności czy też predyspozycje. W przypadku umowy zlecenia cechy osobowe zleceniobiorcy nie są tak istotne. Prowadzi to do wniosku, że w przypadku umowy zlecenia osobiste wykonanie zamówienia nie ma tak istotnego znaczenia jak w przypadku umowy o dzieło” .
W wyżej cytowanym uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zwrócił uwagę na bardzo istotną kwestię, tj. cechy podmiotu przyjmującego zlecenie. W przypadku twórcy utworu oczywiste jest, że jego przymioty osobiste, a więc talent, kreatywność, zdolności manualne czy też intelektualne mają kluczowe znaczenie dla nabywcy autorskich praw majątkowych bądź licencji do korzystania z wytworu jego twórczej działalności. Przy zleceniu osoba je przyjmująca nie jest tak istotna, czego konsekwencją jest chociażby możliwość powierzenia jego wykonywania osobie trzeciej .

Reasumując, należy dojść do wniosku, że jakkolwiek spotyka się to często w praktyce, przejście majątkowych praw autorskich do utworu w rozumieniu ustawy nie powinno przybierać formy umowy zlecenia, która będąc umową nazwaną, ściśle regulowaną przepisami k.c., ze swej istoty polega na starannym działaniu, a za swój przedmiot ma dokonanie określonej nią czynności prawnej, a nie osiągnięcie rezultatu, czy to materialnego, czy też przybierającego postać niematerialną. Mając powyższe na uwadze, należy wnioskować, że dokonanie przejścia autorskich praw majątkowych w umowie opatrzonej nazwą „umowa zlecenia” spowoduje, że w istocie będziemy mieć do czynienia z inną umową (np. o dzieło lub umową nienazwaną) bądź umową mieszaną zawierającą elementy zarówno zlecenia, jak i innej formy zobowiązania. Zatem w momencie powstania ewentualnego sporu między stronami takiego stosunku prawnego do oceny skuteczności i zakresu przejścia majątkowych praw autorskich oraz określenia praw i obowiązków kontrahentów sąd nie posłuży się przepisami dotyczącymi umowy zlecenia, lecz zbadawszy wspólny zamiar stron i literalne brzmienie umowy, sięgnie do innych regulacji.
Przypisy
Bibliografia
Lista publikacji dotycząca tematyki artykułu:
1) System prawa prywatnego. Prawo autorskie, Tom 13, red. J. Barta, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2007.
2) Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, red. J. Barta, R. Markiewicz, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2011.
3) Kodeks cywilny. Komentarz, Tom III, Zobowiązania część szczególna, red. A. Kidyba, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010.
4) T. Targosz, K. Włodarska-Dziurzyńska, Umowy przenoszące autorskie prawa majątkowe, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010.
5) E. Traple, Umowy o eksploatację utworów w prawie polskim, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010.
6) G. Bieniek, H. Ciepła, S. Dmowski, J. Gudowski, K. Kołakowski, M. Sychowicz, T. Wiśniewski, C. Żuławski, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, Tom 2, Wydawnictwo LexisNexis Polska, Warszawa 2011.

Lista adresów internetowych dotyczących tematyki artykułu:
1) http://www.prawoautorskie.gov.pl/ – jest to rządowa strona internetowa stworzona w celu zapoznania użytkowników z problematyką prawa autorskiego i medialnego w ustawodawstwie polskim. Poza treścią obowiązujących przepisów i orzecznictwem zawiera informacje o aktualnych wydarzeniach i inicjatywach rządowych podejmowanych w celu promowania świadomości prawnej wśród twórców.
2) http://zaiks.org.pl/ – oficjalna strona Stowarzyszenia Autorów zajmującego się ochroną ich praw. Informacje na niej podane mają ogromny walor praktyczny z punktu widzenia twórców,
3) http://www.serwisprawa.pl/ – portal prawniczy, na którym możemy odnaleźć informacje na temat obowiązujących przepisów, aktualnego orzecznictwa, wypowiedzi specjalistów z zakresu prawa autorskiego, a także ich praktyczne porady dotyczące zawierania umów w tym obszarze.
4) http://www.businessandbeauty.pl/ – jest to strona internetowa dwumiesięcznika o zasięgu ogólnopolskim, którego głównymi odbiorcami są przedsiębiorcy, właściciele firm, osoby aktywne zawodowo, kadra zarządzająca, urzędy miast, ambasady. Zawiera szereg artykułów dotyczących prawa autorskiego i jego zastosowania w praktyce.
5) http://fotografiareklamaprawo.wordpress.com/ – jest to blog prowadzony przez adwokata zajmującego się prawem własności intelektualnej, na którym autor porusza aktualne problemy występujące w przestrzeni tworzenia i stosowania prawa autorskiego.