« Powrót

Podrozdział 3. Zarządzanie techniką i innowacjami.



Wstęp.

Współczesne przedsiębiorstwa prowadzą swoją działalność w warunkach postępującej globalizacji, silnej konkurencji wewnątrz- i międzysektorowej, niemal doskonałej informacji o produktach i rynku, która dociera zarówno do ich klientów, jak i konkurentów. Towarzyszy temu wciąż postępujący rozwój techniki. Wszystkie te czynniki sprawiają, że organizacje – aby utrzymać się na rynku i skutecznie konkurować – muszą je wszystkie uwzględniać w swojej działalności. Muszą wciąż ewoluować, wdrażać innowacje i w ramach swojej działalności uwzględniać poziom ogólnego rozwoju techniki, który ma wpływ na to, czy oferta jednostki będzie postrzegana jako atrakcyjna dla klientów. W konsekwencji określa również, czy przedsiębiorstwo z dostarczanym przezeń produktem lub usługą będzie miało szansę na utrzymanie się na rynku.

Można więc stwierdzić, że technika w ramach obecnych uwarunkowań społeczno-gospodarczych stanowi formę kontroli, która łączy zasoby, przekształcając je w produkty i usługi [1] . Aby właściwie zinterpretować technikę jako formę kontroli i pojąć rolę innowacji w przedsiębiorstwach kreatywnych, konieczne jest krótkie przedstawienie powiązań między techniką a organizacjami (co uczyniono w części pierwszej opracowania), zdefiniowanie istoty innowacji i procesu ich powstawania (część druga), określenie obszarów wdrażania innowacji (część trzecia) i odniesienie obydwu kwestii do specyfiki kontroli w przedsiębiorstwach kreatywnych (część czwarta).

1.Technika jako forma kontroli.

Pojęcie techniki, podobnie jak wiele pojęć wykorzystywanych w nauce i praktyce zarządzania, może być rozpatrywane w kontekście jego wielu znaczeń. Pod pojęciem techniki – w najbardziej ogólnym ujęciu – rozumie się zbiór powiązanych procesów, które prowadzą do uzyskania określonego rezultatu. Odnosząc to pojęcie do działalności przedsiębiorstw, można stwierdzić, że technika stanowi zbiór procesów wykorzystywanych przez organizacje do przekształcania nakładów (o charakterze materialnym bądź niematerialnym) w rezultat w formie konkretnego produktu lub usługi [2] . Zbierając ogół technik stosowanych przez przedsiębiorstwa reprezentujące daną branżę, możliwe jest również określenie ogólnego poziomu techniki. Odnosi się to do danego momentu w czasie, który stanowi punkt odniesienia do stosowania techniki jako formy kontroli.

Ponieważ technika wciąż ewoluuje, wykazując różne tempo rozwoju w poszczególnych branżach, aby móc zastosować technikę jako odniesienie do kontroli konieczne jest spełnienie kilku warunków. Wśród nich wymienić można: poznanie wyróżnianych na dany moment technik tworzenia produktów bądź usług, określenie poziomu techniki stosowanego przez kluczowych konkurentów i porównanie aktualnego poziomu danego przedsiębiorstwa z poziomem ogólnym.

Od czasów rewolucji przemysłowej przypadającej na przełom XIX i XX w. katalog stosowanych technik produkcyjnych uległ znacznemu poszerzeniu. Pierwotnie wyróżniano trzy podstawowe techniki [3] :

a) jednostkową (małych partii),
b) wielkoseryjną (masową),
c) produkcji ciągłej.

Przed wprowadzeniem produkcji przemysłowej, wspieranej maszynami zasilanymi silnikiem parowym, większość produkcji miała charakter jednostkowy. Produkty wytwarzano pojedynczo bądź w niewielkich partiach, według określonej przez odbiorców specyfikacji.

Omawiana technika wytwarzania jest nadal stosowana. Nie dotyczy jednak produkcji przemysłowej, ale produkcji dóbr unikatowych bądź luksusowych, których specyfikacja wymaga zastosowania indywidualnego podejścia do produkcji. Przykładem produkcji o charakterze jednostkowym w przemysłach kreatywnych mogą być produkty wytwarzane przez rzemieślników bądź specjalistyczne usługi dostarczane przez agencje reklamowe.

Technika produkcji wielkoseryjnej bazuje na wykorzystaniu taśm produkcyjnych umożliwiających wytwarzanie na wielką skalę identycznych, bądź bardzo zbliżonych do siebie, dóbr o określonej specyfikacji. Przykładem produkcji wielkoseryjnej może być wytwarzanie samochodów, gdzie w ramach jednego modelu dostarcza się produkty w różnych kolorach. Od czasów rewolucji przemysłowej technika ta jest powszechnie wykorzystywana przy produkcji przemysłowej. Podobna sytuacja dotyczy techniki produkcji ciągłej, w ramach której dokonuje się przekształcenia surowca w produkty gotowe poprzez poddanie ich cyklom technologicznym, jak ma to miejsce np. w przypadku rafinacji ropy naftowej.

Dynamiczny rozwój w sferze technologii oraz zwiększenie dostępności technologii w wyniku znacznego zredukowania kosztów jej wytwarzania stały się przyczyną wyodrębnienia dwóch nowych grup technik - techniki zautomatyzowanej oraz produkcji wspomaganej komputerowo. Pierwsza z nich polega na zastosowaniu maszyn w procesie produkcji. W zależności od specyfiki produkcji maszyny mogą wykonywać część bądź całość pracy. Obecnie wiele czynności produkcyjnych, szczególnie w większych przedsiębiorstwach, jest wykonywanych przez maszyny, co w znaczny sposób redukuje koszty wytworzenia. Przykładem zastosowania techniki automatyzacji może być wykorzystanie maszyn lakierniczych przy produkcji samochodów. Rozwiniętą formą techniki automatyzacji jest technika produkcji wspomaganej komputerowo, w ramach której wytwarzanie jest planowane i sterowane przez systemy komputerowe. Tego typu technika znajduje swoje zastosowanie m.in. w sektorze usług, gdzie np. w procesach obsługi klientów w bankowości elektronicznej wyłączono niemal całkowicie udział pracowników banków.

W zależności od przedmiotu działalności przedsiębiorstw i stopnia rozwoju branży, stosowane techniki mogą się znacząco różnić. Ciągłe monitorowanie stopnia rozwoju techniki w branży, do której przynależy dane przedsiębiorstwo, pozwala na dokonywanie kontroli jego pozycji względem konkurentów i określanie, jakiego rodzaju działania z zakresu wdrażania usprawnień powinno ono podjąć, aby uzyskać przewagę. Rozwijanie stosowanej techniki, niezależnie od tego, czy oznacza jedynie wdrożenie rozwiązań przyjętych już w innych podmiotach, czy też stanowi novum w całej branży, w skali przedsiębiorstwa jest innowacją, czyli rezultatem procesu twórczego. Biorąc pod uwagę istotność innowacji dla funkcjonowania współczesnych przedsiębiorstw – w szczególności tych przynależących do grupy przedsiębiorstw kreatywnych – zrozumienie procesu opracowywania i wdrażania innowacji, wraz z jego kontrolą, wydaje się być kluczowe.

2. Proces twórczy jako podstawa innowacji.

Twórcze myślenie jest jedną z podstaw rozwoju, zarówno w odniesieniu do jednostki, społeczeństwa, jak i w odniesieniu do gospodarki czy też przedsiębiorstwa. Bez twórczości, czyli wykazywanej zdolności poszczególnych osób do tworzenia nowych idei bądź rozwijania idei już znanych [4] , uzyskanie nawet minimalnego stopnia rozwoju w jakiejkolwiek dziedzinie nie byłoby możliwe. Analizując przyczyny rozwoju gospodarki światowej, można łatwo dostrzec rolę twórczości jako motoru napędowego zmian zachodzących we wszystkich sferach działalności ludzkości.

Do podstawowych determinant rozwoju i diametralnych zmian w podejściu do funkcjonowania organizacji zalicza się [5] :

a) wzrost liczby ludności świata,
b) wzrost wydajności wykorzystania zasobów naturalnych,
c) postęp techniczny oparty na przełomowych wynalazkach,
d) wzrost globalnego dochodu narodowego,
e) wzrost znaczenia oświaty,
f) rozwój myśli ekonomicznej,
g) stabilną sytuację polityczną.

Należy zauważyć silne powiązania między wyżej wymienionymi czynnikami. Główną przyczyną globalnego rozwoju był bowiem ich splot i utrzymanie się korzystnych warunków gospodarowania praktycznie do momentu wybuchu I wojny światowej. Wzajemne zależności między czynnikami rozwoju gospodarki światowej przedstawia rysunek 1.

Rysunek 1. Wzajemne zależności pomiędzy czynnikami rozwoju gospodarki światowej.



Jak widać na powyższym rysunku, między poszczególnymi determinantami rozwoju gospodarki światowej zachodzą ścisłe powiązania. W wyniku stabilizacji sytuacji politycznej możliwy stał się rozwój społeczeństwa. Brak konfliktów zbrojnych pozwolił na wzrost liczby ludności. To z kolei niejako wymusiło rozwój techniczny w zakresie produkcji rolnej i przemysłowej, który był konieczny dla utrzymania rosnących pod względem liczby ludności społeczeństw. Dalszy rozwój wymagał zwiększenia wydajności wykorzystania zasobów, co bezpośrednio przełożyło się na wzrost globalnego dochodu narodowego. Wzrastający dobrobyt wpłynął znacząco na rozwój oświaty, pozwalając dalej rozwijać myśl techniczną. W wyniku tych zmian, nastąpił dynamiczny rozwój myśli ekonomicznej, będący przejawem dążenia do zwiększania efektywności oraz opisania zależności występujących w ramach rozwijającej się gospodarki przemysłowej. Rozwój myśli ekonomicznej wywołany zmianami w gospodarce przemysłowej, dążenie do wzrostu efektywności pracy oraz nowe uwarunkowania pracy w postaci wzrostu skali produkcji oraz konieczności wykorzystywania maszyn i pracy zespołowej były główną przyczyną powstania nauki zarządzania [6] . Można więc stwierdzić, że gdyby nie rozwój techniki i wydajności wykorzystania zasobów, będących bezsprzecznie efektem twórczego myślenia, również podejście naukowe do prowadzenia działalności biznesowej nie mogłoby się rozwinąć.

Sam proces twórczy jest dosyć trudny do scharakteryzowania ze względu na fakt, że w wielu przypadkach przebiega on w sposób nieregularny i nagły. Pomimo obiegowej opinii, że przełomowe pomysły biorą się w znacznej mierze z „przebłysku chwili”, również w ramach procesu twórczego można wyróżnić poszczególne etapy, które prowadzą do powstania nowych rozwiązań. R.W. Griffin scharakteryzował proces twórczy za pomocą czterech zasadniczych etapów [7] :

a) przygotowania,
b) inkubacji,
c) odkrycia,
d) weryfikacji.

Etap przygotowania – w przypadku procesu twórczego – obejmuje całość kształcenia się i doświadczenia zdobywanego przed zrodzeniem się koncepcji o charakterze twórczym. Po tym etapie następuje inkubacja, czyli czas, w którym twórca koncentruje się na swojej działalności aż do momentu dokonania odkrycia. Ostatnim etapem procesu twórczego jest weryfikacja polegająca na sprawdzeniu poczynionego odkrycia pod względem jego przydatności i określenia, czy odkrycie jest nowe, czy opracowany pomysł nie został już stworzony przez kogoś innego. Jeżeli weryfikacja przebiega pozytywnie – w ramach określonego obszaru, np. przedsiębiorstwa, kraju itd. ¬– możemy mówić o powstaniu innowacji.

Innowację można zdefiniować jako wytwór twórczego myślenia, który prowadzi do wdrożenia nowego rozwiązania przyczyniającego się do rozwoju określonej dziedziny. W odniesieniu do przedsiębiorstw można więc stwierdzić, że innowacją będzie każde nowe rozwiązanie, które pozwala na poprawę efektywności funkcjonowania jednostki. Wynika z tego, że możemy zasadniczo mówić o dwóch podstawowych rodzajach innowacji. W skali przedsiębiorstwa – gdy wprowadza ono dotychczas niewykorzystywane rozwiązanie. W skali globalnej – gdy opracowane rozwiązanie nie zostało jeszcze wdrożone w żadnej jednostce. Przykładem innowacji w skali przedsiębiorstwa może być wdrożenie technologii produkcyjnej stosowanej u konkurencji. Przykładem innowacji w skali globalnej może być natomiast wdrożenie technologii dotychczas niestosowanej nigdzie na świecie.

W przypadku innowacji – podobnie jak w przypadku innych pojęć – również możliwe jest wyróżnienie ich rozlicznych klasyfikacji, np. ze względu na kryteria dziedziny nauki, dziedziny działalności, oryginalności zmian, intensywności technologicznej, złożoności, miejsca powstawania, warunków psychospołecznych, mechanizmu pobudzania, zakresu oddziaływania i inne [8] . Z punktu widzenia tematyki niniejszego opracowania jako najistotniejsze rodzaje innowacji można wymienić [9] :

a) innowacje technologiczne,
b) innowacje organizacyjne.

Innowacje technologiczne obejmują opracowywanie i wdrażanie nowych metod (technik) produkcji bądź ich znaczące ulepszenie, które skutkuje pozytywnymi rezultatami prowadzącymi do zwiększenia efektywności funkcjonowania przedsiębiorstwa, np. poprzez redukcję kosztów, zwiększenie wydajności bądź uzyskanie przewagi nad konkurencją.

Tego typu innowacje – z punktu widzenia pojmowania techniki jako formy kontroli – mogą mieć potencjalnie największy wpływ na wyniki przedsiębiorstwa. Innowacje technologiczne mogą stać się źródłem przewagi konkurencyjnej w wyniku np. wprowadzenia w dostarczanych produktach bądź usługach nowych funkcjonalności. Mogą stać się również źródłem innych przychodów jednostki, np. w wyniku możliwości licencjonowania opracowanych rozwiązań.

Z punktu widzenia zarządzania jednostką biznesową, niezwykle istotną grupą innowacji są innowacje organizacyjne. Wpływają one na polepszenie sposobu zorganizowania pracy w przedsiębiorstwie i mogą się przyczynić nie tylko bezpośrednio do oszczędności, lecz również do poprawy motywacji załogi. Źródłem tego typu innowacji mogą być nie tylko pracownicy, którzy zajmują odpowiedzialne stanowiska na szczycie struktur organizacyjnych i pracują na z założenia „twórczych” stanowiskach. Równie dobrze rolę taką mogą spełniać również pracownicy liniowi.

W wielu przedsiębiorstwach system ciągłego doskonalenia, polegającego na zachęcaniu pracowników do zgłaszania innowacji, przynosi doskonałe rezultaty. Pracownicy są motywowani poprzez system nagród za zgłoszone i wdrożone pomysły. Przedsiębiorstwo natomiast zyskuje możliwość ulepszenia działania. Niejednokrotnie nawet drobne innowacje, polegające np. na drobnej zmianie w ustawieniu maszyn produkcyjnych bądź dodaniu do nich drobnego komponentu, mogą przynieść wymierne korzyści, a jedynymi osobami mogącymi opracować takie innowacje są pracownicy liniowi.

Samo opracowanie innowacji nie jest wystarczające dla uzyskania wymiernych efektów dla przedsiębiorstwa. Podobnie jak w przypadku procesu twórczego, stanowiącego podstawę innowacji, również tutaj mamy do czynienia z procesem, który dla utrzymania korzyści płynących z innowacyjności powinien być procesem ciągłym. Przyczyną takiego wymogu jest fakt, że innowacje w szybkim tempie podlegają rozpowszechnieniu i starzeniu. Proces innowacji można więc opisać za pomocą kilku jego podstawowych etapów:

a) wspieranie twórczego myślenia,
b) zbieranie i selekcja efektów twórczego myślenia,
c) rozwijanie wyselekcjonowanych pomysłów,
d) wdrażanie rozwiązań,
e) kontrolowanie rezultatów,
f) monitorowanie rozpowszechniania innowacji poza przedsiębiorstwo,
g) poszukiwanie nowych, lepszych rozwiązań.

Niezależnie od skuteczności realizacji procesu innowacji w danej organizacji, jego wdrożenie jedynie w ramach wybranego obszaru działalności przedsiębiorstwa nie pozwala na uzyskanie pełni korzyści. Aby móc skutecznie konkurować na rynku i uzyskać miano innowacyjnego przedsiębiorstwa, konieczne jest wspieranie innowacyjności wszystkich obszarów działalności jednostki.

3. Obszary wdrażania innowacji.

Innowacyjność przedsiębiorstwa zależy w znacznej mierze od skali wdrażania innowacji. Jeżeli proces innowacji zostanie wdrożony wyłącznie w wybranych obszarach działalności przedsiębiorstwa, istnieje duże prawdopodobieństwo, że jednostka utraci potencjalne korzyści, które mogą płynąć z wdrażania innowacji w pozostałych obszarach. Rozpatrując działalność przedsiębiorstwa jako zbiór procesów w nim zachodzących, można zidentyfikować wszystkie obszary działalności, które mogą stanowić obiekt wdrażania innowacji. Mając na uwadze czytelność opracowania, autor zdecydował się przybliżyć czytelnikom jedynie dwie najpowszechniej stosowane klasyfikacje procesów w organizacjach – oparte na funkcjach organizacji i na koncepcji łańcucha wartości M. E. Portera.

3.1. Klasyfikacja funkcjonalna procesów w organizacji.

W literaturze z zakresu nauki zarządzania można odnaleźć rozliczne klasyfikacje funkcji organizacji. Chcąc oprzeć klasyfikację procesów na funkcjach organizacji, najwłaściwszy wydaje się podział funkcji opracowany przez J. Zieleniewskiego, który wyróżnił ich następujące rodzaje [10] :

a) podstawową,
b) regulacyjne,
c) pomocnicze.

Funkcja podstawowa obejmuje wszelkie czynności, które służą bezpośrednio realizacji głównego celu przedsiębiorstwa [11] . Jest ona specyficzna dla każdego przedsiębiorstwa, a sposób jej rozumienia zależy w znacznej mierze od celu, jaki stawiają przed przedsiębiorstwem jego właściciele i inni interesariusze. Funkcja ta jest najważniejsza w organizacji, gdyż świadczy bezpośrednio o jej tożsamości, czyli o tym, „co jednoznacznie wyróżnia organizację z otoczenia” [12] .

Funkcje regulacyjne i pomocnicze są jedynie wsparciem realizacji funkcji podstawowej. Spełniają one niezwykle ważne cele wewnętrzne, które oddziaływają na realizację celu podstawowego. Funkcje regulacyjne obejmują ogół czynności mających na celu zapewnienie funkcjonowania organizacji. Funkcje pomocnicze z kolei stanowią wsparcie realizacji funkcji podstawowej bezpośrednio lub pośrednio poprzez wspieranie realizacji funkcji regulacyjnych.

Odnosząc ten podział do procesów zachodzących w przedsiębiorstwie, można wprowadzić analogiczny podział procesów. Tak rozumiane funkcje de facto przyjmują bowiem we współczesnych organizacjach formę procesów. Idąc tym tokiem myślenia, można podzielić procesy w organizacji na:

a) procesy podstawowe (operacyjne),
b) procesy regulacyjne (zarządzania),
c) procesy pomocnicze (wspierające).

Do procesów podstawowych należy zaliczyć wszystkie podprocesy, które wpływają bezpośrednio na realizację głównego procesu, opartego na naczelnych celach organizacji. Ich właściwa realizacja zapewnia uzyskanie pozytywnego rezultatu procesu głównego. Przykładowo, w przedsiębiorstwie produkcyjnym, którego celem jest jak najwyższy poziom sprzedaży produktów, proces główny sprzedaży produktów jest realizowany między innymi poprzez podprocesy wytwarzania, marketingu, dystrybucji, badań i rozwoju. Oczywiście poszczególne z tych podprocesów składają się również z wielu innych podprocesów. Przykładowo, proces wytwarzania jest wynikiem procesów pracy ludzkiej, pracy maszyn, transportu wewnętrznego i innych.

Poprzez procesy regulacyjne należy rozumieć wszystkie podprocesy procesu zarządzania, czyli planowanie i podejmowanie decyzji, organizowanie, kontrolowanie i przewodzenie (kierowanie ludźmi), jak również ich części składowe. Procesy regulacyjne (zarządzania) są jednymi z najważniejszych w przedsiębiorstwie, ponieważ wpływają bezpośrednio na funkcjonowanie procesów podstawowych.

Do grupy procesów pomocniczych należy zaliczyć wszystkie procesy, które wspierają realizację procesów podstawowych i regulacyjnych. Pomimo tego, że samodzielnie nie stanowią one o realizacji istotnych celów organizacji, są niezbędne do usprawnienia jej funkcjonowania. Przykładowo, dla przedsiębiorstwa produkcyjnego procesami pomocniczymi mogą być procesy ochrony majątku czy nadzoru technicznego.

Przedstawiona powyżej klasyfikacja procesów jest niezwykle istotna z punktu widzenia procesowego podejścia do zarządzania. Uwidacznia bowiem rolę, jaką spełnia zarządzanie w organizacjach. Współcześnie znaczenie zarządzania jako procesu regulacyjnego wzrasta, ponieważ dynamika rozwoju organizacji wymusza stosowanie nowego, bardziej elastycznego i zorganizowanego podejścia do kierowania. Pomimo niezaprzeczalnego znaczenia klasyfikacji funkcjonalnej procesów w teorii organizacji – w świetle współczesnych standardów funkcjonowania przedsiębiorstw na rynkach o silnej konkurencji i wysokim stopniu internacjonalizacji – z punktu widzenia identyfikacji procesów, które mogą stanowić obszary wdrażania innowacji znacznie bardziej zasadna wydaje się identyfikacja oparta na koncepcji łańcucha wartości M. E. Portera.

3.2. Klasyfikacja procesów według łańcucha wartości.

Koncepcja łańcucha wartości, opracowana przez M.E. Portera, opiera się bezpośrednio na założeniu, że przewaga konkurencyjna przedsiębiorstwa wynika ze sposobu jego zorganizowania i stosowanych metod wykonywania poszczególnych czynności [13] . Dążenie do uzyskania przewagi konkurencyjnej jest konieczne dla osiągnięcia sukcesu rynkowego przedsiębiorstwa, które funkcjonuje na konkurencyjnym, globalnym rynku, gdyż warunkuje jego dalsze działanie i zdolność do rozwoju. Rozumiejąc wartość jako „kwotę, którą kupujący są skłonni zapłacić za produkt oferowany im przez firmę” [14] , łańcuch wartości przedsiębiorstwa stanowi zestawienie czynności i procesów, w wyniku których jest tworzona wartość dla klientów [15] . Klienci odnajdują wartość kupowanych przez nich dóbr jedynie w ich użyteczności, co oznacza, że są skłonni płacić jedynie za dostrzeganą przez nich wartość. W tym kontekście M.E. Porter zauważył, że ogół procesów zachodzących w organizacji można podzielić na dwie podstawowe kategorie [16] :

a) procesy podstawowe,
b) procesy wspierające.

Procesy podstawowe obejmują wszystkie procesy związane z działalnością produkcyjną przedsiębiorstwa, która w ramach koncepcji łańcucha wartości jest rozumiana odmiennie niż w przypadku omówionej uprzednio koncepcji funkcjonalnej. Z katalogu procesów podstawowych wyłączono procesy badawczo-rozwojowe, a dołączono procesy obsługi posprzedażowej oraz logistyki wewnętrznej i zewnętrznej. W wyniku tego przekształcenia kompletny katalog procesów podstawowych w klasyfikacji według łańcucha wartości obejmuje [17] :

a) logistykę wewnętrzną,
b) operacje produkcyjne,
c) logistykę zewnętrzną,
d) marketing i dystrybucję,
e) obsługę posprzedażową.

Analizując rozumienie procesów podstawowych w klasyfikacji funkcjonalnej i w klasyfikacji łańcucha wartości, można zauważyć, że nie różnią się one od siebie w znaczący sposób. Odmienna sytuacja występuje w przypadku procesów wspierających. Model funkcjonalny w ramach kategorii procesów wspierających obejmował najmniej znaczące procesy pomocnicze. Takie stanowisko wynikało z faktu wydzielenia procesów zarządzania jako oddzielnej kategorii procesów w organizacji.

W ramach koncepcji łańcucha wartości procesy wspierające obejmują [18] :

a) zaopatrzenie,
b) rozwój technologii,
c) zarządzanie zasobami ludzkimi,
d) infrastrukturę firmy (włączając finanse, planowanie etc.).

Zastosowanie klasyfikacji procesów w myśl koncepcji M.E. Portera pozwala na ocenę istotności i wpływu poszczególnych procesów zarówno na efektywność poszczególnych procesów głównych, jak również przedsiębiorstwa jako całości. Omawiana klasyfikacja procesów została zobrazowana na rysunku 2.

Rysunek 2. Łańcuch wartości.



Jak widać na rysunku 2, wszystkie procesy wyodrębnione w ramach przedsiębiorstwa stanowią istotne etapy głównego procesu przedsiębiorstwa, którym jest jego sprawne i efektywne funkcjonowanie. Przedstawiony schemat może być rozpatrywany zarówno w perspektywie całego przedsiębiorstwa, jak również w odniesieniu do pojedynczego procesu produkcji określonego dobra. Procesy podstawowe, które stanowią poszczególne podprocesy procesu produkcji następują kolejno po sobie, budując wartość zarówno po stronie przedsiębiorstwa, jak i po stronie klienta. W ramach całego procesu głównego widoczny jest wpływ procesów wspierających, które oddziaływają w mniejszym lub większym stopniu na wszystkie procesy podstawowe.

Zasadniczą przewagą klasyfikacji procesów według łańcucha wartości nad klasyfikacją funkcjonalną jest dostrzeżenie ścisłych powiązań między wszystkimi procesami zachodzącymi w przedsiębiorstwie. Jak to podkreśla M. Hammer, jeden z naczelnych propagatorów podejścia procesowego i koncepcji reinżynierii, „perspektywa procesu to nie indywidualne zadania w izolacji, ale cały zbiór zadań, które przyczyniają się do pożądanego wyniku” [19] , a w tym zbiorze zadań niezwykle istotne są ich wzajemne powiązania. Kompleksowe spojrzenie na procesy zachodzące w organizacji i ich wzajemne powiązania stanowi podstawę współczesnego postrzegania przedsiębiorstwa. Istotność podejścia do funkcjonowania przedsiębiorstwa przez pryzmat procesów znalazła swoje odzwierciedlenie w nowym spojrzeniu na zarządzanie przedsiębiorstwem. Spowodowało to stopniowe odchodzenie od zarządzania opartego o funkcjonalne zależności na rzecz zarządzania procesowego.

Zdaniem autora, identyfikując procesy w organizacji w celu identyfikacji istotnych obszarów wdrażania innowacji – niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa i jego przedmiotu działalności – zastosowanie koncepcji łańcucha wartości może pozwolić na znacznie szersze podejście do omawianego zagadnienia.

4. Technika i innowacje w procesie kontroli przedsiębiorstw kreatywnych.

Analizując istotę, rodzaje i sam proces innowacji można łatwo zauważyć występowanie bezpośredniej zależności między innowacjami a procesem rozwoju techniki. W zależności od pojawiających się innowacji, proces rozwoju techniki może postępować w sposób ciągły (w drodze wdrażania innowacji usprawniających wykorzystywane technologie) lub też w sposób skokowy (czyli w drodze wdrażania przełomowych odkryć, np. nowych technologii). Determinuje to sytuację wszystkich przedsiębiorstw funkcjonujących w ramach branży, gdzie taki postęp się dokonuje. Pojmując technikę jako formę kontroli, można stwierdzić, że jej kontrolna funkcja będzie się szczególnie uwidaczniać w przypadku występowania skokowego rozwoju, gdyż dynamika zmian będzie przekładać się bezpośrednio na sytuację konkurencyjną przedsiębiorstw. Oddziaływanie zmian o charakterze ciągłym będzie zatem znacznie mniej znamienne i trudniejsze do identyfikacji. Przykładowo, wdrożenie przez jedną z firm motoryzacyjnych silnika z poważnie zmodyfikowanym układem cylindrów, dotychczas niestosowanym, a zapewniającym dużo lepsze osiągi, będzie zmianą skokową, łatwą do zidentyfikowania przez inne podmioty. Natomiast stopniowe wprowadzanie do starego silnika mikronowych modyfikacji kąta zapłonu, masy wałka rozrządu itd., które będą powodować niewielkie, acz korzystne zmiany osiągów, będą innowacjami o charakterze ciągłym. Innowacjami trudnymi do identyfikacji i w konsekwencji utrudniającymi realizację kontrolnej funkcji techniki.

Można stwierdzić, że występowanie innowacji determinuje zmiany techniki. W ramach przemysłów niewykazujących znacznego stopnia innowacyjności stosowanie techniki jako formy kontroli może więc być znacznie utrudnione, bądź też niemożliwe. W przemysłach kreatywnych problem braku innowacyjności, z uwagi na ich charakterystykę, nie występuje, gdyż u podstaw działalności kreatywnej leży innowacyjne podejście. Sprawia to, że możliwe jest zastosowanie zarówno poziomu techniki, jak i skali innowacji jako podstawy procesów kontrolnych. Poza odnoszeniem poziomu techniki występującego w jednostce do poziomu zidentyfikowanego u konkurencji, równie dobrze można zastosować wskaźniki innowacyjności, które określają np. liczbę wdrażanych innowacji w danym okresie, określają finansowe skutki poszczególnych innowacji itd. Zastosowanie takiej podstawy kontroli w przedsiębiorstwach kreatywnych wydaje się być jak najbardziej zasadne.

Zakończenie.

Specyfika funkcjonowania przedsiębiorstw kreatywnych, ich przedmiot działalności, forma zorganizowania, charakterystyka kontrahentów itd. sprawiają, że dla skutecznej realizacji kontroli w tych podmiotach konieczne jest szczególne uwzględnienie kwestii związanych z twórczym myśleniem i innowacjami. Jedną z metod umożliwiających uwzględnienie tych kwestii w procesie kontroli jest ujęcie techniki jako formy kontroli. Takie rozumienie techniki pozwala na uwidocznienie istotnych kwestii, niejednokrotnie pomijanych przy stosowaniu kontroli opartej na klasycznych metodach, np. analizie finansowej czy budżetowaniu. Odpowiednia identyfikacja procesów wewnątrz organizacji, zrozumienie procesu twórczego i innowacji mogą przyczynić się w znacznej mierze do osiągnięcia sukcesu, w szczególności w grupie przedsiębiorstw kreatywnych.
Przypisy
Bibliografia

1. W. Czakon, Łańcuch wartości w teorii zarządzania przedsiębiorstwem, Wyd. Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Katowice 2004.
2. R.W. Griffin, Podstawy zarządzania organizacjami, PWN, Warszawa 2000.
3. M. Hammer, Reinżynieria i jej następstwa, PWN, Warszawa 1999.
4. J. Penc, Innowacje i zmiany w firmie. Transformacja i sterowanie rozwojem przedsiębiorstwa, zasady działania, warunki sukcesu, Placet, Warszawa 1999.
5. M.E. Porter, The Competitive Advantage of Nations, Macmillan Press, London 1990.
6. M.E. Porter, Competitive Advantage. Creating and Sustaining Superior Performance, The Free Press, New York 1985.
7. J. Skodlarski, R. Matera, Gospodarka światowa. Geneza i rozwój, PWN, Warszawa 2004.
8. A. Zarębska, Tożsamość organizacyjna przedsiębiorstwa. Jak stworzyć konkurencyjną firmę?, Difin, Warszawa 2008.
9. J. Zieleniewski, Organizacja i zarządzanie, PWN, Warszawa 1979.

Strony internetowe:

1. Portal innowacji http://www.pi.gov.pl/parp/chapter_86000.asp [odczyt z 19.09.2013]. Strona rządowa zawierająca informacje dotyczące bieżących działań mających na celu wspieranie innowacji.
2. Ministerstwo Gospodarki – Baza Wiedzy o Nowych Technologiach http://innowacje.gov.pl/ [odczyt z 19.09.2013]. Strona rządowa zawierająca informacje dotyczące aktualnego stanu techniki i interpretacji rządowych.
3. Śląski Portal Innowacji http://www.slaskie-innowacje.pl/ [odczyt z 19.09.2013]. Strona projektu mającego na celu wspieranie innowacji w woj. śląskim.
4. Komisja Europejska https://cordis.europa.eu/partners/web/guest/home [odczyt z 19.09.2013]. Wyszukiwarka projektów unijnych pozwalająca na zapoznanie się z aktualnymi przedmiotami badań innowacyjnych.
5. US-Poland Innovation Hub http://innovationhub-usptc.org/ [odczyt z 19.09.2013]. Portal polsko-amerykańskiego programu wspierania innowacji.