« Powrót

Podrozdział 2. Z punktu widzenia zamawiającego



1. Podstawowe zasady udzielania zamówień publicznych i konsekwencje ich nieprzestrzegania

Ustawa – Prawo zamówień publicznych[1] (dalej zwana pzp) określa zasady, które należy stosować przy udzielaniu zamówień publicznych. Zasady te mają ogólny charakter, co oznacza, że obowiązują one wszystkie strony postępowania, zarówno zamawiających, jak i wykonawców, i należy je stosować na każdym etapie prowadzonego postępowania o udzielenie publiczne.

Katalog zasad sformułowany został w art. 7–10 ustawy pzp i ma on charakter zamknięty. Niemniej jednak obok zasad wymienionych w tych przepisach do zamówień publicznych stosuje się ogólne zasady prawa wynikającego z Konstytucji RP.
Do podstawowych zasad udzielania zamówień publicznych należą:
– zasada równości;
– zasada uczciwej konkurencji;
– zasada bezstronności i obiektywizmu;
– zasada jawności;
– zasada pisemności i używania języka polskiego;
– zasada prymatu przetargu nieograniczonego i ograniczonego.

2. Zasada równości

Znaczenie zasady równości objawia się szczególnie na etapie prowadzenia postępowania, gdzie zamawiający musi m.in. zapewnić jednakowy dostęp wykonawcom do przekazywanych dokumentów i informacji. Służą temu podstawowe czynności w postępowaniu, czyli ogłoszenie (zaproszenie) i SIWZ, ale także instytucja wyjaśnień i zmian SIWZ. Obowiązkiem zamawiającego w tym zakresie jest nie tylko dostarczenie wykonawcom takiej samej wiedzy na temat udzielanego zamówienia, ale także przekazanie jej równocześnie, w jednakowym terminie.
Od wszystkich wykonawców należy egzekwować wymagania na tych samych warunkach i w ten sam sposób. Zasada nie pozwala faworyzować ani dyskryminować wykonawców z jakiegokolwiek powodu, poza rygorami przewidzianymi dla zapewnienia uczciwej konkurencji. Jej przestrzeganie polega na stosowaniu jednej miary do wszystkich wykonawców znajdujących się w takiej samej lub podobnej sytuacji, nie zaś na jednakowej ocenie wszystkich wykonawców. Zamawiający jest związany wymaganiami postawionymi wykonawcom i przy ocenie musi stosować te same kryteria wobec nich. Posługiwać może się tylko tymi dokumentami i informacjami, które uzyskał od wykonawców w ofertach lub w inny, zgodny z procedurą sposób, nie może natomiast wykorzystywać własnej wiedzy i znajomości wykonawców.

Celem tej zasady jest zagwarantowanie przedsiębiorcom równych szans w otrzymaniu zamówienia, przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym przedsiębiorców, którzy mogą dążyć do opanowania niektórych sektorów rynku zamówień publicznych oraz sprzyjanie racjonalnemu i oszczędnemu wydatkowaniu publicznych pieniędzy. Nieprzestrzeganie tej zasady powoduje zmonopolizowanie rynku zamówień publicznych poprzez stwarzanie sztucznych barier dostępu do wejścia na rynek potencjalnych konkurentów. Takie bariery mogą być wynikiem nieuczciwych porozumień pomiędzy dostawcami czy też usługodawcami. Efektem tej zmowy jest wyeliminowanie konkurencji po stronie wykonawców i podział zysków pomiędzy uczestników porozumienia. W przypadku zamówień publicznych jest to o tyle ważne, że w grę wchodzą ogromne kwoty[2] . U podstaw omawianej zasady leży przekonanie, że równy dostęp do rynku, na którym wszystkie podmioty mogą konkurować ze sobą o uzyskanie zamówienia publicznego, zapewnia osiągnięcie najlepszej efektywności ekonomicznej, zapobiega nadużyciom i sprzyja rozwojowi solidnych oraz uczciwych przedsiębiorstw.

Przykłady naruszenia zasady:
Naruszeniem zasady równości jest m.in.:
– nieróżnicowanie wykonawców wiarygodnych, dających rękojmię właściwego wykonania zamówienia, od firm nieposiadających ani niezbędnego potencjału, ani doświadczenia;
– różnicowanie wykonawców z uwagi na formę prawną lub miejsce prowadzenia działalności. Zamawiającemu nie wolno więc stawiać wymagań preferujących określonych wykonawców, np. oświadczenia w realizacji zamówień na rzecz konkretnego zamawiającego lub określonego rodzaju zamawiających (np. służby zdrowia, szkolnictwa, wojska);
– żądanie w tym samym postępowaniu od różnych wykonawców, różnych dokumentów na potwierdzenie spełnienia warunków udziału w postępowaniu;
– naruszenie art. 26 ust. 3 ustawy pzp, który to nakazuje zamawiającemu wezwać wszystkich wykonawców, którzy w określonym terminie nie złożyli oświadczeń lub dokumentów określonych w art. 25 ust. 1 ustawy pzp lub którzy złożyli takie dokumenty, ale zawierają one błędy, do ich uzupełnienia w wyznaczonym terminie. Zamawiający nie może sobie wybrać wykonawcy, któremu umożliwi złożenie brakujących dokumentów, a innych wykonawców pominąć;
– przekroczenie terminów wskazanych w art. 38 ust. 1 ustawy pzp, w których zamawiający zobowiązany jest udzielić wyjaśnień co do treści SIWZ, lub przekazanie wyjaśnień w różnych terminach poszczególnym wykonawcom.

Pamiętaj:
Wszelkie wymagania, zarówno merytoryczne, jak i formalne, stawiane wykonawcom muszą być jednakowe dla wszystkich ubiegających się o zamówienie. Sposób oceny spełniania wymagań musi być dla wszystkich taki sam. Niespełnienie jakiegoś warunku musi skutkować odrzuceniem oferty, choćby była bardzo korzystna merytorycznie. Badanie i ocena ofert również musi się odbywać na równych, określonych w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia (dalej zwane „SIWZ”) zasadach.
Ponadto wszyscy wykonawcy muszą mieć zapewniony jednakowy, równoczesny dostęp do tych samych informacji o zamówieniu. Na straży równego dostępu do informacji stoi wiele szczegółowych przepisów ustawy pzp dotyczących ogłoszeń, udzielania odpowiedzi na pytania wykonawców, otwarcia ofert, protokołu czy też informacji o wynikach postępowania.

3. Zasada uczciwej konkurencji

O ile zasada równego traktowania odnosi się raczej do formalnie równego statusu podmiotów ubiegających się o zamówienie, o tyle uczciwa konkurencja to bardziej kwestia merytorycznej strony postępowania[3] . Zasada ta nakłada na zamawiającego obowiązek przygotowania i przeprowadzenia zamówienia publicznego w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji między uczestnikami postępowania. Jest to jedna z podstawowych reguł postępowania i jak wynika z orzecznictwa w sprawach o zamówienie publiczne, jej nieprzestrzeganie jest jedną z najczęstszych przyczyn podważania decyzji wydawanych przez zamawiających.

Konkurencja powoduje, że na rynku zamówień publicznych znajdują się dobre produkty za jak najniższą cenę, dlatego też celem tej zasady jest chronienie sprawnie funkcjonującego rynku, zapewniającego osiągnięcie maksymalnej efektywności gospodarowania groszem publicznym, zapobieżenie nadużyciom oraz promowanie solidnych i uczciwych przedsiębiorców[4] .

Zamawiający ma obowiązek przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w sposób zapewniający uczciwą konkurencję oraz czuwania nad tym, aby wykonawcy biorący udział w postępowaniu zachowywali się wobec siebie uczciwie, tak jak nakazują to zasady obrotu gospodarczego. Obowiązek ten spoczywa tylko na barkach zamawiającego i to on jest odpowiedzialny za takie przeprowadzenie postępowania, aby przebiegało ono zgodnie z zasadą uczciwej konkurencji.

Przykłady naruszenia zasady:
Niezwykle trudno jest zdefiniować uczciwą konkurencję, jako relację zamawiającego w stosunku do wykonawców, niemożliwe jest również wyczerpujące wyliczenie przejawów jej naruszenia. Wskazać natomiast można podstawowe obowiązki zamawiającego mające zapewnić poszanowanie zasady uczciwej konkurencji:
– zamawiającemu nie wolno opisywać przedmiotu zamówienia w sposób, który mógłby utrudniać uczciwą konkurencję;
– dobierając uczestników postępowania prowadzonego w trybie ograniczonej konkurencji (negocjacje bez ogłoszenia, zapytanie o cenę), zamawiający winien się kierować zachowaniem uczciwej konkurencji między nimi. Nie wolno zamawiającemu zapraszać do postępowania podmiotów niezdolnych do wykonania zamówienia, niekonkurujących między sobą ani dobierać wykonawców w taki sposób, aby – z uwagi na ich cechy lub zakres normalnej działalności – jeden z nich miał oczywistą przewagę konkurencyjną nad pozostałymi;
– zamawiający winien umożliwić ubieganie się o zamówienie wyłącznie wykonawcom wiarygodnym. Na mocy przepisów ustawy pzp wykluczeni z ubiegania się o zamówienie publiczne są ci wykonawcy, którzy nie spełniają podstawowych warunków wiarygodności określonych w art. 24 ustawy pzp. Stawiając warunki udziału w postępowaniu, tzw. warunki podmiotowe, zamawiający musi uwzględnić wielkość, specyfikę i stopień skomplikowania zamówienia. Warunki podmiotowe muszą być proporcjonalne do przedmiotu zamówienia – nie mogą być ani zbyt niskie, ani zbyt wysokie;
– zamawiający winien stosować metody oceny spełniania warunków umożliwiające dobór najbardziej wiarygodnych wykonawców, tzn. obiektywne, dostosowane do wielkości, specyfiki i stopnia skomplikowania zamówienia. Nie mogą one w sposób nieuzasadniony uprzywilejowywać jednych wykonawców kosztem pozostałych;
– zamawiający zobowiązany jest odrzucić ofertę, jeżeli jej złożenie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji lub zawiera ona rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia;
– zamawiającemu nie wolno ujawnić informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, o ile wykonawca zastrzegł, że nie mogą być one udostępniane.

Zasada uczciwej konkurencji rodzi obowiązki nie tylko po stronie zamawiającego, lecz i po stronie wykonawców. Zadaniem zamawiającego jest zapewnienie poszanowania zasady uczciwej konkurencji przez wszystkich wykonawców. W zależności od rodzaju naruszenia zamawiający powinien albo wykluczyć wykonawcę, albo odrzucić złożoną przez niego ofertę, a zaniechanie dokonania odpowiedniej czynności podlega podważeniu ze strony pozostałych uczestników postępowania.

4. Zasada bezstronności i obiektywizmu

W art. 7 ust. 2 ustawy pzp ustawodawca wymienił zasadę bezstronności i obiektywizmu, wskazując, że czynności związane z przygotowaniem oraz przeprowadzeniem postępowania o udzielenie zamówienia wykonują osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm. Tym samym nałożony został na zamawiającego obowiązek zapewnienia, aby w postępowaniu brały udział osoby niezwiązane w jakikolwiek sposób z którymkolwiek z wykonawców uczestniczących w postępowaniu.

Celem tejże zasady jest zagwarantowanie równego traktowania wszystkich oferentów i eliminowanie sytuacji, w której pracownik prowadzący postępowanie mógłby być osobiście zainteresowany jego wynikiem. Ponadto uczestnicy postępowania muszą mieć przekonanie, że będą traktowani według jednakowych reguł, a ich oferty będą oceniane obiektywnie.

Art. 17 ust. 1 ustawy pzp wymienia przypadki obligatoryjnego wyłączenia osób występujących po stronie zamawiającego od wykonywania czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Osoby, których dotyczy ten przepis, nie mogą występować ani w imieniu zamawiającego, ani wykonywać jakichkolwiek czynności. Sankcją za podjęcie czynności przez osobę podlegającą wyłączeniu jest obowiązek powtórzenia czynności mających wpływ na wynik postępowania.

Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy pzp z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego wyklucza się następujące osoby wykonujące po stronie zamawiającego czynności w postępowaniu, jeżeli:
1) ubiegają się o udzielenie tego zamówienia;
2) pozostają w związku małżeńskim, w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia lub są związane z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli z wykonawcą, jego zastępcą prawnym lub członkami organów zarządzających lub organów nadzorczych wykonawców ubiegających się o udzielenie zamówienia;
3) przed upływem trzech lat od dnia wszczęcia postępowania o udzielenie zamówienia pozostawały w stosunku pracy lub zlecenia z wykonawcą lub były członkami organów zarządzających lub organów nadzorczych wykonawców ubiegających się o udzielenie zamówienia;
4) pozostają z wykonawcą w takim stosunku prawnym lub faktycznym, że może to budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności tych osób;
5) zostały prawomocnie skazane za przestępstwo popełnione w związku z postępowaniem o udzielenie zamówienia, przestępstwo przekupstwa, przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu lub inne przestępstwo popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowych.

W celu zapewnienia bezstronności i obiektywizmu osoby wykonujące czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego zobowiązane są do złożenia pisemnego oświadczenia o braku lub istnieniu okoliczności wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy pzp.

Pamiętaj:
Oświadczenie o bezstronności składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. W przypadku jeżeli wskazane zostaną okoliczności mogące mieć wpływ na bezstronność osób biorących udział w postępowaniu, osoby takie nie mogą podejmować żadnych czynności w postępowaniu.

5. Zasada jawności

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy pzp postępowanie o zamówienie publiczne jest jawne. Przepis ten oznacza konieczność prowadzenia postępowania według przejrzystych i powszechnie stosowanych reguł przewidzianych na gruncie ustawy. W świetle wykładni Zespół Arbitrów Urzędu Zamówień Publicznych jawność postępowania polega na tym, że „każdy bez wyjątku ma prawo dostępu do informacji i dokumentów w zakresie prowadzonego postępowania. Tylko przepisy ustawy mogą ograniczać bądź wyłączyć jawność postępowania”[5] . Jawność postępowania wynika również z art. 61 Konstytucji[6] , który stanowi, że obywatelowi przysługuje prawo do uzyskania informacji o działalności organów władzy publicznej. Rozwinięciem tego przepisu konstytucyjnego są zapisy ustawy o dostępie do informacji publicznej[7] , która to wskazuje uprawnienia każdej osoby zainteresowanej do uzyskania informacji o działalności podmiotów publicznych.

W Prawie zamówień publicznych zasada jawności funkcjonuje w dwóch wymiarach. Z jednej strony, jest prawem każdego oferenta gwarantującym dostęp do informacji o toczącym się postępowaniu. Z drugiej strony, jest nakazem skierowanym do zamawiających prowadzących postępowanie, aby na każdym jego etapie zagwarantowali oferentom dostęp do informacji na temat zamówienia publicznego[8] . Jawność postępowania należy odnosić przede wszystkim do protokołu postępowania oraz jego załączników, które w świetle przepisów ustawy stanowią dokumentację postępowania oraz są jawne. Powinny być one udostępniane każdemu bez względu na okoliczności istnienia bądź nieistnienia interesu prawnego czy też faktycznego po stronie wnioskodawcy.

Zasada ta znajduje odzwierciedlenie w następujących przepisach Prawa zamówień publicznych:
– dotyczących publikacji ogłoszeń (art. 11 ustawy pzp);
– informacji o wykluczeniu (art. 24 ustawy pzp);
– odczytania kwoty, jaką zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia (art. 86 ust. 3 ustawy pzp);
– otwarcia ofert (art. 86 ust. 4 ustawy pzp);
– informacji o wyborze najkorzystniejszej oferty, odrzuceniu ofert, wykluczeniu wykonawców z postępowania (art. 92 ustawy pzp);
– unieważnienia postępowania (art. 93 ust. 3 ustawy pzp);
– dokumentowania postępowania (art. 96–98 ustawy pzp);
– jawności umów (art. 139 ust. 3 ustawy pzp).

Przykłady naruszeń zasady:
– niezamieszczenie ogłoszenia o zamówieniu w BZP, Dz. Urz. UE czy też na stronie internetowej zamawiającego;
– brak zawiadomienia wykonawców o wykluczeniu z postępowania lub też brak wskazania uzasadnienia faktycznego lub prawnego takiego wykluczenia;
– uniemożliwienie zainteresowanym uczestnictwa w czynności otwarcia ofert;
– nieudostępnienie zainteresowanym protokołu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, w którym to udokumentowane są najważniejsze czynności zamawiającego.
Pamiętaj:
Dostęp do informacji związanych z postępowaniem może być ograniczony tylko do przypadków określonych w ustawie. Takim ograniczeniem jest treść art. 8 ust. 3 ustawy pzp, który stanowi, że nie ujawnia się informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, jeżeli wykonawca, nie później niż w terminie składania ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, zastrzegł, że nie mogą być one udostępniane.


6. Zasada zachowania formy pisemnej i języka polskiego

Zasada pisemności oraz prymatu języka polskiego wskazana została w art. 9 ustawy pzp.

Pisemność oznacza, że zamawiający powinien kontaktować się z podmiotami ubiegającymi się o zamówienie publiczne wyłącznie w formie pisemnej. Dotyczy to wszystkich czynności zamawiającego, w tym także sporządzania dokumentacji postępowania. Również wykonawcy zobowiązani są do dochowania tej formy w kontaktach z zamawiającym. Dotyczy to w szczególności oferty. W tym ostatnim przypadku ustawa wprowadza wyjątek dla oferty składanej w postaci elektronicznej.

Czynność prawna wykonawcy dokonana z naruszeniem art. 9 ust. 1 ustawy pzp nie jest nieważna, gdyż ustawa nie przewiduje takiego skutku. Zgodnie bowiem z treścią art. 73 § 1 kc, jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności.

Uwaga:
Nieważność czynności prawnej dokonanej bez zachowania formy pisemnej lub równoważnej w postaci formy elektronicznej z podpisem elektronicznym przewiduje jednak art. 82 ust. 2 ustawy pzp (dla oferty) oraz z zastrzeżeniem wyjątków art. 139 ust. 2 ustawy pzp (dla umowy). Zatem oferta lub umowa niespełniająca warunków ustawowych co do formy jest nieważna. Z powyższego wynika, że zachowania formy pisemnej ad solemnitatem nie można domniemywać. Należy jednakże mieć na uwadze fakt, że brak dochowania formy pisemnej niezastrzeżonej pod rygorem nieważności rodzi inne niekorzystne skutki prawne, np. utrudnienia dowodowe[9] .

Odstępstwo od zasady pisemności określone zostało w art. 27 ust. 1 ustawy pzp stanowiącym, że oświadczenia, wnioski, zawiadomienia i informacje zamawiający i wykonawcy mogą przekazywać sobie na piśmie, faksem lub drogą elektroniczną. Decyzja co do dopuszczonych form porozumiewania się należy do zamawiającego i powinna być ujawniona w SIWZ. Zamawiający nie może jednak w żadnym wypadku wykluczyć formy pisemnej[10] .

Zasadą obowiązującą w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego jest też prowadzenie postępowania w języku polskim, co dotyczy także sporządzania ofert.

Uwaga:
Częstym błędem wykonawców jest składanie np. informacji technicznych o przedmiocie zamówienia w języku angielskim bez zgody zamawiającego.
Zgodnie z ustawą o języku polskim[11] podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium RP dokonują wszelkich czynności urzędowych w języku polskim, chyba że odmiennie regulują to przepisy szczególne. Również w obrocie prawnym istnieje obowiązek używania języka polskiego w przypadku, gdy podmiotami są podmioty polskie lub gdy jedna ze stron jest podmiotem polskim. Zatem wymóg art. 9 ust. 2 ustawy pzp jest konsekwencją przepisów ustawy o języku polskim[12] .

Wyjątkiem od zasady prymatu języka polskiego jest możliwość złożenia oferty i innych dokumentów w języku powszechnie używanym w handlu międzynarodowym[13] . W doktrynie wskazuje się, że „uzasadnieniem dla takiej decyzji może być np. specjalistyczny charakter zamówienia, dla którego zwyczajowo przyjęto składanie ofert w określonym języku. Natomiast w przypadku udzielania zamówień przez polską placówkę dyplomatyczną za granicą uzasadnieniem dla takiej decyzji może być potrzeba składania ofert w języku kraju, w którym zamówienie jest udzielane”[14] .

7. Zasada prymatu procedury otwartej

Ustawa wprowadziła ścisłe regulacje dotyczące trybów, w jakich możliwe jest udzielenie zamówienia publicznego. Są to:
– przetarg nieograniczony;
– przetarg ograniczony;
– negocjacje z ogłoszeniem;
– dialog konkurencyjny;
– negocjacje bez ogłoszenia;
– zamówienie z wolnej ręki;
– zapytanie o cenę;
– licytacja elektroniczna.
Prawu zamówień publicznych znane są ponadto dwa dodatkowe sposoby udzielania zamówień publicznych uregulowane w dziale III ustawy. Są to: konkurs oraz udzielanie i wykonywanie koncesji na roboty budowlane.

Zasada prymatu procedury otwartej, czyli przetargu nieograniczonego i ograniczonego wyrażona w art. 10 ust 1 ustawy pzp, oznacza, że:
– te dwa tryby zamawiający może stosować zawsze i bez ograniczeń,
– w tych dwóch trybach przepisy ustawy nie przewidują przesłanek ich zastosowania,
– przepisy dotyczące przetargu nieograniczonego są podstawowe dla pozostałych trybów, a regulacje w zakresie zastosowania pozostałych trybów odwołują się do przepisów odnoszących się do przetargu nieograniczonego.

Uwaga:
Treść art. 10 ust. 2 ustawy pzp stanowi, że inne sposoby udzielenia zamówienia mogą mieć miejsce tylko w sytuacjach określonych w ustawie. Oznacza to, że zastosowanie trybu innego niż tryb przetargowy jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy stan faktyczny związany z udzieleniem zamówienia publicznego odpowiada ściśle hipotezie normy prawnej warunkującej dopuszczalność zastosowania takiego trybu[15] .

Procedury otwarte w sposób najpełniejszy realizują zasady udzielania zamówień. Mają charakter eliminacyjny, powodując usuwanie w trakcie przetargu wykonawców niespełniających oczekiwań zamawiającego, nie naruszając jednak zasad konkurencji[16] . Zamawiający, podając do publicznej wiadomości, że zamierza zorganizować przetarg, daje możliwość składania ofert wszystkim zainteresowanym wykonawcom, ponadto brak jest w nich możliwości negocjowania warunków wykonania zamówienia w trakcie prowadzenia postępowania.

8. Odpowiedzialność za naruszenie przepisów ustawy – Prawo zamówień publicznych

Zasady zamówień publicznych mają gwarantować należyte stosowanie przepisów poprzez oddziaływanie na zachowanie uczestników postępowania. Ponieważ zamawiający nie dysponuje swoimi środkami, ale tymi, które pochodzą z budżetu, ważne jest, aby ich wydatkowanie odbywało się wedle jasnych, zrozumiałych dla wszystkich reguł oraz aby wykonawcy mogli chronić swoje prawa przed nieuczciwymi działaniami zamawiających.
Część nieprawidłowości w stosowaniu ustawy pzp ustawodawca uznał za na tyle istotne i godzące w ład publiczny, że delikty z tym związane usankcjonował dodatkowo w odrębnej ustawie. Naruszenia takie określone zostały m.in. w ustawie o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych[17] , która to kompleksowo reguluje problematykę odpowiedzialności za nieprawidłowości w gospodarowaniu środkami publicznymi.
Niemniej jednak, z tytułu rażącego naruszenia przepisów ustawy – Prawo zamówień publicznych, pracownicy zamawiającego mogą ponosić odpowiedzialność także na podstawie innych przepisów powszechnie obowiązujących. Również wykonawcy biorący udział w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, którzy dopuścili się czynów będących przestępstwami, mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności na podstawie Kodeksu karnego.

9. Znamiona naruszeń dyscypliny finansów publicznych

W świetle art. 17 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest:
1) niezgodne z przepisami o zamówieniach publicznych:
a) opisanie przedmiotu zamówienia publicznego w sposób, który mógłby utrudniać uczciwą konkurencję,
b) ustalenie wartości zamówienia publicznego lub jego części, jeżeli miało to wpływ na obowiązek stosowania przepisów o zamówieniach publicznych albo na zastosowanie przepisów dotyczących zamówienia publicznego o niższej wartości,
c) opisanie sposobu dokonania oceny spełniania warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego w sposób niezwiązany z przedmiotem zamówienia lub nieproporcjonalny do przedmiotu zamówienia,
d) określenie kryteriów oceny ofert,
e) nieprzekazanie do ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub niezamieszczenie w Biuletynie Zamówień Publicznych ogłoszenia o zamówieniu, ogłoszenia o zmianie ogłoszenia o zamówieniu lub ogłoszenia o udzieleniu zamówienia,
f) niezawiadomienie w terminie Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych o wszczęciu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.
Powyższe działania nie stanowią naruszenia dyscypliny finansów publicznych, jeżeli:
– zostały skorygowane w sposób zapewniający zgodność danej czynności i toku postępowania z przepisami o zamówieniach publicznych,
– nie doszło do udzielenia zamówienia publicznego.

2) udzielenie zamówienia publicznego:
a) wykonawcy, który nie został wybrany w trybie określonym w przepisach o zamówieniach publicznych,
b) z naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych dotyczących przesłanek stosowania trybów udzielenia zamówienia publicznego: negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki lub zapytania o cenę;
3) naruszenie przepisów o zamówieniach publicznych w inny sposób niż wyżej określone, jeżeli miało ono wpływ na wynik postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, chyba że nie doszło do udzielenia zamówienia publicznego;
4) zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego:
a) bez zachowania formy pisemnej,
b) na czas dłuższy niż określony w przepisach o zamówieniach publicznych lub na czas nieoznaczony, z wyłączeniem przypadków dopuszczonych w przepisach o zamówieniach publicznych,
c) przed ogłoszeniem orzeczenia przez Krajową Izbę Odwoławczą, z naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych;
5) unieważnienie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego z naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych, określających przesłanki upoważniające do unieważnienia tego postępowania;
6) niezłożenie przez członka komisji przetargowej lub inną osobę wykonującą czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego po stronie zamawiającego oświadczenia o braku lub istnieniu okoliczności powodujących wyłączenie z tego postępowania;
7) niewyłączenie z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego osoby podlegającej wyłączeniu z takiego postępowania na podstawie przepisów o zamówieniach publicznych;
8) zmiana umowy w sprawie zamówienia publicznego z naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych.

10. Inne rodzaje odpowiedzialności

a) Odpowiedzialność pracownika na podstawie Kodeksu pracy[18].

Rażące naruszenie przez pracowników przepisów ustawy pzp może stanowić podstawę do rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, jeżeli będzie rażącym naruszeniem podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 52 kp). Ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych ma miejsce wówczas, gdy w związku z zachowaniem (działaniem lub zaniechaniem) pracownika naruszającym podstawowe obowiązki można mu przypisać winę umyślną lub rażące niedbalstwo, jeżeli pracownikowi można przypisać niesumienność bądź nierzetelność lub nieuczciwość lub też nielojalność powodującą utratę zaufania pracodawcy do pracownika i niemożliwość dalszego zatrudnienia go[19] .

Ponadto pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi poza wyżej opisaną odpowiedzialnością również odpowiedzialność materialną według zasad określonych w art. 114–122 kp.

b) Odpowiedzialność porządkowa i dyscyplinarna

Pracownicy zamawiającego mogą za naruszenie przepisów ustawy pzp ponosić odpowiedzialność dyscyplinarną i porządkową, jeżeli tak stanowią przepisy regulujące ich status. Regulacje takie zawierają w szczególności: ustawa o pracownikach urzędów państwowych[20] , ustawa o służbie cywilnej[21] czy też ustawa o pracownikach samorządowych[22] .

c) Odpowiedzialność karna

W toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego zarówno pracownicy zamawiającego, jak i wykonawcy mogą dopuścić się czynów będących przestępstwami określonymi w Kodeksie karnym[23] . Przykładowo, w myśl art. 305 § 1 Kodeksu karnego – kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, udaremnia lub utrudnia przetarg publiczny albo wchodzi w porozumienie z inną osobą, działając na szkodę właściciela mienia albo osoby lub instytucji, na rzecz której przetarg jest dokonywany, podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech.

Przypisy
Bibliografia
Wykaz zalecanej literatury:
1) Prawo zamówień publicznych: komentarz, red. S. Babiarz, Z. Czarnik, P. Janda, P. Pełczyński, LexisNexis, Warszawa 2010.
2) P. Granecki, Prawo zamówień publicznych: komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2012.
3) D. Koba, Zamówienia publiczne na dostawy i usługi. Poradnik, Urząd Zamówień Publicznych Departament Szkoleń i Wydawnictw, Warszawa 2004.
4) J. Pieróg, Prawo zamówień publicznych: komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2010.
5) A. Sołtysińska, Zamówienia publiczne w Unii Europejskiej, Wydawnictwo Zakamycze, Kraków 2004.
6) D. Szczepański, Drogowskazy w zamówieniach publicznych, „Zamówienia Publiczne. Doradca” 2007, nr 9.
7) R. Szostak, Przetargowy wybór oferty najkorzystniejszej na tle europejskich tendencji rozwojowych, w: Ekonomiczne i prawne zagadnienia zamówień publicznych. Polska na tle Unii Europejskiej (monografia naukowa), red. A. Borowicz, Urząd Zamówień Publicznych, Warszawa 2010.
8) E. Wiktorowska, Zamówienia dodatkowe i uzupełniające, Część I, „Zamówienia Publiczne. Doradca” 2011, nr 10.
9) J. Wratny, Kodeks pracy: komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013.

Lista adresów internetowych tematycznie związanych z artykułem:
1) http://www.uzp.gov.pl – oficjalna strona Urzędu Zamówień Publicznych, informacje związane z udzielaniem zamówień publicznych, w tym wytyczne, orzecznictwo KIO, interpretacje przepisów ustawy pzp, publikacje UZP.
2) http://www.kapitalludzki.gov.pl/realizacja-projektu/zamowienia-w-projekcie/ – materiały dotyczące zasad udzielania zamówień publicznych finansowanych ze środków unijnych.
3) http://www.ekspertbeck.pl/komisja-przetargowa-1/ – informacje w zakresie członków komisji przetargowej i obowiązku składania oświadczeń o bezstronności.
4) http://e-prawnik.pl/artykuly/prawo-zamowien-publicznych/jaka-odpowiedzialnosc-za-naruszenie-zasad-udzielania-zamowien-publicznych-moze-poniesc-wykonawca-.html – szczegółowe informacje na temat odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
5) http://finanse-publiczne.pl/artykul.php?view=341 – artykuły poświęcone tematyce finansów publicznych, w tym odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.