« Powrót

Podrozdział 7. Społeczna odpowiedzialność biznesu.



Organizacje działając w niepewnym i wysoce konkurencyjnym otoczeniu coraz silniej otwierają się na różnorodnych interesariuszy. W tym duchu istnieje i prężnie rozwija się odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstwa (biznesu). Społeczna odpowiedzialność biznesu (Corporate Social Responsibility, CSR) to strategia, która charakteryzuje się dobrowolnością. Rozumie się przez to zobowiązania firmy, zmierzanie w kierunku osiągania celów długookresowych na rzecz społeczeństwa, wykraczających poza to, czego wymagają prawo i ekonomia [1] . Przedsiębiorstwa muszą przestrzegać prawa i troszczyć się o swoje interesy, ale mają też powinności względem społeczeństwa, lokalnej zbiorowości, pracowników. Inne rozumienie społecznej odpowiedzialności biznesu, przedstawione przez Lidię Zbiegień-Maciąg sugeruje, że społeczna odpowiedzialność biznesu to moralna odpowiedzialność i zobowiązanie do rozliczania się przed prawem i społeczeństwem ze swojej działalności. Odpowiedzialność występuje przed: właścicielami, pracownikami, akcjonariuszami, klientami, wierzycielami, bankami, ruchami ekologicznymi, dostawcami, administracją państwową [2] . Definicja społecznej odpowiedzialności biznesu opracowana przez Komisję Europejską w Zielonej Księdze z 18 lipca 2001 r.: odpowiedzialność oznacza, że przedsiębiorstwa dobrowolnie uwzględniają aspekty społeczne, etyczne i ekologiczne w swoich działaniach handlowych oraz w kontaktach ze swoimi interesariuszami. Dotyczy to kontaktów z pracownikami, klientami, akcjonariuszami i często również społecznością lokalną.

Społeczna odpowiedzialność biznesu to proces, poprzez który przedsiębiorstwa zarządzają relacjami z różnymi interesariuszami, którzy mają realny wpływ na ich działalność [3] . Według założeń Komisji Europejskiej społeczna odpowiedzialność może obejmować: zarządzanie zasobami ludzkimi, wpływ działalności gospodarczej na środowisko lokalne, zarządzanie surowcami zużywanymi przez przedsiębiorstwo oraz odpowiedzialne zachowanie w odniesieniu do działań poza wewnętrzną strukturą przedsiębiorstwa; może dotyczyć wpływu organizacji na społeczności lokalne, stosunków z partnerami biznesowymi, a także przestrzegania praw człowieka i troski o środowisko naturalne [4] .

Kolejnym argumentem, który przemawia na korzyść budowania społecznej odpowiedzialności jest obok postępującego procesu globalizacji, ogromny rozwój społeczeństwa obywatelskiego, które tworzy coraz to szersze prawa człowieka, domagając się przy tym równouprawnienia, właściwych stosunków pracy, dbania o bezpieczeństwo i zdrowie pracowników [5] .

Współczesne organizacje realizując koncepcję społecznej odpowiedzialności biznesu w praktyce, sprzyjają osiąganiu większej efektywności, poznawaniu i rozpowszechnianiu pozytywnych kontaktów z zainteresowanymi grupami społecznymi oraz dbają o kreowanie wizerunku, stając się znaną i lubianą marką.
Jest to także sposób, w jaki firmy reagują na zagadnienia społeczne oraz dążenia do określenia odpowiedzialności przedsiębiorstw wobec społeczeństwa [6] . Oznacza to, iż realizacja społecznej odpowiedzialności przez firmy jest kluczowym aspektem ich dobrej współpracy ze społeczeństwem.

Światowa Rada Biznesu ds. Zrównoważonego Rozwoju uważa, że odpowiedzialny przedsiębiorca jest zobligowany do permanentnego etycznego zachowania, przyczyniając się do rozwoju ekonomicznego i poprawiając jakość siły roboczej i ich rodzin, jak również lokalnej społeczności [7] . W sferze popularyzowania CSR działa też Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO), która zainicjowała proces budowy ISO 26000, definiującego społeczną odpowiedzialność biznesu jako odpowiedzialność organizacji za wpływ jej decyzji i działań (produkty, serwis, procesy) na społeczeństwo i środowisko [8] .

Społeczna odpowiedzialność biznesu według ISO 26000 obejmuje:

• ład organizacyjny,
• prawa człowieka,
• stosunki pracy,
• ochrona środowiska naturalnego,
• uczciwe praktyki rynkowe,
• relacje z konsumentami,
• zaangażowanie społeczne.

Ład organizacyjny to zasady dotyczące szeroko pojętego zarządzania firmą, czyli budowanie strategii (w tym strategii CSR), sprawny system zarządzania, etyczne zachowania, raportowanie oraz kultura organizacyjna. Kolejnym obszarem są prawa człowieka. Podążając za obowiązującą normą, każda organizacja powinna działać zgodnie z obowiązującymi prawami człowieka, szczególnie uwzględniając prawa obywatelskie, polityczne, ekonomiczne, socjalne i kulturowe. Trzeci element dotyczy stosunków pracy, które obejmują pracowników danej organizacji, jak również innych interesariuszy. Kolejny obszar skupia się wokół ochrony środowiska naturalnego, które zakłada zmniejszenie zmian klimatycznych oraz ochronę i regenerację otoczenia. Uczciwe praktyki rynkowe według ISO 26000 powinny być skierowane na dbałość o zminimalizowanie zanieczyszczeń emitowanych do środowiska oraz podjęcie kroków w celu ograniczenia poziomu zużycia zasobów naturalnych. Następnym obszarem są relacje organizacji z innymi podmiotami rynkowymi, których podstawą są etyczne zachowania wobec organizacji rządowych, partnerów, dostawców, konkurencji i zrzeszeń, których jest członkiem. Każda firma, chcąc być uczciwą, powinna stosować dobre praktyki rynkowe, przeciwdziałając nieuczciwej konkurencji, dopingować uczciwej współpracy oraz poszanowaniu prawa własności. Ważne również jest, aby firma była szczera wobec swoich konsumentów poprzez stosowanie uczciwych praktyk w marketingu i tworzenie uczciwych warunków umów. Ostatnim wymienianym w normie aspektem jest zaangażowanie społeczne, w imię którego przedsiębiorcy wspierają lokalne społeczeństwo, pomagając w rozwiązywaniu jego problemów, nierówności społecznych oraz niedopasowania ekonomicznego.

CSR, obok PR (Public Relations) [9] wpływa na podniesienie wartości firmy i zwiększenie jej konkurencyjności. Dzięki informowaniu o tym, jak funkcjonuje firma, wspierana jest jej reputacja i budowany pozytywny wizerunek.

Dzięki realizacji założeń społecznej odpowiedzialności organizacja otrzymuje następujące korzyści:

• pozytywny stosunek interesariuszy i wiarygodną misję,
• sprawne i bezkonfliktowe prowadzenie działalności w społeczności lokalnej,
• wzrost lojalności dotychczasowych klientów,
• pozyskiwanie nowych klientów,
• wzrost efektywności prowadzonej działalności gospodarczej,
• poprawa konkurencyjności firmy na rynku,
• wzrost zainteresowania inwestorów,
• możliwość odliczania darowizn na cele społeczne od podstawy opodatkowania [10] .

Do wyżej wymienionych korzyści można dodać: postrzeganie danej organizacji jako dobrego pracodawcy, wzrost motywacji i zaangażowania pracowników, lepszą kulturę organizacyjną, wzrost innowacyjności przedsiębiorstwa oraz aktywizację społeczności lokalnych, a także edukację społeczeństwa np. poprzez kursy i szkolenia dla przyszłych pracowników.

Społeczna odpowiedzialność biznesu ma także znaczenie dla rozwoju gospodarczego i ekonomicznego kraju, prowadzi pośrednio do osiągania szeregu celów politycznych, takich jak: bardziej zintegrowane rynki pracy, zwiększanie spójności społecznej, wzrost innowacyjności, a także zrównoważone wykorzystanie zasobów środowiska [11] .

Dodatkowo można wymienić następujące korzyści, jakie przynosi firmie prowadzenie odpowiedzialnego biznesu [12] :

• Zwiększenie lojalności konsumentów i interesariuszy. Wzrost świadomości społecznej konsumentów powoduje, że w swoich wyborach kierują się oni także zaufaniem do danej firmy i jej wizerunkiem. Rosnąca grupa konsumentów zwraca uwagę na „ekologiczność” produktu lub usługi, przestrzeganie zasad społecznej odpowiedzialności procesie jego wytworzenia oraz ogólną reputację firmy.
• Wzrost zainteresowania inwestorów. Są oni bardziej zainteresowani współpracą z odpowiedzialnymi firmami, które oprócz dobrych wyników finansowych, zarządzane w sposób przejrzysty, odpowiedzialnie budują swój wizerunek i dobre relacje z otoczeniem. Dla wielu inwestorów wiarygodność finansowa firmy jest uzależniona od jej wiarygodności społecznej.
• Poprawa relacji ze społecznością i władzami lokalnymi. Udział firmy w życiu społeczności lokalnej, podejmowanie długofalowych i wymiernych inwestycji społecznych, ułatwiają jej sprawne i bezkonfliktowe funkcjonowanie. Społeczna odpowiedzialność umożliwia jej trwałe zakorzenienie się w społeczności i pozyskanie przychylności jej mieszkańców, a także zdobycie zaufania władz samorządowych.
• Wzrost konkurencyjności. Wprowadzanie zasad odpowiedzialnego biznesu to jeden z atutów, dzięki którym firmy zdobywają przewagę konkurencyjną. Dla polskich firm przejrzysta polityka CSR może być jednym ze sposobów budowania swoich pozycji na rynkach światowych, gdzie oczekiwania dotyczące spełniania standardów odpowiedzialnego biznesu są bardziej oczywiste.
• Podnoszenie poziomu kultury organizacyjnej firmy. Poprzez podejmowanie wyzwań społecznej odpowiedzialności firma podnosi swoje standardy postępowania wobec interesariuszy (pracowników, kontrahentów, klientów), a przez to unika kosztów „złego partnerstwa”. Zmiany te wpływają na kształtowanie kultury organizacyjnej firmy opartej na zaufaniu, odpowiedzialności i przejrzystości dla wszystkich zainteresowanych.
• Kształtowanie pozytywnego wizerunku firmy wśród pracowników. Społeczna odpowiedzialność firmy stanowi jeden z elementów pozafinansowego motywowania pracowników. Dzięki kodeksom etycznym, programom społecznym, dbałości o środowisko, wizerunek firmy w oczach pracownika ulega poprawie. Pracownicy z większym uznaniem odnoszą się do funkcjonowania firmy widząc, iż część jej aktywności skierowana jest na rozwiazywanie istotnych – również dla nich – problemów społecznych.
• Pozyskanie i utrzymanie najlepszych pracowników. Gdy poprawie ulega wizerunek firmy i rośnie do niej zaufanie wśród pracowników, zwiększa się również atrakcyjność firmy na rynku pracy, co pozwala przyciągnąć nowych i zatrzymać najlepszych pracowników. Współczesne organizacje troszczą się o swój wizerunek jako dobrego pracodawcy, czyli tworzą Employer Branding, chcąc być pracodawcami z wyboru.

Wymienione powyżej działania CSR skierowane do pracowników, kształtują się odrębnie [13] . Są to:

• szkolenia i rozwój zawodowy pracowników (z uwzględnieniem planowania kariery),
• poprawa warunków pracy (z uwzględnieniem bezpieczeństwa i higieny pracy),
• zwiększenie satysfakcji zawodowej,
• równowaga na polu praca–życie prywatne,
• równe szanse i różnorodność,
• komunikowanie/informowanie pracowników oraz włączenie ich w proces podejmowania decyzji w firmie,
• odpowiedzialne i sprawiedliwe wynagradzanie lub pomoc finansowa dla pracowników (np. systemy ubezpieczeń emerytalnych, nieoprocentowane pożyczki).

Społeczna odpowiedzialność biznesu wpisuje się w tworzenie etycznych podwalin funkcjonowania firm, zarządzanie wiekiem i zarządzanie różnorodnością. Organizacjom reprezentującym przemysły kreatywne mogą trendy te w dłuższym okresie okazać się niezwykle przydatne.
Przypisy