« Powrót

Podrozdział 6. Globalizacja.



We współczesnym świecie zachodzą uzasadnione i racjonalne procesy globalizacji. Najogólniej można powiedzieć, że globalizacja to umiędzynarodowienie rynków krajowych poprzez integrację. Proces umiędzynarodowienia zachodzi w warunkach wolnego rynku i handlu, a w związku z dążeniami ludzi do podwyższania poziomu dobrobytu narasta stopień wzajemnej zależności i współzależności wszystkich krajów i regionów świata [1] . Podstawową cechą globalizacji jest prowadzenie działalności gospodarczej w różnych krajach i na różnych kontynentach. Zjawisko to niesie za sobą możliwości osiągania korzyści komparatywnych. Gospodarka światowa dzięki globalizacji jest coraz bardziej otwarta i zintegrowana, rozwija się w bardzo szybkim tempie, możliwa jest e-komunikacja, odbywa się wolny handel. Globalizacja w ogólnym sensie dotyczy procesu stopniowego likwidowania granic w stosunkach ekonomicznych – zanikają sukcesywnie podziały, które zarządzający społecznościami kiedyś sztucznie tworzyli [2] .

Globalizacja wykorzystuje różnice w produktywności gospodarek i przedsiębiorstw dzięki sięganiu „niewidzialnej ręki rynku globalnego” po proponowane przez nie tańsze produkty i usługi, dotychczas chronione przez rynki lokalne [3] . Uruchamia procesy samoregulacji, wymuszające wzrost produktywności tak samo w skali rynku krajowego czy regionalnego, co i w skali światowej. Globalizacja to historyczny proces liberalizacji i integracji dotychczas funkcjonujących w pewnej mierze w odosobnieniu rynków towarów, kapitału i siły roboczej w jeden rynek światowy [4] . Zjawisko globalizacji można definiować także jako proces wzrastających zależności i powiązań gospodarek państw, (…) cechuje ją nasilenie wolnego przepływu towarów, kapitału, ludzi, idei przez granice państwowe oraz wzrost liczby i zasięgu działania przedsiębiorstw wielonarodowych oraz problemów o charakterze gospodarczo-społecznym, wymagających przy rozwiązaniu współpracy kilku państw [5] . Z ekonomicznego punktu widzenia globalizacja to historyczny proces liberalizacji, w ślad za tym postępującej integracji funkcjonujących w pewnym odosobnieniu rynków kapitału, towarów i siły roboczej, w jeden współzależny rynek światowy [6] . „Nowa gospodarka” to zespół zjawisk, procesów i zależności ekonomicznych, finansowych i kulturowych będących efektem współczesnego postępu technologicznego, stymulowanego przez komputeryzację i internet [7] .

Jak pokazuje powyższy przegląd, globalizacja definiowana jest najczęściej w kontekście procesów współzależności oraz liberalizacji działalności organizacyjnej na różnych rynkach. Im większy stopień globalizacji przedsiębiorstwa, tym działania wykonywane oraz zachodzące w nim procesy są bardziej skomplikowane. Zjawisko globalizacji w obecnym kształcie określane jest jako kontrowersyjne. Wskazuje się zarówno korzyści z procesów globalizacyjnych, jak i negatywne ich efekty. Bilans całościowy zależy od tego, kto i z jakiej pozycji dokonuje tej oceny [8] . Zestawienie zmian pozytywnych i negatywnych w globalizacji przedstawia tabela 1.

Tabela 1. Skutki globalizacji.

Dziedzina Zmiany pozytywne Zmiany negatywne
Miejsca pracy, ograniczenie bezrobocia Tworzone są nowe miejsca pracy w krajach, w których działają firmy globalne Wiele miejscowych firm w krajach, w których działają firmy globalne, nie wytrzymuje konkurencji i upada, co może oznaczać utratę miejsc pracy. Nowe miejsca pracy dla miejscowej ludności rzadko dotyczą prac i stanowisk elitarnych, takich jak menedżerowie wyższych szczebli zarządzania, projektanci, badacze itp.
Poprawa jakości (standardów) życia, wzrost dobrobytu Dobrej jakości firmowe produkty firm globalnych wpływają korzystnie na jakość życia, dochody z pracy w tych firmach, zasilają budżety rodzin pracowników Produkty firm globalnych często są niedostępne dla pracowników i miejscowej ludności, a dochody z pracy bywają niskie
Transfer nowej wiedzy i nowych technologii W wielu wypadkach jest ewidentna korzyść, chociaż know-how w reguły pozostaje wyłączną własnością firmy globalnej (jednostki macierzystej) i nie może być szerzej stosowany w danym kraju Czasami rola oddziałów krajowych sprowadza się do konfekcjonowania gotowych produktów, prostego montażu, dystrybucji itd., nie ma wówczas tego rodzaju transferu
Wzmacnianie narodowych gospodarek i budżetów państw Udane inwestycje zagraniczne, w tym także firm globalnych, przynoszą korzyści narodowym gospodarkom Firmy globalne z reguły dyktują warunki swojej obecności w danym kraju. Spełnienie ich dyktatu znacznie pomniejsza bilans zysków nad stratami. Nieudane inwestycje stają się niekiedy źródłem ogromnych strat
Wyższe standardy w zakresie zarządzania zasobami ludzkimi i etyki W niektórych firmach takie wyższe standardy rzeczywiście obowiązują. Czasem firma globalna przejmuje miejscowe wzorce i chcąc osiągnąć wyższy zysk, rezygnuje ze stosowania własnych, wyższych standardów.
Lansowanie lepszej kultury organizacji Zazwyczaj firmy globalne przynoszą ze sobą własną specyficzną kulturę, która ma zalety, skoro organizacja ta odniosła sukces Bezpośrednie i pełne przenoszenie własnej kultury do innych środowisk nie jest ani możliwe, ani celowe. Postawy geocentryczne jeszcze nie dominują w firmach globalnych

Źródło: Zarządzanie zasobami ludzkimi. Tworzenie kapitału ludzkiego organizacji, red. H. Król, A. Ludwiczyński, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s. 147.

Powyższa tabela prezentuje wybrane skutki globalizacji. Pracownicy zatrudnieni w firmach globalnych mogą zyskiwać nowoczesną wiedzę, pracując w wyższych standardach, korzystając z lepszej jakości produktów. Różnice w poziomie wynagrodzeń między firmą macierzystą a miejscową jednocześnie mogą sprawić, że nie mają oni wystarczająco wysokich zarobków, aby konsumować produkty lub usługi z wyższej jakości. Także próby przenoszenia kultury organizacyjnej między środowiskami mogą zakończyć się fiaskiem, chociaż promowanie dobrych praktyk może sprzyjać rozwojowi kraju lub regionu. Warto zauważyć, że chociaż proces globalizacji postępuje niezwykle szybko, to wydaje się niemożliwe, aby mógł zostać kiedykolwiek zakończony. Znaczne różnice miedzy regionami i krajami, dziedzictwo kulturowe, układ sił politycznych, stopień demokratyzacji, różnorodne czynniki lokalne utrudniają znoszenie barier w swobodnym kształtowaniu rynków gospodarczych [9] . Globalizacja w obecnym świecie znacząco przyczynia się do zwiększenia konkurencyjności przedsiębiorstw, ale też wpływa na pogłębiające się więzi.

W. Morawski pisze jednak o Janusowych obliczach globalizacji, która charakteryzuje się dezintegracją obok integracji, globalnymi współzależnościami, ale też fragmentaryzacją, homogenizacją i różnorodnością, relatywizmem, ale też fundamentalizmem. Jest dowodem na wzrost i racjonalności, i irracjonalności [10] .

Obecnie uważa się, że firmy powinny globalizować swoją działalność, bo te, które globalizują działalność, stają się bardziej konkurencyjne i osiągają lepsze wyniki finansowe [11] . Składniki organizacji determinujące możliwość opracowania strategii globalnej to: struktura organizacji (obraz organizacji), procesy zarzadzania (planowanie i opracowywanie budżetu, systemy informacyjne), ludzie (menedżerowie i pracownicy), kultura (wartości i zasady rządzące zachowaniami w korporacji) [12] . Globalizacja rodzi także konieczność konkurencyjności, czyli zdolności do konkurowania i rywalizacji z innymi podmiotami działającymi w tej samej branży na rynku. Rywalizacja toczy się o rynki zbytu, rynki surowców, kompetencje pracowników, wdrażanie wynalazków, innowacji. Konkurencja jest przesłanką pobudzającą innowacyjność w zakresie asortymentu i jakości towarów, a także doskonalenia technologii i czynników produkcji.

Najbardziej globalnym czynnikiem produkcji jest dziś kapitał, krążący po całym świecie bez barier. Najmniej mobilnym czynnikiem są ludzie. Nie wynika to z ograniczeń swobody siły roboczej, ale raczej z obawy przed wszystkim, co nowe, niechęci do zmiany, a także niewiedzy. Globalizacja wiąże się z pokonywaniem granic czasu i przestrzeni. Według M.E. Portera strategia nie jest już tylko szeroką wizją, ale konkretną konfiguracją działań, jakie firma przyjmuje w stosunku do swoich rywali. Poszukiwania przewagi konkurencyjnej i zrównoważonej przewagi konkurencyjnej stały się powszechne. Elementy systemów zarządzania ludźmi, takie jak wynagrodzenia, szkolenia i talenty mogą być źródłem przewagi konkurencyjnej [13] .

Przedsiębiorstwo dążące do rozwoju musi zadbać o swoją przyszłość. W dobie powszechnej globalizacji firmom ciężko jest uzyskać odpowiednią konkurencyjność. Dążąc do postępu technologicznego, podejmując działania wspierające długoterminowy wzrost oraz podnosząc innowacyjność, firmy muszą korzystać z narzędzi, które zapewnią im możliwość funkcjonowania w długim okresie. Metodyką, która oferuje taką możliwość przewidzenia przyszłych tendencji jest foresight [14] . Foresight stara się przy tym uwzględnić czynniki społeczne, technologiczne, ekonomiczne, ekologiczne i polityczne [15] . Jest więc narzędziem, które umożliwia nie tylko wyczucie zbliżających się trendów, ale również osiągnięcie znaczącej przewagi konkurencyjnej. Dzięki kreatywnemu podejściu oraz innowacyjnemu myśleniu instrument ten pozwala organizacjom usprawnić procesy oraz dążyć do wyprzedzenia zbliżających się tendencji. Foresight można również definiować jako podjęcie próby (…) badania w długiej perspektywie przyszłości nauki, technologii, gospodarki oraz społeczeństwa [16] . Jednak ta definicja nie oddaje w pełni znaczenia i celu foresightu. Zadaniem tego narzędzia jest bowiem w dużej mierze także oddziaływanie na obecny stan przedsiębiorstwa, dlatego można uznać, iż foresight to proces systematyczny, partycypacyjny, gromadzący wiedzę dotyczącą przyszłości, polegający na budowaniu wizji rozwoju w średnio- i długookresowej perspektywie. Proces ten jest zorientowany na obecne decyzje i wymusza wspólne działania [17] . Głównym celem foresightu jest więc weryfikacja możliwości rozwojowych danego przedsiębiorstwa oraz poprawienie jego zdolności konkurencyjnej. Rezultatem zastosowania tegoż narzędzia mają być konkretne działania podejmowane w firmie, prowadzące do wyprzedzania pewnych zjawisk globalnych. Jak widać przedsiębiorstwa postawione w obliczu globalizacji i rosnącej konkurencji mogą stosować foresight starając się wyprzedzić pojawienie się w otoczeniu zewnętrznym i wewnętrznym niekorzystnych zjawisk. Starzejące się zasoby ludzkie są niewątpliwie takim niekorzystnym zjawiskiem.

W gospodarce światowej występuje obecnie różnorodność źródeł konkurencyjności międzynarodowej pojedynczych krajów bądź ich grup. Część krajów swoją pozycję konkurencyjną zawdzięcza bogatym surowcom naturalnym (kraje OPEC, Bliski Wschód, Afryka Północna), jednocześnie rośnie liczba krajów czerpiących przewagę z postępu technologicznego i innowacyjności (kraje OECD, niektóre kraje nowo uprzemysłowione). Istnieje grupa krajów, których konkurencyjność wynika z potencjału eksportowego i modelu wzrostu napędzanego przez eksport (Chiny, Japonia), a są kraje, dla których ważny jest dostęp do zintegrowanego rynku (UE, Wspólny Rynek Ameryki Południowej – Mercosur) [18] . Firmy mogą szukać przewagi konkurencyjnej na kilku polach [19] : rynek i konsumenci, jakość produktów lub usług, system wartości dodanej przedsiębiorstwa, aktywa i zasoby, partnerzy, skala i zasięg działania [20] . Na początku XXI wieku znaczące miejsce w gospodarce światowej zajęły kraje zwane BRIC – Brazylia, Rosja, Indie, Chiny, które należą do najbardziej rozwijających się gospodarek światowych, chociaż każdy z tych krajów opiera swoją pozycję na innych zasobach: gospodarka chińska na eksporcie towarów o niskim i średnim stopniu przetworzenia i napływie kapitału zagranicznego, Rosja na surowcach strategicznych typu rapa naftowa, gaz ziemny, gospodarka indyjska na wiedzochłonnych usługach nowego typu, natomiast gospodarka brazylijska na rolnictwie, usługach, przemyśle i ostatnio odkrytych pokładach ropy naftowej [21] . Grupa BRIC rozszerza się w BRICSAM [22] .

K. Obłój stwierdził, że w zarządzaniu strategicznym powstanie nowa szkoła myślenia o strategii koncentrująca się na budowaniu inteligentnych, produktywnych społeczności, gdzie kluczowym będzie transfer wiedzy i doświadczeń w ramach firmy w celu wspierania przewagi konkurencyjnej i budowania pokładów kompetencji [23] . W tym kontekście rysuje się kilka kluczowych obszarów kompetencji menedżerskich:

• wiedza (zdolność do przyciągania wiedzy),
• wartość umiejętność kreowania wartości z ludzkiej kreatywności, innowacyjności,
• sieć (zdolność do tworzenia sieci biznesowych – networking),
• globalność (zdolność do myślenia globalnego),
• wielokulturowość – komunikowanie się w wielokulturowych organizacjach,
• technologia informatyczna – zdolność do implementowania IT z sukcesem,
• człowiek – umiejętność aplikowania otoczenia z „ludzkim dotykiem” (human touch environment) [24] .

M. Krupa zobrazował „nową ekonomię” jako epokę gospodarczą, w której dominującym narzędziem gospodarowania jest komputer, zaś kluczowymi źródłami kształtowania wartości organizacji jest wiedza [25] . D. Begg podkreślił, że trwająca rewolucja informatyczna jest podstawą dynamicznego rozwoju tzw. nowej gospodarki [26] .

Globalizacja jest procesem, którego nie da się zatrzymać; może stać się szansą dla organizacji, szczególnie korzystających z nowoczesnych technologii i metod innowacyjnych, będących dla nich podstawą rozwoju.
Przypisy