« Powrót

Paragraf 1. Zasady tworzenia portfolio, fotografowanie, prezentacja prac/produktów, katalogowanie



Z czego powinno składać się portfolio fotografa?

Sekcja teoretyczna

Portfolio, zarówno fotografa, jak i innych twórców branży kreatywnej, powinno zawierać bardzo dobrze opracowaną sekcję teoretyczną, w której znajdują się:
• Biografia artystyczna/BIO,
• Art Resume – (CV kreatywne),
• Artist Statement (pisane czasem jako Artist’s Statement).

Zanim zaczniemy opracowywanie portfolio, warto zastanowić się, w jaki sposób chcemy być postrzegani przez potencjalnych odbiorców naszej twórczości. Czy w naszej działalności artystycznej chcemy posługiwać się imieniem i nazwiskiem, czy skorzystamy raczej z pseudonimu artystycznego? Najważniejsze jednak jest to, aby być konsekwentnym i nie żonglować różnymi nazwami, uniemożliwiającymi właściwe rozpoznanie autora. W artykule dotyczącym portfolio artysty zamieszczonym na portalu Rynek i Sztuka autorka podkreśla, iż: Dobrze jest pamiętać o tym, że zaleca się posługiwanie imieniem i nazwiskiem, które funkcjonując, jako marka, będzie przez nas nieustannie promowane. Oczywiście nie ma także zastrzeżeń do figurowania pod pseudonimem artystycznym, który jednak powinien być stosowany konsekwentnie. Nie powinno się tworzyć profili czy nazywać stron autorskich w sposób banalny, czy nawiązujący do nazewnictwa firm (np. KowalskiArt, PosterKowalskiArt itp.), gdyż to po prostu nie działa. Dlaczego? Posługując się sformułowaniami tego typu, początkowo wprowadzamy potencjalnego odbiorcę w lekką konsternację – nie wie on bowiem, kim jesteśmy: galerią, kolektywem artystycznym czy autonomicznym artystą? Dodatkowo – co ważniejsze – nie promujemy własnego nazwiska, które w połączeniu z imieniem powinno stawać się sukcesywnie rozpoznawalne. Stąd też na okładce portfolio tradycyjnego, jak i też w adresie strony internetowej powinny znaleźć się nasze dane – np. Jan Kowalski Portfolio (tradycyjna forma), jankowalski.art.pl czy jan.kowalski.com (nazwa strony).

BIO

Całą ideę BIO można bez trudu zawrzeć w jednym zdaniu: BIO says where you came from and how you got here . A szerzej? Otóż BIO to po prostu biografia artystyczna, czyli część, która jest pierwszym źródłem informacji dotyczących twórcy. Dlatego też powinna być przygotowana sumiennie, treściwie, wyczerpująco. BIO jest po prostu opisem artysty, który pozwoli czytającemu na wgląd w jego edukację i zdobyte doświadczenia. Kama Wróbel przedstawia to wszystko, co powinno znaleźć się w BIO: w punkcie tym powinny znaleźć się informacje o naszym wieku, ukończonej uczelni (także rok obrony dyplomu) oraz kierunku. Jeśli kończyliśmy studia artystyczne, dobrze jest napisać w czyjej pracowni odbywaliśmy edukację. Należy nadmienić parę słów o najważniejszych, dwóch lub trzech osiągnięciach np. stypendia, rezydencje, nagrody oraz, co bardzo ważne, typie realizowanych przez nas działań. Nie ma znaczenia czy piszemy w pierwszej czy w trzeciej osobie – nie jest to warunkowane i obydwie formy są dopuszczalne. Często zadawane jest pytanie, dlaczego należy podawać rok urodzenia? Otóż jest to ważny punkt odniesienia inwestycyjnego/kolekcjonerskiego. Na podstawie wieku oraz opisanych osiągnięć potencjalny nabywca, galerzysta czy pracodawca może ocenić przebieg dotychczasowej kariery artystycznej. Dodatkowo może określić ile czasu dany twórca jest związany ze sztuką w sposób praktyczny. Czy rokuje i czy jego twórczość prawidłowo się rozwija? Czy może jego kariera stoi w miejscu? Stąd też – co bardzo istotne – ważna jest nieustanna aktualizacja portfolio . Osobom, które nie posiadają jeszcze wykształcenia stricte artystycznego bądź też nie mają zbyt wielu doświadczeń na polu sztuki np. wystaw czy wygranych konkursów, zaleca się poprzestanie na bardzo dobrze opracowanym BIO i Artist Statement, jako reprezentatywnej części teoretycznej portfolio. Tym natomiast, którzy na polu fotografii artystycznej czy też innej dziedziny sztuki są już od dłuższego czasu, mają na swoim koncie grupowe bądź też indywidualne wystawy, chcą pochwalić się zagranicznymi rezydencjami lub publikacjami na swój temat, zalecane, a nawet wskazane jest przygotowanie obszerniejszego opisu, czyli Art Resume.

Art Resume – CV kreatywne

Art Resume czyli CV kreatywne to nic innego jak CV artysty zawierające spis jego dotychczasowej działalności, z wyszczególnieniem największych osiągnięć na polu artystycznym, między innymi: wystaw, nagród, stypendiów czy innych projektów, którymi twórca chce się pochwalić. Art Resume może być umieszczone tuż pod biografią artystyczną , ale też, co jest zalecane, w oddzielnej zakładce. Cytowana już powyżej Kama Wróbel dodaje jeszcze, że Art Resume powinno być ułożone chronologicznie w należytym porządku. Znaczy to tyle, że powinno wyszczególnić się i uporządkować kategorie tak, aby czytelnik mógł się we wszystkim odnaleźć i sprawnie poruszać. Przy komponowaniu treści warto pamiętać o czytelności i przejrzystości tekstu. Niektóre szkoły zalecają rozpoczęcie Artist Resume od wpisania danych (imię i nazwisko, adres, telefon), chociaż nie jest to konieczne. Jednakże sprawdza się to przede wszystkim w wersjach drukowanych czy dokumentach tekstowych – w przypadku portfolio on-line lepszą opcją jest umieszczenie danych w wersji PDF, którą ze strony tej opcjonalnie można pobrać .

Należy także unikać skomplikowanej formy. Art Resume jest obecnie wykorzystywane we wszelkiego rodzaju wnioskach, np. ministerialnych o dofinansowanie działalności artystycznej, a także w dofinansowaniach urzędowych. Niezbędne jest jego przedłożenie, gdy chcemy podjąć współpracę z galerią sztuki, muzeum, wziąć udział w konkursie fotograficznym, czy zaprezentować swoje prace na przeglądzie portfolio. Dobrze napisane Art Resume stanowi podstawę do publikacji informacji o działalności na polu fotografii, szerzej sztuki, a rzetelnie przemyślane i przygotowane pozwala uniknąć powielania niepotrzebnych błędów. Pomyłki zdarzają się niestety dość często zwłaszcza, gdy w Art Resume umieści się niesprawdzone informacje, daty, miejsca wystaw, konkursów, festiwali itp. Warto zatem solidnie przygotować się do napisania Art Resume i, co oczywiste, należy je systematycznie uzupełniać, aby było zawsze aktualne, gdyż nie wiadomo, kiedy może się przydać. Warto zastanowić się, które z zawartych w nim informacji są najważniejsze i które najlepiej oddają nasze dotychczasowe doświadczenia. Jeśli Art Resume przedkładane jest na np. konkurs fotografii architektonicznej, to należy skupić się na osiągnięciach, które oscylują wokół tego zagadnienia. Jeśli będzie to z kolei fotografia metaforyczna, należy zaznaczyć te istotne fakty ze swojego doświadczenia, które potwierdzą, że udział w konkursie nie jest przypadkowy. W sytuacji, kiedy tworzymy swoje portfolio dla konkretnych potrzeb, można zrezygnować z zalecanej chronologii na rzecz wartości informacji – najistotniejsze dla danego konkursu umieszcza się wtedy na pierwszym miejscu. Kolejność wyznaczają wtedy te osiągnięcia, które w naszej opinii mogą być najbardziej atrakcyjne dla jury czy kuratora. Dlatego bardzo istotne jest, aby przygotowywane Art Resume było dostosowane do konkretnych celów i określonej grupy docelowej. W praktyce oznacza to, że proces przygotowywania Art Resume warto poprzedzić analizą grupy odbiorców, której będzie ono prezentowane.

Co i w jakiej formie powinno znaleźć się w Art Resume?

Jak zbudować profesjonalne Art Resume? Pomocny przy udzieleniu odpowiedzi na to pytanie będzie schemat zaczerpnięty z amerykańskiego portalu https://www.artjob.org/ zajmującego się rynkiem pracy branży kreatywnej. Artjob.org nie tylko publikuje i zbiera różnego rodzaju oferty pracy z dziedzin artystycznych, ale także przy pomocy doświadczonych ekspertów zdradza tajniki przygotowywania portfolio oraz sprawnego poruszania się na rynku. Tekst ten, napisany przez niezależną kuratorkę Karen Atkinson, współpracującą z wieloma galeriami, stanowi cenne źródło informacji, niezwykle pomocne podczas budowy Art Resume.

Art Resume – a w nim?

Każde Art Resume musi zawierać pewne określone elementy, tj.:
• Informacje kontaktowe
- imię i nazwisko (tę informację można wyboldować lub posłużyć się inną czcionką),
- adres mailowy (najlepiej profesjonalny adres z imieniem i nazwiskiem bądź pseudonimem artystycznym lub też nazwą firmy),
- numer telefonu prywatny/służbowy (oczywiście ten, który jest osobisty i aktualny),
- adres strony internetowej, bloga, ewentualnego e-portfolio, gdzie prezentowane są zdjęcia czy też inne prace. Warto pamiętać, że gdy podaje się adresy stron internetowych bądź inne dane zamieszczone w przestrzeni wirtualnej należy posługiwać się pełnym adresem w formacie URL np. http://kasiaznak.com. Umożliwia to odbiorcy szybkie odnalezienie prezentowanych treści.
Zawsze należy upewnić się, że dane kontaktowe są aktualne, a także podawać kilka sposobów kontaktu. Może się jednak zdarzyć, że galeria poprosi o usunięcie informacji kontaktowych z CV. Tego typu praktyka stosowana jest wówczas, gdy artysta związany jest wyłączną umową na reprezentację galerii .
• Edukacja
Lista szkół, do których uczęszczał artysta, musi być ułożona chronologiczne, rozpoczynając wykaz od tej ostatnio ukończonej, w kolejności: data, nazwa szkoły, kierunek. Jeśli jest się w trakcie studiów bądź szkolenia wpisuje się tylko datę ich rozpoczęcia. Należy unikać stosowania skrótów, przede wszystkim w nazwach uczelni. Powinny być one opisane pełną nazwą. Jeśli natomiast szkoła znajduje się za granicą, nie można pomijać dodania informacji, w jakim kraju się mieści. (Nie należy martwić się tym, że np. nie posiada się dyplomu. Wielu artystów, ludzi zajmujących się fotografią czy też inną dziedziną sztuki nie kończyło nawet studiów ). W tym miejscu wpisuje się też informacje o odbytych praktykach i/lub stażach.
• Nagrody/granty/ftypendia/fyróżnienia/dotacje/rezydencje
Każda z wyżej wymienionych pozycji może zostać opisana razem bądź osobno. W zależności od własnych osiągnięć warto zastanowić się, jakiego podziału dokonać. Warto przemyśleć, jakiego rodzaju aktywność dominuje w dotychczasowej działalności artysty, może będą to wystawy, rezydencje czy też otrzymane stypendia i nagrody, i ułożyć spis w zależności od ilości poszczególnych kategorii.
• Praktyka zawodowa
W tej części Art Resume należy skupić się na aktywności zawodowej. Nie jest jednak wymagane wykazanie pełnej historii zatrudnienia. W praktyce robi się to tylko wtedy, gdy cała droga zawodowa, od jej początku do czasu tworzenia Art Resume, związana była i jest ściśle z określoną branżą artystyczną, gdy każda kolejna praca wzbogacała doświadczenie, którym oczywiście chcemy się pochwalić. Lista wszystkich miejsc pracy i praktyk znajduje się w tradycyjnym CV, tu warto zatem skupić się tylko na tych elementach, które wydają się najistotniejsze dla rozwoju naszej kariery.
• Wystawy
Doświadczenie wystawiennicze można zaprezentować na kilka różnych sposobów. Wystawy można podzielić na: indywidualne, zbiorowe i grupowe. W zależności od tego, w której z wymienionych kategorii ma się większe osiągnięcia, tę grupę prezentuje się jako pierwszą. Warto także pamiętać, że jeśli brało się udział tylko w kilku wystawach, umieszcza się je przed działem dotyczącym nagród, grantów, stypendiów, wyróżnień, dotacji czy rezydencji. Ważne jest też, aby w opisie wystaw pojawiły się następujące informacje: nazwa galerii, miejsca, gdzie były prezentowane prace, kto był organizatorem ekspozycji (galeria/kurator), tytuł wystawy, daty trwania, a na końcu lokalizacja (miasto, kraj). Można tu także umieścić wzmiankę o tym, że np. wystawie towarzyszył katalog, folder, broszura bądź specjalnie przygotowana strona internetowa. Wraz z rozwojem naszej kariery artystycznej, kategorię wystawy można jeszcze podzielić i dookreślić nagłówkiem: wybrane wystawy indywidualne, wybrane wystawy zbiorowe, wybrane wystawy grupowe.
• Publikacje
Jest to typowa kategoria bibliograficzna, do której wpisuje się: kto, gdzie i z jakiej okazji zamieścił wpis dotyczący twórcy. Mogą to być recenzje wystaw, w których brało się udział i kurator, recenzent lub krytyk umieścił tam nazwisko artysty. Mogą to być również artykuły, książki, katalogi wystaw, czasopisma internetowe oraz inne media (np. radio, telewizja), które wzmiankują na jego temat. Tę listę powinno się uszeregować od najważniejszych, najbardziej obszernych opisów twórczości do tych mniej istotnych . W miarę upływu czasu, kiedy liczba publikacji zwiększa się, nazwę kategorii „Publikacje” można zastąpić nazwą „Wybrane publikacje”, zamieszczając w niej tylko te wpisy, na których nam najbardziej zależy, którymi warto się pochwalić. Spis tworzy się według następującego schematu: autor (jeśli jest znany), tytuł artykułu/katalogu/książki/nazwa bloga/portalu, data. Jeśli będą to publikacje internetowe, należy pamiętać o opisaniu ich pełną nazwą URL i dodaniu daty.
• Kolekcje
W przypadku, gdy któraś z naszych prac znajduje się w jakiejś kolekcji np. galerii, muzeum, czy została zakupiona przez prywatnego kolekcjonera, należy o tym napisać . Taką listę tworzy się alfabetycznie w ramach poszczególnych kategorii lub podkategorii. Warto też mieć na uwadze, że niektórzy prywatni kolekcjonerzy wolą zachować anonimowość, tak więc przed ujawnianiem ich danych w dziale „Kolekcje”, zalecane jest uzyskanie zgody na udostępnienie tego typu informacji.
• Referencje
Dołączenie do Art Resume referencji nie jest wymagane. Jeżeli jednak się je posiada, należy umieścić je na końcu bądź w osobnej części, lokalizując je za częścią teoretyczną portfolio. Dodając listę z referencjami, należy pamiętać, aby znalazły się na niej dokładne dane osoby lub instytucji, od której pochodzą: imię, nazwisko, tytuł/nazwa instytucji (jeśli dotyczy), adres, numer telefonu oraz adres e-mail , tak aby potencjalny klient mógł skontaktować się z osobą, która była ich autorem.

Artist Statement

Artist Statement to rodzaj krótkiego podsumowania, w którym dokonuje się przedstawienia własnej osoby jako artysty oraz umieszcza się wskazówki ułatwiające nawigowanie po prezentowanym portfolio. Generalnie Artist Statement powinno służyć zapoznaniu się z twórczością danego artysty. Nie można zapomnieć, że jest to także forma osobistej reklamy. Niekiedy nawet przyjmuje postać manifestu artystycznego, będącego publiczną prezentacją programu działania. Artist Statement przygotowywane jest przede wszystkim dla właścicieli galerii, kuratorów, nabywców sztuki, ale też dla wszystkich osób zainteresowanych sztuką . Jest to zatem istotna cześć portfolio dla każdego, kto chciałby się czegoś więcej o danym artyście dowiedzieć. Nie można zapominać, że jest to niezbędna składowa każdego artystycznego portfolio i tak samo jak Art Resume wymagana jest również, jako jeden z komponentów, podczas zgłoszeń na konkursy i przeglądy portfolio. Funkcjonuje ono też jako najszerzej znana forma prezentacji postawy twórczej, a w środowisku artystycznym uważana jest wręcz za konieczność. Zasadniczo dobrze napisane Artist Statement potrafi znacząco zwiększyć szanse artysty na rynku sztuki, przyczyniając się do podniesienie możliwości sprzedaży jego prac. W wielkim skrócie mówiąc, jest to autorski opis aktywności twórczej, który przybliża osobie czytającej specyfikę i charakter podejmowanych działań artystycznych danego artysty .

Jak napisać Artist Statement?

Jak opisać w kilku prostych słowach siebie i ideę swojej twórczości? Na pewno nie jest to zadanie proste. Każdy artysta, zarówno malarz, rzeźbiarz, performer, artysta multimedialny, wie, jak wyrazić siebie poprzez medium, którym posługuje się na co dzień, medium, które zna i dobrze się w nim czuje. Niejednokrotnie wielu twórców stwierdzało, że nie po to zajmują się np. fotografią, aby jeszcze pisać o niej eseje. Przecież pewnych rzeczy nie da się wyrazić słowami. Jednakże wiedząc, jak duże znaczenie ma dla każdego twórcy dobrze przygotowane Artist Statement, warto postarać się, bazując już nawet na kilku proponowanych poniżej sposobach, zawrzeć w krótkim opisie istotę swojej twórczości.

Przydatne wskazówki podczas przygotowywania Artist Statement

Artist Statement to nie esej. Nie musi to być długi elaborat. Zupełnie wystarczający będzie tekst o objętości jednej strony formatu A4 (ok. 2000 znaków ze spacjami). Można zmieścić go już w trzech akapitach, każdy na około 200-500 słów. Kilka linijek to często zbyt mało, by przekazać wskazówki, które pomogą odbiorcy zrozumieć sens prezentowanych w portfolio prac, dlatego warto pamiętać, żeby tekst był przemyślany i zawierał najważniejsze informacje o tym, co i dlaczego wykonujemy.

Jedną z najprostszych metod ułatwiających rozpoczęcie pisania Artist Statement jest zebranie słów kluczowych kojarzących się z własną twórczością. Można to zrobić, zapisując je na jednej lub kilku oddzielnych kartkach, zebrać i spisać wszystkie myśli związane ze swoimi pracami. Mogą to być ich tytuły, słowa ogólne, zwroty, przemyślenia dotyczące tego, dlaczego wykonuje się np. fotografie, dlaczego wybiera się konkretne tematy, w jaki sposób wyraża się swoje idee. Na początku wygląda to jak zlepek porozrzucanych myśli, niemniej jednak w dalszym etapie to z nich najłatwiej wybrać te najważniejsze i ułożyć wartościowy materiał oddający idee naszej pracy. Warto zastanowić się nad tym, co może odbiorcy ułatwić obcowanie z naszą twórczością, co pomoże wprowadzić go w nastrój prac, poczuć atmosferę zdjęć, uprości ich zrozumienie. Artist Statement powinno być swoistym podsumowaniem własnej osoby i naszej twórczości. Nie ma potrzeby pisania zawiłych zdań, używania górnolotnych, wyszukanych słów. W ogólnym odbiorze ta maniera może drażnić czy okazać się zbyt pretensjonalna. Pisząc Artist Statement, pamiętać należy o budowaniu prostych, zrozumiałych zdań, korzystać z synonimów, aby subtelnie uatrakcyjniać cały tekst. Można posłużyć się jakimś konkretnym kluczem, według którego zbudowana zostanie narracja, warto jednak mieć na uwadze, aby odbiorca był zaciekawiony czytanym oświadczeniem. Pisząc o sobie, należy używać wyłącznie czasu teraźniejszego. Dlatego, jest się, a nie było, fotografem, czy tworzy się, a nie tworzyło się prace. I przede wszystkim Artist Statement powinno być napisane w pierwszej osobie. Przystępując do opisu, warto postawić sobie parę pytań, które ułatwią nam zadanie. Korzystne jest opisanie tego, dlaczego zaczęło się tworzyć? Dlaczego korzysta się z danej techniki? Jakie są główne założenia prezentowanych w portfolio prac? Ich idea, problemy, zagadnienia, a także poruszane tematy. Jak do założeń i problematyki realizowanych obiektów odnoszą się stosowane metody, ich specyfika czy oryginalność? W końcu warto przemyśleć, co motywuje i inspiruje nas do pracy? . Warto tutaj wspomnieć, że kwestia wpisywania inspiracji w Artist Statement jest sporna. Są bowiem tacy, którzy uważają, że prace same powinny się obronić, a nasza twórczość przemówi lepiej niż tysiąc słów. Odnalezienie klucza, źródła inspiracji dla wprawnego oka nie będzie stanowiło problemu. Inni z kolei uważają tego typu informacje za istotną wskazówkę, dzięki której widać od razu, jak dany artysta ewoluował od pierwotnej inspiracji. W gruncie rzeczy w tekście tym można zawrzeć wszystko to, co uważa się za słuszne. Jest to opis mający na celu zaznajomić potencjalnego odbiorcę z twórczością, a także z indywidualnym postrzeganiem i rozumieniem tego, czym się dany artysta zajmuje. Istotne jest przy tym wszystkim, aby naprowadzić czytelnika na pewien trop interpretacyjny, który pozwoli mu pełniej pojmować prezentowane realizacje .

Napisanie Artist Statement nie jest prostym zadaniem, dlatego też nie należy zbytnio zwracać uwagi na czas, jaki poświęca się na jego przygotowanie. Warto natomiast pamiętać o nieustannej aktualizacji zawartych w nim treści. W przygotowaniu prawidłowego Artist Statement przydatna będzie pomoc osób trzecich, które z dystansem mogą spojrzeć na zawarte w nim informacje i ocenić, na ile tekst jest zrozumiały a intencje w nim zawarte czytelne. Na koniec cenna wskazówka: krytyczne podejście i obiektywizm sprawi, że napisane Artist Statement będzie brzmiało lekko, było pouczające i dawało jasno do zrozumienia, z jakim artystą ma do czynienia odbiorca . Opisane powyżej trzy składniki teoretycznej części portfolio: BIO, Art Resume i Artist Statement przygotowywane będą zapewne na komputerze. Ważne są zatem jeszcze kwestie techniczne dotyczące formatowania tekstu. Należy używać łatwej do czytania czcionki, rozmiar jej nie powinien być mniejszy od 10, ale nie większy od 12. Nie należy przesadzać z ozdobnikami i nie drukować tego typu dokumentów na kolorowym papierze. Wskazana jest barwa biała lub w ciepłej, beżowej tonacji.

Trzy omówione powyżej elementy są bardzo ważną częścią portfolio. Dają one realne, głównie teoretyczne rozeznanie w tym, kim jest artysta, gdzie i pod czyim okiem się kształcił i jakie posiada już udokumentowane osiągnięcia . Nie ulega jednak wątpliwości, że zasadniczą częścią budowanego portfolio, jego rdzeniem, jest galeria prac i w głównej mierze na jej perfekcyjnym przygotowaniu powinien skupić się artysta.




Budowanie portfolio – część wizualna

Po opracowaniu teoretycznej części portfolio, czyli po napisaniu BIO, Artist Statement i Artist Resume przychodzi czas na zajęcie się najważniejszym – prezentacją prac. Galeria powinna zostać przygotowana w poprawny i czytelny sposób. Natomiast typ jej prezentacji zależy od wykonywanych działań. Portfolia artystów zajmujących się różnymi dziedzinami będą przybierały różne kształty, np. portfolio performera będzie składało się głównie z plików zawierających nagrania akcji artystycznych, gdyż same fotografie nie są w stanie zaprezentować czynności, która dzieje się w czasie, zdjęcia będą tu tyko dodatkowym elementem. Z kolei, interesujące nas w tym artykule realizacje fotograficzne przyjmują postać określonej wielkości wydruków. Jednakże to, na jaki wygląd całej teczki fotograf się zdecyduje, zależy wyłącznie od jego kreatywności. Może to być teczka, segregator, pudełko z odbitkami, odbitki mogą być zalaminowane, zdjęcia mogą być oprawionymi slajdami etc. Zawsze należy pamiętać o zasadniczych kwestiach, opisanych szczegółowo w kolejnych częściach niniejszego tekstu, które pozwolą odbiorcy w dość swobodny sposób zorientować się w zaproponowanej formie i układzie, a tym samym prezentowanym dorobku. Jak zatem poprawnie zbudować swoją galerię, jaki nadać jej kształt, aby przyciągnąć uwagę, zainteresować nim potencjalnych odbiorców?

Dzieło skończone

Idea portfolio jest następująca – każdy artysta wybierając dzieła do portfolio chce pokazać innym reprezentatywną próbkę najlepszych rzeczy, jakie do tej pory zrobił. W branży fotograficznej będą to wyjątkowe zdjęcia, które bez jakichkolwiek dodatkowych tłumaczeń oddają sens danej twórczości. Portfolio powinno być przede wszystkim „dziełem skończonym”, realnym, namacalnym, nie jedynie wyobrażeniem . Wybrane przez artystę prace muszą tworzyć spójną kompozycję.

Jakim typem fotografa jesteś?

Pierwszym krokiem, jaki należy wykonać będzie zebranie własnych prac i próba odpowiedzi na kilka pytań. Jakim typem fotografa jestem? Która technika jest mi najbliższa, w której czuję się pewnie i z której korzystam w pełni świadomie? Jaki jest główny nurt w mojej fotografii? Tematy, które najchętniej fotografuję? Można oczywiście zrobić to samemu np. próbować spojrzeć na swoje zdjęcia oczami kogoś innego. Wyobraź sobie, że jesteś historykiem z przyszłości przyglądającym się tym samym zdjęciom i próbującym odpowiedzieć sobie na pytanie: kim był ich autor? Można też poprosić o opinię z zewnątrz. Najlepiej, aby była to osoba również fotografująca, znająca się na rzeczy, taka która będzie potrafiła wyrazić obiektywną opinię. Nie należy uprzedzać się do osób, które mają inne zainteresowania tematyczne – dobra fotografia i wprawne, doświadczone oko spotkają się bez problemu. Zazwyczaj nie zaleca się konsultowania tego typu kwestii z rodziną czy przyjaciółmi z uwagi na brak obiektywizmu w ocenie naszych prac.

Wybór zdjęć – subiektywizm?

Podczas wyboru zdjęć do portfolio zalecane jest krytyczne spojrzenie na dotychczasowe efekty naszej pracy. Dla znacznej części fotografów brak obiektywizmu utrudnia prawidłowy wybór zdjęć. Subiektywna selekcja obarczona jest wagą wspomnień, odczuć, które łączą się z wykonanym przez nas zdjęciem. Warto również zwrócić uwagę na inne elementy uboczne, które mogą zakłócić proces wyboru najlepszych ujęć: np. co to był za dzień, osoby towarzyszące, ładunek sentymentalny zdjęć, ilość pracy włożonej w zrobienie danego zdjęcia, przekonanie o tym, że jak coś było pracochłonne to musi być dobre, nic nieznaczącymi szczegółami technicznymi (nasycone zielenie, dobra ostrość) albo (co najgorsze), jakim niewiarygodnym sprzętem zostało wykonane zdjęcie .

Innym problemem może okazać się to, że wybierane są te zdjęcia, które w opinii ich posiadacza mogą spodobać się bardziej, niezależnie od preferencji ich twórcy. Niektórzy, ci z sentymentalnym podejściem, nie mają serca odrzucić prawie dobrych prac (albo nie mają dostatecznej ilości mocnych zdjęć) .

Odbiorca

Przed przystąpieniem do wyboru zdjęć, które mają znaleźć się w portfolio, należy zastanowić się, kto będzie je oglądał. Często zdarza się, że muszą one zostać przygotowane pod konkretnego odbiorcę, do którego dostosuje się tematykę. Bezsensowne jest przedstawianie zdjęć niezwiązanych z tematem konkursu czy wystawy – zdjęć architektury nie prezentuje się wydawcy pism poświęconych modzie. Pomocnym przy prawidłowym wyborze prac może się okazać przejrzenie książek o tematyce takiej, jak przygotowywane portfolio . Jeśli np. skierowane będzie one do konkretnego wydawnictwa lub agencji fotograficznej, warto na początku przejrzeć ich druki – wcześniej zrealizowane projekty czasopism, kalendarzy, zaprojektowane i wydane książki, reklamy itp. Dość częstą praktyką agencji fotograficznych jest wysyłanie listy interesujących ich tematów wraz z broszurą zawierającą przykładowe zdjęcia. Sprawdzanie, badanie gruntu pod odpowiedni dobór zdjęć analogicznie odnosi się do przygotowywania portfolio na przegląd portfolio, na wystawę, dla konkretnego kuratora czy przyszłego pracodawcy. Przed zaprezentowaniem swojej teczki z pracami w galerii, należy zapoznać się najpierw z jej profilem i spektrum tematycznym, w jakim się porusza. I tutaj nasuwa się prosty wniosek. W zawiązku z wysyłaniem portfolio do różnych odbiorców warto mieć przygotowane kilka tematycznych, które w każdej chwili będzie można zaprezentować lub w krótkim czasie dopasować do wymagań adresata .

Nie/wystarczająca liczba prac...

Pewnym utrudnieniem podczas wyboru zdjęć do portfolio może okazać się niewystarczająca liczba prac. Problemem może być również zbyt duża liczba zdjęć o niedostatecznej jakości. Mimo że do pewnego czasu zarzut pierwszy można było argumentować trudnościami związanymi z fotografią analogową i żmudnym procesem jej wykonywania i wywoływania, to dzisiaj kłopotem jest masowa produkcja zdjęć aparatami cyfrowymi i przymus radykalnej selekcji zebranego materiału, zalegającego na dyskach pamięci. Jednak najczęstszą bolączką wszystkich początkujących twórców branży fotograficznej, którzy muszą zmierzyć się z budowaniem własnego portfolio, jest to, że zaczynają od zbyt małej ilości bądź słabego, surowego materiału . Może okazać się, że dotychczasowa świadomość oczekiwań względem swoich zdjęć była bardzo mała i w efekcie, w archiwum brakuje dostatecznej liczby dobrych prac. Po stwierdzeniu, że ten problem dotyczy również moich fotografii warto zastanowić się, czy poświęcić więcej czasu na udoskonalenie warsztatu i wykonanie lepszych zdjęć, czy stworzyć przeciętne portfolio z dostępnego materiału?

Załóżmy jednak, że robię zdjęcia od lat i mam dużo dobrych realizacji. Istnieją dwie praktyczne i zalecane przez wielu doświadczonych fotografów metody ułatwiające selekcję doskonałych zdjęć: pierwsza to metoda eliminacji, druga natomiast to metoda rozbudowana

Metoda eliminacji

Metoda eliminacji polega na zebraniu wszystkich swoich prac i wyborze tych, które uważa się za dobre. Po dokonaniu pierwszej selekcji powinno zostać kilkadziesiąt/kilkaset zdjęć. Następnie odrzuca się te, które w opinii artysty są słabsze od pozostałych. Gdy uda się już wybrać „żelazną trzydziestkę”, warto pomyśleć nad tym, które z nich jeszcze powinny zostać wyeliminowane, aby w jądrze portfolio znalazła się „reprezentatywna dwudziestka”. Jest to optymalna liczba zdjęć, jaką powinno zawierać dobre portfolio. Wytypowanie najlepszych prac może zająć kilka dni, a czasami nawet kilka tygodni. Warto jednak mieć na uwadze, że to, co się wybierze będzie reprezentowało mój dotychczasowy dorobek artystyczny i unikać zbyt pochopnych osądów oraz pospiesznych eliminacji.

Metoda rozbudowana

W przeciwieństwie do metody eliminacji, metoda rozbudowana polega na wyborze tych zdjęć, które uważane są za najbardziej spektakularne pewniaki. Te zdjęcia, które są twoimi ulubionymi, o których wiesz, że to najlepsze rzeczy, jakie zrobiłeś, o których ani przez chwile nie myślałeś, ze mogłyby znaleźć się poza twoim portfolio . Liczba jest dowolna, może ich być trzy, osiem, dziesięć, jednym słowem tyle, ile artysta uważa za słuszne. Dopiero po wskazaniu tych najlepszych, należy podjąć kolejne kroki. Przeglądając pozostałe prace, trzeba zadecydować się, które ze zdjęć będą najlepiej komponować się z wcześniej wybranym tzw. „jądrem portfolio”.

Korzystając z opisanych wyżej metod, warto pamiętać o pomocnej opinii innych osób. Nie warto zbyt pochopnie narzucać im konieczności eliminacji zdjęć. Czasami wystarczy po prostu poprosić, aby wskazali te, które podobają im się mniej, a uzyskaną w ten sposób odpowiedź należy potraktować jedynie jako sugestię.

Często zdarza się, że w trakcie prezentacji prac innym osobom, jeszcze zanim usłyszy się opinie, bacznie śledzi się twarze obserwatorów. Jest to swoisty sprawdzian, który nie tyle pozwala zorientować się w gustach odbiorców, co raczej wskazuje prace, które odbierane są najlepiej. Już na podstawie analizy tych zachowań można wyciągnąć pierwsze wnioski i wyłonić wśród swoich zdjęć te, które podobają się najbardziej. Bywa, że efekty takiej konfrontacji mogą być zaskakujące, gdyż niektóre prace, dotychczas uważane przez nas za ciekawe, dla innych mogą okazać się zupełnie nieinteresujące, a inne, wcześniej niedoceniane, właśnie tymi, które warto zamieścić w swoim portfolio.

Doskonałość

Bez względu na to, na którą z wyżej zaprezentowanych metod artysta się zdecyduje, należy bezwzględnie pamiętać, że wybrane zdjęcia muszą być technicznie doskonałe. Jeśli komuś spodoba się zawartość portfolio, poprosi o więcej i przeciwnie, jedno zepsute zdjęcie może popsuć dobre wrażenie. Trzeba pokazać zatem najlepsze z prac. Można śmiało powiedzieć, że w portfolio nie ma miejsca na dobre zdjęcia, tam powinny znaleźć się tylko te doskonałe. Dziesięć wybitnych zdjęć zrobi większe wrażenie niż kilka świetnych i jeszcze dwadzieścia dobrych .

Cykl. Nie retrospektywa!

Warto mieć na uwadze, że portfolio nie ma być twoją pośmiertną retrospekcją prezentująca wszystko, czego się kiedykolwiek dotknąłeś. Portfolio powinno być zbudowane z rzeczy, które przystają do siebie . Należy pamiętać, aby całość była należycie dobrana i konsekwentna. Nie powinno się budować portfolio z prac wykonanych w różnych technikach. Gdy tworzy się w technikach analogowych, nie połączy się fotogramów, czyli obrazów uzyskanych na materiale światłoczułym , z luksografiami, które są jednym z rodzajów fotogramu, gdzie obraz na nich otrzymuje się przez bezpośrednie naświetlenie np. papieru fotograficznego, na które nałożone są przedmioty o różnym stopniu przeźroczystości . Nie połączy się ich także z pracami wykonanymi w technice sepii, czyli fotografiami o jednym zabarwieniu tonalnym. Zdjęcia w portfolio nie muszą być jednorodne, muszą być proporcjonalne, zgodne ze sobą, trafnie wybrane i dobrze zmieniające się z jednego na drugie. Jeśli w portfolio znalazło się zdjęcie ptaka, jelenia, motyla i trzy podobne zdjęcia maków, to z tych trzech należy wybrać jedno, aby stałość zmian została zachowana .

Narracja

Nasuwa się w związku z powyższym pytanie, czy całe portfolio musi być niezmiennie ekspresyjne? Otóż można wybrane prace ułożyć w sposób dynamiczny, pozwolić im modulować klimat portfolio. Nadać ich prezentacji harmonijnej narracji, wprowadzić fabułę z narastającym napięciem. Prezentacja galerii z fotografiami może zmieniać się, jak film czy książka. Można posłużyć się typowo kryminalną dramaturgią: wstrzymać, wyciszyć, uspokoić, wzmagając wrażenie napięcia, aby następnie zaskoczyć odbiorcę nieoczekiwanym zwrotem akcji. Aby uzyskać taki efekt, dobrze jest zacząć od mocniejszych zdjęć, które odbiera się jako dynamiczne, w środek dać kilka nieco wyciszonych ujęć, by zakończyć naprawdę silnym uderzeniem. Na początku zamieszcza się najlepsze prace, w środek wstawia średnie i kończy się mocnym akcentem – fotografiami najdoskonalszymi z doskonałych. Skorzystanie z takiej narracji uniemożliwi odbiorcy oderwanie się od oglądania kolejnych zdjęć. Warto zapamiętać, że jeśli ktoś zacznie oglądanie portfolio od słabszych prac, przekonanie go do tego, że na końcu są lepsze nie będzie łatwe. Podobnie jak w życiu – pierwsze wrażenie to 90% sukcesu.

Pułapki – unikaj!

Często popełnianym błędem podczas wyboru zdjęć do portfolio jest zbyt wierne zrozumienie idei, że dwa zdjęcia do siebie pasują. Główną wadą, nawet wielu poważnych portfolio jest przeświadczenie, że każdy fotograf powinien zaprezentować jeden lub dwa tuziny zdjęć, które są de facto zróżnicowanymi wersjami tej samej fotografii, żeby mogły być prezentowane razem. Jeśli robisz portrety, to nie musisz używać tego samego tła czy tego samego oświetlenia na wszystkich fotografiach, żeby portfolio było jednorodne. I z drugiej strony – jeśli dwa zdjęcia są zbyt podobne, to na tobie spoczywa odpowiedzialność wybrania jednego z nich zamiast wzięcia obu .

Dla tego, kto nigdy wcześniej nie przygotowywał własnego portfolio wizualnego, może okazać się to skomplikowanym i trudnym zadaniem. Jednak wykonanie takiej prezentacji ułatwia określenie miejsca, etapu na drodze twórczej, w którym jako artysta, obecnie się znajduję. Przygotowanie portfolio niejednokrotnie pozwala także na spojrzenie na własną twórczość z boku, nierzadko krytycznym okiem innych. W efekcie można otrzymać cenne wskazówki, które pomogą w przyszłej pracy.

Istotne sprawy techniczne

Dotychczasowa praca związana z budowaniem portfolio polegała głównie na wyborze prac zgromadzonych w komputerze lub oglądaniu ich na małych wydrukach, wglądówkach bądź wydrukowanych samodzielnie czy też w fotolabie . Przed podjęciem decyzji o wywołaniu wybranych zdjęć pomocne będą porady zamieszczone poniżej.
• Rozdzielczość
Pliki przed wydrukiem należy przygotować w programie graficznym, np. Corel Photo Paint, Adobe Photoshop, Gimp, IrfanView lub w innym dowolnym, który umożliwi dopasowanie rozdzielczości DPI do danego formatu. Standardowo do wydruku potrzebne jest 300 DPI. Warto tutaj wspomnieć o prawidłowym sposobie zapisywania plików już podczas robienia zdjęć. Zalecane jest ustawienie w aparacie zapisu w formacie RAW lub NEF (format dostępny w zależności od sprzętu, jakiej firmy się korzysta, np. Nikon – NEF, Canon – RAW). Oba formaty umożliwiają bezstratny zapis zdjęcia, dając szansę zwiększenia możliwości późniejszego edytowania, bez szkody dla jakości fotografii.
• Format wydruku
Po podjęciu decyzji o wydruku zdjęć, należy wybrać jeden rodzaj formatu. Zdjęcia w portfolio mogą się różnić od siebie, jeśli tylko stopień ich wzajemnego zróżnicowania jest mniej więcej taki sam. Przypuśćmy, że z 17 zdjęć 16 ma ten sam stosunek szerokości do wysokości, powiedzmy 3:2, a ostatnie jest kwadratem. To kwadratowe nie pasuje do reszty .
• Wymiary
Zdjęcia nie mogą być za małe, np. 9 x 11 cm czy 19 x 13 cm, gdyż takie rozmiary wyglądają nieprofesjonalnie, poza tym uniemożliwiają one należyte zaprezentowanie prac. Najwłaściwszym wymiarem, powszechnie preferowanym dla prac drukowanych do książek fotograficznych jest 20 x 30 cm (dokładny wymiar papieru to 2480 x 3508 mm) lub w przypadku prac drukowanych do teczki 25 x 38 cm (dokładny wymiar papieru to 305 mm x 406 mm).
• Papier
Po odpowiednim przygotowaniu plików nadchodzi czas na wybór papieru, na którym mają zostać wydrukowane zdjęcia. Jest to ważna decyzja, gdyż jakość papieru może podnieść lub obniżyć finalny efekt wydruku. Papier może być półmatowy, matowy lub błyszczący. Ten ostatni, mimo swojego mankamentu – blikowania, czyli odbijania światła na wydrukowanej fotografii, pozwala na uzyskanie najlepszego kontrastu i jest najbardziej estetyczny. Decyzję o gramaturze papieru podejmuje się dopiero wtedy, gdy wiadome jest, jak w ostateczności będzie się prezentowało portfolio. Jeśli przyjmie ono kształt książki fotograficznej, papier nie musi mieć dużej grubości. Jeśli natomiast prezentujemy pojedyncze wydruki umieszczone w teczce, lepiej wybrać ten o gramaturze ok. 300-350 g/m² lub po prostu nakleić prace na grubą tekturę. Można także od razu zdecydować się na wydruk bezpośrednio na tekturze, kartonie, który jest najgrubszym poligraficznym materiałem papierniczym czy na płytach kartonowych warstwowych z rdzeniem piankowym. Taki wydruk gwarantuje estetyczny wygląd na lekkiej i sztywnej powierzchni oraz wierność odwzorowania kolorów i fotograficzną jakość obrazów .
• Gdzie drukować?
Najwyższym stopniem wtajemniczenia dla każdego fotografa jest samodzielne wywołanie doskonałych zdjęć w ciemni, jednak w dzisiejszych czasach umiejętność tę jak i możliwości lokalowe posiadają nieliczni, dlatego zdecydowana większość fotografów korzysta z pomocy fotolabów. Poszukując odpowiedniego laboratorium fotograficznego, należy wybierać te, które nie opierają całej swojej działalności jedynie na zaprogramowanych pod standardowe ustawienia maszynach. Warto przedtem upewnić się, że ma się do czynienia z kompetentnymi pracownikami, którzy w razie jakichkolwiek problemów będą w stanie sobie z nimi poradzić, nie uszkadzając wizualnej treści prac. Dla przykładu, gdy chcemy wydrukować fotografie o zamierzonej niskiej ostrości obrazu i niskim balansie bieli, a maszyna, z której korzysta fotolab nie potrafi prawidłowo „odczytać” naszych zamierzeń i zgodnie z ustawieniami będzie zdjęcia wyostrzać i rozjaśniać, z pomocą powinien przyjść pracownik posiadający umiejętność prawidłowego ustawienia sprzętu w sposób uniemożliwiający modyfikację zdjęć niezgodnie z naszym zamierzeniem. Optymalnym rozwiązaniem jest korzystać z zaprzyjaźnionego laba i w miarę możliwości kontrolować interesujący nas wydruk.

Budowanie portfolio on-line

Web-portfolio

Poza opisanym powyżej portfolio, które ze względu na swoją formę nazwane zostało tradycyjnym, każdy artysta powinien prezentować swoje prace także w wersji elektronicznej. E-portfolio czy web-portfolio to adaptacja stworzonej teczki prac do środowiska wirtualnego. W czasach, gdy Internet stanowi największy zbiór informacji i usług, twórca powinien śmiało korzystać z jego możliwości, nie tylko w zakresie dokumentowania swojej pracy, ale również prezentując jej rezultaty i chwaląc się osiągnięciami. Zagadnienie zawarte poniżej dotyczy sposobów budowania portfolio fotograficznego w Internecie. Istnieje kilka możliwości umieszczenia swojej twórczości w wirtualnej przestrzeni. Ten, z którego ostatecznie się skorzysta będzie prawdopodobnie wypadkową doświadczenia, znajomości programowania, ale także zasobności portfela. Tak więc, to czy zdecydujemy się na portfolio jako e-wizytówkę, jako stronę internetową, jako konto na portalu czy w końcu jako PDF lub e-fotoksiążkę, zależy wyłącznie od naszej wyobraźni.

Strona internetowa
Web-portfolio przyjmujące formę strony internetowej stanowi najbardziej reprezentatywne, fachowe i przejrzyste medium, które należy omówić w pierwszej kolejności. Portfolio umieszczone pod własnym adresem www daje bardzo duże możliwości prezentowania swoich dokonań, zaczynając od nazwy domeny, wyglądu strony startowej, możliwości modyfikacji layoutu czy wyboru sposobów prezentacji zdjęć.

Nazwa domeny

Własna strona internetowa jednoznacznie wskazująca na jej autora (w której zawarte jest imię i nazwisko) to optymalne rozwiązanie. W przypadku, gdy taka domena jest już zajęta, raczej nie poleca się rejestrowania jej modyfikacji, np. www.mateusz.kreska4.pl, ponieważ nikt nie zapamięta 4, a jedynym czytelnym komunikatem będzie ten, informujący o niedostępności domeny mateusz.kreska.pl.

W takich przypadkach warto zastanowić się nad nazwą, która w prosty sposób będzie kojarzyła się z artystą, jego sztuką, specyfiką wykonywanych zdjęć, tematyką itp. Jeżeli specjalizujemy się np. w wykonywaniu zdjęć panoramicznych, oczywistym wyborem będzie adres strony wskazujący na ten kierunek zainteresowań, jak www.fotografia-panoramiczna.pl. Kiedy już dokonamy wyboru nazwy, należy sprawdzić, które z domen są dla niej dostępne i je zarezerwować.

Less is more

...czyli najlepsze portfolio, to najprostsze portfolio. Warto pamiętać o tym, co już niejednokrotnie udowodniono, że internauci są po prostu leniwi. Jeśli coś ich bardzo nie zaciekawi lub są zmuszeni głęboko szukać na stronie, zniechęcają się i po prostu ją opuszczają . Należy spodziewać się, że podobnie mogą postąpić kuratorzy czy przyszli pracodawcy, gdy web-portfolio będzie mało czytelne. Dlatego też warto zapamiętać, że im prościej zaprojektowana strona www, tym bardziej przejrzysta i intuicyjna będzie jej nawigacja. W ten sposób stanie się dostępna dla szerszego grona odbiorców, co z pewnością przyczyni się do zwiększenia szans na znaczniejszą liczbę wyświetleń. Prostotę strony www można utożsamiać z elegancją, subtelnością, ale przede wszystkim funkcjonalnością. Mimo tego nie zaleca się samodzielnego pisania strony osobom dysponującym jedynie podstawową, teoretyczną wiedza w zakresie języków programowania HTML. Na szczęście istnieje duża liczba platform i gotowych skryptów, które z powodzeniem mogą wykorzystać nawet początkujący artyści. Podczas budowania web-portfolio należy myśleć o nim jako o platformie, przy pomocy której zaistnieje możliwość stałego prezentowania własnych dokonań. W przeciwieństwie do tradycyjnego portfolio, web-portfolio ma tę przewagę, że prace są w każdym czasie i miejscu dostępne dla odwiedzających. Dlatego też planując budowę własnej strony www, należy dokładnie przeanalizować te dostępne i oglądać portfolia innych artystów, aby mieć pełen przegląd metod kreacji swojej witryny. Inspiracja tego typu przydaje się na etapie tworzenia własnego profilu, pozwala dobrać nie tylko odpowiednią kolorystykę strony, ale także sięgnąć po wypróbowane wcześniej, sprawdzone rozwiązania .

Web-portfolio a w nim…

Web-portfolio powinno zawierać tylko niezbędne informacje: BIO, Art Resume, Artist Statement, dane kontaktowe i oczywiście galerię prac. Największy nacisk należy położyć na sposób prezentowania zdjęcia i stronę wizualną portfolio.

Jakie informacje powinny znaleźć się na stronie internetowej? Jak je na niej rozmieścić? Które z kategorii, zakładek są konieczne?

• Dane kontaktowe
Zacznijmy od danych kontaktowych. Można je umieścić na stronie głównej, można także, w przypadku bardziej rozbudowanej strony, umieścić je na oddzielnej podstronie. Powinny zawierać imię i nazwisko oraz adres e-mail. Numer telefonu nie jest konieczny, jednak umieszczenie go z pewnością przyspieszy kontakt z osobami potencjalnie zainteresowanymi naszą twórczością.

Dane kontaktowe czy formularz kontaktowy?
Kwestionariusza tego używa się raczej w przypadku portfolio będących wizytówką, reklamą firmy, rzadziej spotyka się je w portfoliach artystycznych.

• Kilka słów o sobie
Z całą pewnością można zamieścić tu swoje BIO, Art Resume i Artist Statement. Analogicznie do lokalizacji danych kontaktowych – gdy strona posiada kilka zakładek, każdą z tych części można umieścić na oddzielnej podstronie. Spotykana praktyka w tym dziale to dodawanie jeszcze informacji o swoich zainteresowaniach, odniesienia do prowadzonych blogów czy fotoblogów.

• Aktualności
Umieszczenie tej zakładki rodzi pewne wątpliwości. Jeżeli chcemy zawrzeć na stronie tego typu informacje, warto pamiętać, żeby były sukcesywnie uzupełniane. Niezbyt profesjonalnie wygląda zakładka „Aktualności”, w której ostatniego wpisu dokonano np. rok wcześniej. Praktyką wielu artystów jest brak informowania na stronie o projektach aktualnie realizowanych. Przyczyn takiego podejścia jest kilka. Po pierwsze – ktoś może starać się skopiować nasz pomysł, po drugie – nie znając efektu końcowego projektu, nie warto „chwalić się” dokonaniami zanim nie zostanie ukończony. Analogicznie, nie należy pisać także o udziałach w konkursach, gdy ich wyniki nie są jeszcze znane. Jeśli strona web-portfolio ma funkcjonować jedynie jako album, do którego co jakiś czas będą dodawane tylko zdjęcia, zakładka ta nie jest potrzebna.

• Social media
Trudno pominąć tę kwestię podczas wymieniania składników, bez których web-portfolio nie może się obejść. Wielu ludzi surfując po Internecie, przeważającą większość czasu spędza właśnie korzystając z usług serwisów społecznościowych . Jeśli jest się aktywnym uczestnikiem Internetu, prowadzącym bloga, fotobloga, fan page na Facebooku, korzystającym z Twittera i innych serwisów informacyjno-społecznościowych, zamieszczając tam posty ściśle związane z fotografią, wtedy wtyczki social media jak najbardziej powinny znaleźć się w web-portfolio. Najlepiej, gdy wszystkie ikonki zostaną zamieszczone obok siebie i nadany zostanie im ten sam kolor. Warto umieścić je na stronie głównej w widocznym miejscu, choć nie ma też przeciwwskazań, aby znalazły się na podstronie obok danych kontaktowych.

• Galeria
Najważniejszą częścią każdego portfolio, także web-portfolio jest oczywiście galeria z fotografiami. Kompletując prace do portfolio, które prezentowane będą na własnej stronie www, ma się możliwość przedstawienia kilku tematycznych portfolio jednocześnie. Można je wtedy podzielić na kategorie i w każdej z nich prezentować po piętnaście, dwadzieścia najlepszych prac. Uporządkowanie zdjęć jest bardzo istotne z punktu widzenia estetyki całej galerii. Dobrze zatem, aby każda grupa charakteryzowała się wspólnym mianownikiem, poruszanym problemem lub stosowaną techniką . Z zasady nie powinno się ich mieszać. Dobrze jest połączyć najlepsze obiekty w cykle, w oparciu o podobny temat, kolorystykę, stylistykę czy problematykę. Można także umieszczać je w określonych przedziałach czasowych np. 2012-2013. Niezależnie od tego, według jakich kategorii prace zostaną posegregowane, ich prezentacja w oddzielnych zbiorach ułatwia odbiorcy nawigowanie i lepsze rozeznanie w dokonaniach danego artysty. Dzięki temu zwiększa się również możliwość szybszego zorientowania się w przebiegu twórczości, a także prześledzenia rozwoju artystycznego. Wybierając prace do internetowego portfolio, należy kierować się tymi samymi wskazówkami, z których korzystało się podczas tworzenia portfolio tradycyjnego. Pożądanym podejściem jest minimalizm – należy wyselekcjonować najbardziej udane zdjęcia z każdej kategorii, które mają stanowić reprezentatywny wycinek zdolności i możliwości. Po podjęciu decyzji o umieszczeniu w web-portfolio kilku tematycznych galerii, należy pamiętać o zachowaniu proporcji pomiędzy nimi. Każdy z działów powinien zawierać zbliżoną liczbę fotografii o podobnej tematyce i cechować się spójnością. Specjalizując się w fotografii reportażowej czy fotografii architektury, nie zamieszczamy w portfolio zdjęć prezentujących modę. Nawet, jeśli tą dziedziną zajmujemy się od niedawna, zrobienie dobrego ujęcia, które warte będzie prezentacji, wymaga czasu i dobrego opanowania warsztatu.

Opis zdjęcia

Zdjęcia zamieszczane w web-portfolio należy dodatkowo opisać. Najlepiej, aby przy każdej prezentowanej fotografii znalazła się informacja zawierająca tytuł pracy lub/i nazwę cyklu, z którego ona pochodzi, technikę, wymiary i datę wykonania. Warto dopilnować, aby każde zdjęcie było opatrzone dokładnymi informacjami. Standardem w opisywaniu zdjęć jest podanie następujących danych: tytuł pracy, technika, wymiary i rok. Zdjęcia, które są zamieszczane w web-galerii powinny także zostać dokładnie podpisane, aby każdy oglądający od razu uzyskał o nich niezbędne wiadomości.

Gdzie zbudować web-portfolio?

Ciekawą możliwością prezentacji swojej twórczości w sieci jest własna strona www. W przypadku poważnego traktowania prezentacji swoich zdjęć, gdy chcemy w pełni panować nad zawartością i wyglądem stron, warto zainwestować we własną domenę i hosting (koszt ok. 200 zł rocznie). Wtedy warto skorzystać z narzędzi zakładania galerii na własnej stronie. W wielu innych przypadkach z powodzeniem wystarczy darmowy serwis umożliwiający tworzenia własnej strony www w jednej z wymienionych poniżej domen
- Joomla (http://www.joomla.org/) jedna z popularniejszych platform CMS, która stanowi oprogramowanie do tworzenia i obsługi stron internetowych i jednocześnie jest systemem zarządzania treścią. Dzięki niej można stworzyć bogatą w treść nowoczesną stronę internetową. Joomla przeznaczona jest dla każdego, zarówno dla doświadczonych profesjonalistów, jak i początkujących amatorów. Platforma ta oferuje gotową i w pełni funkcjonalną witrynę, pozwala samodzielnie w łatwy i wygodny sposób zarządzać wyglądem własnego e-portfolio. Jej atutem są niskie koszty utrzymania. Nie płaci się za licencję ani za aktualizację oprogramowania czy rozszerzenia .
- Weebly (http://www.weebly.com/) podobny do Viviti serwis, początkowo mniej rozbudowany, ale obecnie oferujący galerię zdjęć i samodzielną edycję stylów. Edytorska strona tej witryny jest odrobinę mniej intuicyjna, ale za to nigdzie nie widać informacji o ograniczonej przestrzeni dyskowej , jakkolwiek pojedynczy plik nie może mieć więcej niż 5 MB.
• Tank – minimalistyczny serwis oferujący darmowe tworzenie prostych stron www o wielkości 10 MB, z punktu widzenia artysty fotografa czy malarza ciekawy jest moduł galeryjny, w którym można szybko tworzyć albumy prac (można je przesłać hurtem spakowane w pliku zip), mniej zaawansowanych użytkowników odstraszy zapewne spartański interfejs (edytor treści oparty jest na języku Markdown – prosty, ale wymagający dobrego opanowania) i brak tematów graficznych (ustawić można jedynie prosty layout i kolorystykę, reszta personalizacji możliwa jest jedynie przez edytor CSS) .

Kwestie techniczne ważne w trakcie budowania web-portfolio

Gdy już zostanie podjęta decyzja o wyborze odpowiedniego skryptu budującego, który ułatwi prezentację galerii zdjęć w web-portfolio, należy raz jeszcze wrócić do omówienia kwestii technicznych związanych z właściwą edycją zdjęć przed umieszczeniem ich w wirtualnej przestrzeni.

Podpis

Rzecz niezwykle istotna, o której wcześniej wspominano, to opatrzenie zdjęcia niezbędnymi informacjami. Do zalecanego opisu danych zawartych w pliku, warto jest dodać na początku swoje imię i nazwisko. W efekcie podpis fotografii powinien wyglądać w następujący sposób: imię_nazwisko_tytuł_technika_wymiary_rok.

Rozmiar i rozdzielczość

Należy zadbać o to, aby zdjęcia przed zamieszczeniem ich w Internecie miały odpowiedni rozmiar i rozdzielczość. Przed podjęciem decyzji o ich ewentualnej modyfikacji, należy sprawdzić, jakiej wielkości formaty obsługuje skrypt na stronie, portalu czy blogu. Można oczywiście dodawać zdjęcia niezmniejszone i pozwolić algorytmowi obsługującemu dany serwis zrobić to za nas, jednak nie można zapominać, że korzystając z tego udogodnienia traci się jednocześnie kontrolę nad efektem końcowym. Nawet, jeśli skrypt, z którego się korzysta nie ma obostrzeń dotyczących wielkości zamieszczonej fotografii, nie należy zamieszczać w nim zdjęć o wysokiej rozdzielczości. Po pierwsze, znacząco wydłuża to czas ładowania się zdjęć na stronie, co zazwyczaj zniechęca do jej oglądania, po drugie, taki plik może zostać skopiowany i dalej wykorzystywany bez wiedzy autora.

Ostrość

Czasami bywa tak, że zdjęcie, które samodzielnie zmniejszymy straciło na ostrości. Aby przywrócić pierwotną jakość, należy wykorzystać wyostrzenia w programie graficznym. Nie można jednak z tym przesadzać. Najważniejszym zadaniem jest przywrócenie fotografii jej pierwotnej postaci, rzeczywistej ostrości, a nie jej przerysowanie.

Formatowanie

Cyfrowe aparaty fotograficzne dają możliwość zapisu zdjęć stosunkowo surowo tzn. o niedużym nasyceniu i kontraście. Rozszerza to zakres możliwości podczas ich późniejszej obróbki. Ze względu na to, że zakres kolorów może się różnić w zależności od zastosowanej przeglądarki, warto nasz plik przed publikacją w Internecie zapisać w przestrzeni barwnej sRGB. Opcja ta jest dostępna, np. w programie Adobe Photo Shop CS4. Dla tych, którzy się nim posługują – należy wybrać z menu polecenie „zapisz dla Internetu i innych urządzeń/konwertuj na sRGB”.

Zabezpieczenie przed kradzieżą

Nie można zapominać, że publikacja zdjęć w Internecie niesie ze sobą także niebezpieczeństwo wykorzystania naszych materiałów przez inne osoby. Jak zatem ustrzec się przed tym i zabezpieczyć swoje zdjęcia przed niechcianą kradzieżą? Jest na to kilka sposobów. Najprostszym zabezpieczeniem zdjęcia jest zmniejszenie jego rozdzielczości. Taki zabieg powoduje, że w przypadku kradzieży, jego dalsza obróbka nie ma zbytniego sensu. Należy jednak zachować umiar i nie ustawiać np. 20 DPI dla prac publikowanych na stronie.

Kolejną metodą zabezpieczenia naszych prac jest umieszczanie na zdjęciu znaku wodnego. Aby dołączyć go do swoich zdjęć, można skorzystać z dostępnych w sieci darmowych narzędzi . Nie oznacza to niestety, że widoczny znak wodny daje stuprocentową gwarancję bezpieczeństwa publikowanych fotografii. Jednak fizyczne usunięcie takiego znaku z obrazu, wymaga już pewnych umiejętności z zakresu fotoedycji, a dodatkowo potrzeba na to sporej ilości czasu. Oczywiście wiele zależy od tego, jak znak zostanie wykonany i umieszczony. Najlepiej zlokalizować go tam, gdzie są niejednorodne kolory (np. na obrysie postaci), jednak zawsze w miejscu nieingerującym w odbiór zdjęcia. Niewłaściwy podpis będzie łatwy do usunięcia bądź też zdeformuje zdjęcie bardziej, niż byśmy sobie tego życzyli .

Można też swoje zdjęcia „oprawić w ramkę”, na której zamieszczone zostaną informacje o pracy. W praktyce wygląda to tak, że poniżej zdjęcia znajduje się np. szary, wąski pasek, na którym widnieje tytuł, data, technika. Niebezpieczeństwo tej metody polega na tym, że jeśli nie skomponuje się efektu końcowego (fotografii opatrzonej dodatkową ramką) z layoutem swojego web-portfolio, może pojawić się estetyczny dysonans. Decyzję dotyczącą „oprawienia” zdjęcia powinna poprzedzić analiza dostępnych rozwiązań i wybór najbardziej spójnego z zastosowaną kolorystyką strony. Sposobem utrudniającym wykorzystanie naszych zdjęć przez innych jest także korzystanie ze skryptów opartych na technologii flashowej, czyli multimedialnej wtyczki do przeglądarek internetowych , które z zasady nie pozwalają na kopiowanie zamieszczonych w nich zdjęć.

Mimo korzystania z zaproponowanych zabezpieczeń, sugerowane jest cykliczne sprawdzanie, co jakiś czas, czy gdzieś w Internecie nie pojawiło się nasze zdjęcie podpisane przez kogoś innego. Aby tego dokonać wystarczy wejść na swoją stronę i kliknąć lewym przyciskiem myszki na zdjęcie. W pasku narzędzi pokaże się adres URL fotografii (adres ten jest każdorazowo przyporządkowany do obrazków dodawanych do Internetu; zdjęcie znajduje się na serwerze, stąd oddzielny adres URL). Następnie skopiować ten adres do wyszukiwarki i w opcjach wyszukiwania kliknąć: Szukaj przez obraz/search Google for this image. Taki zabiegi umożliwia przejrzenie stron, na których jest publikowana nasza praca.

E-portfolio

Określenie e-portfolio dotyczy głównie tych metod jego budowania, które umożliwiają prezentację w formie elektronicznej. Nadają się do przesyłania za pomocą Internetu, ale też pocztą tradycyjną. E-portfolio to nic innego jak w pełni zbudowane portfolio, które zostało zapisane na konkretnym nośniku bądź w konkretnym pliku. Mowa tu przede wszystkim o portfolio umieszczonych na płytach CD lub DVD, w pliku PDF.

E-portfolio na CD/DVD

Dobrą praktyką prowadzenia własnej strony www, jest zminimalizowanie zaangażowania potencjalnego odbiorcy w konieczność klikania i wyszukiwania informacji o nas na stronie internetowej . Praktykowanym sposobem budowania swojego portfolio jest jego zapis na płytę CD/DVD, szczególnie pomocny w sytuacjach, kiedy klient, kurator czy przyszły pracodawca chcą otrzymać pliki o dużej rozdzielczości. Jedną z najistotniejszych kwestii w trakcie kompletowania swojego portfolio na nośniku elektronicznym jest zapewnienie niezawodności przekazu i kompatybilności sprzętowej. Dlatego dobrym wyborem może okazać się portfolio w formie prezentacji na dysku CD/DVD, gdyż nie potrzebujemy zbyt wiele wiedzy, aby je poprawnie przygotować. Jak zbudować e-portfolio na nośniku? Dla posiadaczy własnej strony internetowej jest to sprawa stosunkowo prosta. Wystarczy nagrać ją na dysk i dołączyć plik autorun.inf , dzięki któremu po włożeniu dysku do napędu nasza strona zostanie automatycznie uruchomiona. Biorąc pod uwagę intuicyjność obsługi i wygodę potencjalnego odbiorcy naszych prac, nie powinno się komponować e-portfolio na CD/DVD z kilku, kilkunastu plików czy folderów, które odbiorca będzie zmuszony samodzielnie otwierać.

E-portfolio PDF

Budowa tego typu portfolio tylko z pozoru nie nastręcza większych problemów. W jego ramach zamieszcza się wszystkie składowe tradycyjnej wersji: BIO, Art Resume, Artist Statement i galerię z wybranymi pracami, a całość zapisuje w formacie PDF. W taki sposób ma się już gotowy materiał, który śmiało można wysyłać do galerii, na wystawy czy konkursy. Taki plik można przygotować w najprostszym programie do edycji tekstu, jak OpenOffice czy Microsoft Word , można też skorzystać z darmowego programu PDF Creator . Jednak przygotowanie takiego portfolio to również kwestia zaprojektowania każdej strony, dopracowania kompozycji, czasami nawet niezbędne jest posiadanie podstaw z typografii i projektowania wizualnego. Portfolio w pliku PDF może mieć różną formę, czasami bardzo rozbudowaną, ponieważ w pliku tego typu można zapisać dowolny, wielostronicowy projekt graficzny. Jest to interesujące i dość praktyczne rozwiązanie, gdyż format PDF jest kompatybilny z praktycznie każdą platformą sprzętową , a każdy posiadacz komputera z dostępem do Internetu ma możliwość skorzystania z darmowej wersji Acrobat Reader. Dodatkowym atutem zapisu w pliku PDF jest dowolność w kształtowaniu strony graficznej portfolio. Istnieje także możliwość modyfikacji galerii do postaci automatycznego pokazu slajdów, co wiąże się jednak z większymi wymaganiami technicznymi zarówno ze strony tworzącego, jak i ze strony odbiorcy. Zbyt duża ingerencja w treść i dodawanie, zazwyczaj zbędnych gadżetów, nie jest jednak zalecane. Warto pozwolić innym ustalić optymalny czas, jaki chcą spędzić na analizę naszej twórczości, niż z góry określać okresy przejścia poszczególnych slajdów i ilość sekund przeznaczonych na daną fotografię. Pamiętajmy, że ideą portfolio jest sprawienie przyjemności oglądającemu, dlatego liczba czynności dodatkowo go angażujących powinniśmy ograniczyć do minimum.

Wszystkie przedstawione dotychczas informacje dotyczyły głównie spraw związanych ze stroną techniczną budowy portfolio. Omawiałam więc kwestie poszczególnych części i elementów składowych, z których powinno być złożone. Opisana została część teoretyczna i wizualna portfolio w jego tradycyjnej formie, jak i w wersji elektronicznej dostosowanej do współczesnych wymogów społeczeństwa informacyjnego. Zawarte w artykule wskazówki i uwagi pozwolą na stworzenie portfolio, które z powodzenie można będzie prezentować podczas różnych okoliczności.

Przypisy
Bibliografia
1. D. Currier, No Plastic Sleeves: The Complete Portfolio Guide for Photographers and Designers, Focal Press/Elsevier, 2010.
2. J. Kaplan, Photo Portfolio Success, F+W Media, 2003.
3. A. Kimball Miles, The web portfolio guide: Creating Electronic Portfolios for the Web, Addison-Wesley Longman, Limited, 2003.
4. R. Koch, J. Schwartz Petterson, The portfolio guidebook: implementing quality in an age of standards, Christopher-Gordon Publishers, 2000.
5. A. Nicole, The e-portfolio Paradigm: Informing, Educating, assessing and Managing with E-portfolios, 2010.

Źródła internetowe:
1. http://rynekisztuka.pl/2013/08/26/czym-jest-portfolio-artysty-i-jak-powinno-wygladac-czesc-i/, [odczyt z 25.11.2013]
2. http://rynekisztuka.pl/2013/09/02/czym-jest-portfolio-artysty-i-jak-powinno-wygladac-cz-ii, [odczyt z 25.11.2013]
3. http://www.luannudell.com/blog/2003/03/30.html, [odczyt z 25.11.2013]
4. https://www.artjob.org/content/writing-and-formatting-artistic-resume, [odczyt z 25.11.2013]
5. http://www.collegeart.org/guidelines/resume, [odczyt z 25.11.2013]
6. http://artistemerging.blogspot.com/2006/07/writing-artists-resume.html, [odczyt z 25.11.2013]
7. https://www.artjob.org/content/writing-and-formatting-artistic-resume, [odczyt z 25.11.2013]
8. http://painting.about.com/cs/careerdevelopment/a/statementartist.htm, [odczyt z 25.11.2013]
9. http://www.artpromotivate.com/2012/01/how-to-write-best-artist-statement.html, [odczyt z 25.11.2013]
10. http://fotografia.wordpress.com/porady/jak-stworzyc-portfolio-fotograficzne/, [odczyt z 25.11.2013]
11. http://fotografia.wordpress.com/porady/jak-zalozyc-galerie-zdjec-w-internecie/, [odczyt z 25.11.2013]
12. http://fotografia.wordpress.com/2009/04/28/portfolio-galeria-blog-lub-wlasna-strona-dla-fotografa/, [odczyt z 25.11.2013]
13. http://www.foto-przyroda.pl/info/portfolio.html, [odczyt z 20.11.2013]
14. http://www.pdfforge.org/pdfcreator, [odczyt z 20.11.2013].
15. http://www.cdrinfo.pl/artykuly/autorun, [odczyt z 20.11.2013].
16. http://www.fotografuj.pl/Article/Zabezpieczanie_zdjec_przed_kradzieza_znak_wodny/id/18/page/2, [odczyt z 25.11.2013]
17. http://download.komputerswiat.pl/grafika-i-fotografia/znaki-wodne-w-zdjeciach, [odczyt z 25.11.2013]
18. http://testblog.blox.pl/2008/01/10-darmowych-narzedzi-do-tworzenia-znakow-wodnych.html, [odczyt z 25.11.2013]
19. http://www.joomla.pl/o-joomla/joomla-jako-program/dlaczego-joomla/walory-joomla, [odczyt z 25.11.2013]
20. http://www.luminous-landscape.com/columns/portfolio-8.shtml, [odczyt z 25.11.2013]
21. https://nikoneurope-pl.custhelp.com/app/answers/detail/a_id/14725/~/co-to-jest-plik-nef%3F, [odczyt z 25.11.2013]
22. http://www.newcreative.pl/blog/marketing/call-to-action-czyli-powiedz-mi-co-mam-zrobic/, [odczyt z 25.11.2013]
23. http://www.internetstandard.pl/news/392641/Wave.7..raport.na.temat.social.media.opublikowany.przez.Universal.McCann.htm, [odczyt z 25.11.2013]
24. http://www.printdream.pl/uslugi/druk_cyfrowy/, [odczyt z 20.11. 2013].
25. http://pl.wikipedia.org/wiki/Adobe_Flash_Player, [odczyt z 20.11.2013].
26. http://pl.wikipedia.org/wiki/RAW, [odczyt z 25.11.2013]
27. http://pl.wikipedia.org/wiki/Dpi, [odczyt z 25.11.2013]
28. http://pl.wikipedia.org/wiki/Luksografia,[odczyt z 24.11.2013].
29. http://pl.wikipedia.org/wiki/Materia%C5%82_%C5%9Bwiat%C5%82oczu%C5%82y., [odczyt z 20.11.2013].